T\u00dcRK E\u011e\u0130T\u0130M S\u0130STEM\u0130 ve Y\u00d6NET\u0130M\u0130<\/p>\n
K\u0130TAP \u00d6ZET\u0130<\/p>\n
MEHMET B\u0130REKUL
\n2013<\/p>\n
Alfa yay\u0131nlar\u0131 1881
\nE\u011fitim Bilimleri 54<\/p>\n
E\u011e\u0130T\u0130M ve OKUL Y\u00d6NET\u0130M\u0130
\nOkul Y\u00f6neticileri ve \u00d6\u011fretimle \u0130lgilenen T\u00fcm E\u011fitimciler \u0130\u00e7in<\/p>\n
PROF.DR.\u0130RFAN ERDO\u011eAN<\/p>\n
Ebat: 13,5 X 19,5
\n1-6 Bas\u0131m:2000-2006 (Sistem Yay\u0131nc\u0131l\u0131k)
\n7.Bas\u0131m \u015eubat 2008 (Alfa)
\n8.Bas\u0131m:Ekim 2010
\nISBN:978-975-297-979-6
\nSertifika No:10905<\/p>\n
\u0130\u00c7\u0130NDEK\u0130LER
\nSayfa
\n\u00d6NS\u00d6Z\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..\u2026…….3
\n1.B\u00d6L\u00dcM\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026\u2026\u2026.4
\nG\u0130R\u0130\u015e
\n2.B\u00d6L\u00dcM\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026.\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.5
\nY\u00d6NET\u0130M
\n3. B\u00d6L\u00dcM\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026..\u2026\u2026\u2026\u2026.10
\nY\u00d6NET\u0130C\u0130 ve L\u0130DER
\n4. B\u00d6L\u00dcM\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026\u2026..\u2026\u2026\u2026.13
\nY\u00d6NET\u0130M S\u00dcRE\u00c7LER\u0130
\n5.B\u00d6L\u00dcM\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..\u2026\u2026..18
\nE\u011e\u0130T\u0130M ve OKUL Y\u00d6NET\u0130M\u0130 KURAMSAL \u00c7ER\u00c7EVE
\n6.B\u00d6L\u00dcM\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..\u2026\u202620
\nE\u011e\u0130T\u0130M ve OKUL Y\u00d6NET\u0130C\u0130L\u0130\u011e\u0130 UYGULAMA ALANLARI
\nSONU\u00c7 \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…..26
\nKAYNAK\u00c7A\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u202631<\/p>\n
\u00d6NS\u00d6Z<\/p>\n
Bu kitap e\u011fitim ve okul y\u00f6netimi \u00fczerinedir. Kitab\u0131n temel amac\u0131, stratejik d\u00fczeyde politikalar geli\u015ftirme ve kararlar alma durumunda olan \u00fcst d\u00fczey e\u011fitim y\u00f6neticilerinin ve ayn\u0131 zamanda uygulaman\u0131n i\u00e7inde olan okul y\u00f6neticileri ve \u00f6\u011fretmenlerin ba\u015fvurabilecekleri temel ilke, teknik ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131n sunulmas\u0131d\u0131r.
\nKitap, alt\u0131 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r.
\nGiri\u015f k\u0131sm\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ard\u0131ndan, ikinci b\u00f6l\u00fcmde y\u00f6netimin ne anlama geldi\u011fi, de\u011fi\u015fik y\u00f6netim yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ve y\u00f6netim kuramsal temellerinin tarih\u00e7esi yer almaktad\u0131r.
\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm ise y\u00f6netici ve de\u011fi\u015fik y\u00f6netici t\u00fcrleri hakk\u0131ndad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde ayr\u0131ca liderli\u011fin ne anlama geldi\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.
\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde y\u00f6netimin s\u00fcre\u00e7leri sunulmaktad\u0131r. Sorun \u00e7\u00f6zme, karar verme, \u00f6rg\u00fctleme, ileti\u015fim, planlama ve de\u011ferlendirme s\u00fcre\u00e7leri anlat\u0131lmaktad\u0131r.
\nBe\u015finci b\u00f6l\u00fcmde e\u011fitim ve okul y\u00f6netiminin kuramsal \u00e7er\u00e7evesi sunulmaktad\u0131r.
\nAlt\u0131nc\u0131 b\u00f6l\u00fcmde ise e\u011fitim ve okul y\u00f6neticili\u011finin uygulama alanlar\u0131 \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde okul ortam\u0131nda pratik d\u00fczeyde yap\u0131lan etkinlikler sunulmaktad\u0131r.
\nBu kitapta sunulan bilgilerden ve yakla\u015f\u0131mlardan b\u00fct\u00fcn \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticilerin faydalanaca\u011f\u0131 \u00fcmit edilir. Kitapta sunulan ilke ve yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6steren uygulamalar\u0131 da ger\u00e7ek hayatta g\u00f6zleme imkan\u0131 vard\u0131r. Y\u00f6netimi bilmenin \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fu bu kitapta bir kez daha g\u00f6z \u00f6n\u00fcne serilmi\u015ftir. Y\u00f6netimi bilmemenin herhangi bir kurumu veya birimi y\u00f6netmek bir tarafa bireysel hayat\u0131n etkinli\u011fi ve verimlili\u011fi ad\u0131na da \u00f6nemli bir eksiklik oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. K\u0131sacas\u0131 ili\u015fkilerimiz okullar\u0131m\u0131z \u015firketlerimiz ve dahas\u0131 \u00fclkemiz iyi y\u00f6netiliyorsa bu bizim ba\u015far\u0131m\u0131z\u0131, e\u011fer y\u00f6netimde eksiklikler ve problemler oluyorsa bunun en \u00f6nemli nedenlerinden biri y\u00f6netim konusundaki eksi\u011fimizdir. \u00dclkemizde maalesef ilk\u00f6\u011fretim, orta\u00f6\u011fretim ve y\u00fcksek \u00f6\u011fretime bir\u00e7ok ki\u015finin belirli makamlara y\u00f6netimle ilgili kayda de\u011fere bir haz\u0131rl\u0131k ve donan\u0131m sahibi olmadan, liyakata fazla bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n farkl\u0131 i\u00e7 ve d\u0131\u015f sebeplerden dolay\u0131 geldiklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Y\u00f6neticilik \u00f6ncesinde haz\u0131rlanmak yerine \u00fclkemizde daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma esnas\u0131nda y\u00f6neticilik yaparken nas\u0131l y\u00f6netici olunaca\u011f\u0131 veya nas\u0131l y\u00f6netilmesi gerekti\u011fi y\u00f6neticilik yaparken \u00f6\u011frenilmektedir. B\u00f6yle bir y\u00f6neticilikte birikime, tecr\u00fcbeye, uzmanl\u0131\u011fa dayal\u0131 olarak de\u011fil de deneme yan\u0131lma yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. \u00dclkemizde bu konuda bizim b\u00f6yle bir l\u00fcks\u00fcm\u00fcz israf edece\u011fimiz i\u015f g\u00fcc\u00fcm\u00fcz olmamal\u0131. Hangi kurumda hangi kademede olursa olsun y\u00f6netici olmak i\u00e7in mutlaka belirli bir haz\u0131rl\u0131k d\u00f6neminin ge\u00e7irilmesi ve belirli bir akademik altyap\u0131ya sahip olmak zorunlulu\u011fu hissetmemiz gerekir. Bu zorunluluk da bizim y\u00f6neticilik noktas\u0131nda temel ilkemiz haline gelmelidir. \u00dclkemizde 1960\u2019tan bu yana e\u011fitim y\u00f6netimiyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fma yapan ve \u00f6zellikle 1980lerden sonra akademik anlamda bir\u00e7ok etkili ve uzman akademisyen yeti\u015fmi\u015ftir. Bu akademisyenlerin e\u011fitim y\u00f6netimi konusunda uzman etkili ve liyakat sahibi olduklar\u0131 g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u015fekilde dikkat \u00e7ekmektedir.<\/p>\n
I.B\u00d6L\u00dcM
\nG\u0130R\u0130\u015e<\/p>\n
Bu kitap e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimin geli\u015ftirilmesi gelecek nesillere daha g\u00fczel verimli bilgi aktar\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmek i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6steren okul y\u00f6neticilerine ve \u00f6\u011fretimle ilgilenen e\u011fitimciler i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, e\u011fitim kurumlar\u0131nda her birimde en \u00fcst d\u00fczeyden en alt d\u00fczeye kadar g\u00f6rev yapan herkes bu kitapta bulunan bilgi payla\u015f\u0131m ve yakla\u015f\u0131mlardan faydalanabilir.
\nT\u00fcrk e\u011fitim sisteminde makro d\u00fczeyde kaynaklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 ve en verimli \u015fekilde da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, e\u011fitimin yayg\u0131nla\u015fmamas\u0131 gibi problemler ya\u015fanmaktad\u0131r. Di\u011fer taraftan daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekte mikro d\u00fczeyde de yani e\u011fitim kurumlar\u0131 ve okullar baz\u0131nda benzeri sorunlar ya\u015fanabilmektedir. Okul d\u00fczeyinde bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kaynak yetersizli\u011fi \u00f6denek k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011fretmen eksikli\u011fi bo\u015f ge\u00e7en dersler hemen g\u00f6r\u00fcnebilecek sorunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelir.
\nBu ya\u015fanan sorunlar\u0131 ortadan kald\u0131rmada ba\u015fvurulacak disiplinlerin ba\u015f\u0131nda e\u011fitim y\u00f6netimi gelir. E\u011fitim sistemi i\u00e7inde hangi kademede pozisyonda olursa olsun kesinlikle e\u011fitim y\u00f6netiminin plan program ve disiplininin sunaca\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7eveden faydalan\u0131labilir. Okul sisteminin en temelinde g\u00f6rev yapan \u00f6\u011fretmenler dahi \u00f6\u011freticilik i\u015fini daha etkili \u015fekilde yapmalar\u0131na bile e\u011fitim y\u00f6netim katk\u0131da bulunabilir.
\n\u00d6zetle T\u00fcrk e\u011fitim sisteminin b\u00fct\u00fcn kademelerinde g\u00f6rev yapan ki\u015filer a\u00e7\u0131s\u0131nda e\u011fitim y\u00f6netimi ilke ve teknikleri konusunda belirli ve kesin bir temele sahip olmak gereklidir.
\nAncak sahip olmas\u0131 gereken bu nitelik ba\u011fl\u0131 bulunan konumlara g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Mesela e\u011fitim sisteminin \u00fcst d\u00fczeyinde g\u00f6rev yapan ki\u015filer, yenile\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gibi sorunlarla ilgilidirler. Bu ki\u015filer bu nedenle de\u011fi\u015fim y\u00f6netimi stratejik planlama, karar alma gibi konular\u0131 bilmesi gerekir. Di\u011fer taraftan okullarda g\u00f6rev yapan y\u00f6neticiler ise personel ise y\u00fcr\u00fct\u00fclen ili\u015fkiler sorun \u00e7\u00f6zme, karar verme, \u00f6rg\u00fctleme, personel motivasyonu, personel e\u011fitimi alanlar\u0131nda bilgi ve beceri sahibi olmas\u0131 gerekir. Ayn\u0131 \u015fekilde s\u0131n\u0131f d\u00fczeyinde y\u00f6netici olarak kabul edilen \u00f6\u011fretmenler yine bu konularda yani y\u00f6netim ilkeleri uygulamalar\u0131 ve teknikleri konusunda bilgili olmal\u0131d\u0131rlar. Her d\u00fczeyde e\u011fitim ve okul y\u00f6neticilerine y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar bahsedilen bilgi ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla bir\u00e7ok akademisyen taraf\u0131ndan haz\u0131rlanmaktad\u0131r. Bu kitapta s\u0131ras\u0131yla \u00f6nce y\u00f6netim ve y\u00f6netim s\u00fcre\u00e7leri daha sonra da okul y\u00f6netimi ve \u00f6\u011fretim liderli\u011finden bahsedilmektedir.<\/p>\n
\u2022 E\u011fitim Y\u00f6netimi \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve E\u011fitim Y\u00f6neticili\u011fi
\nE\u011fitim ve okul y\u00f6netimi sa\u011flam kuramsal temel ve uygulamalar\u0131na ba\u011fl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen yeterince dikkat edilmemektedir [Bursal\u0131o\u011flu, 1978). Lakin bu kuramlar e\u011fitim y\u00f6netimde her t\u00fcrl\u00fc uygulamalara \u0131\u015f\u0131k tutabilir.
\nE\u011fitim ve okul y\u00f6netimi, y\u00f6netim biliminin geli\u015fmi\u015f bir alt disiplinidir. E\u011fitimi bilmeyen bir y\u00f6neticinin iyi bir y\u00f6netici olmas\u0131 beklenemez.
\nT\u00fcrk milli e\u011fitim sisteminde okul y\u00f6neticili\u011fi \u2018\u2019meslekte esas olan \u00f6\u011fretmenliktir\u2019\u2019 yarg\u0131s\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131nmaktad\u0131r. Yani y\u00f6neticilerin herhangi bir y\u00f6neticilik program\u0131na ba\u011fl\u0131 kalmadan \u00f6\u011fretmenlikten ek g\u00f6rev olarak y\u00f6neticili\u011fe ge\u00e7mesini \u00f6n g\u00f6rmektedir.
\nUygulama b\u00f6yleyken 1988 lerden itibaren \u00f6nemli geli\u015fmeler olmu\u015ftur. E\u011fitim y\u00f6netimi ayr\u0131 bir alan olarak 1953 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye Ortado\u011fu Amme \u0130daresi Enstit\u00fcs\u00fc kurulmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir [\u015ei\u015fman,2004).
\n1979-1980 \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131ndan itibaren e\u011fitim y\u00f6netimi uzmanl\u0131k programlar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve bir \u00e7ok Milli E\u011fitim \u015euras\u0131nda bu konular tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, y\u00fcksek lisans ve doktora d\u00fczenli faaliyetler g\u00f6stermeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fitim ve okul y\u00f6neticili\u011fi i\u00e7in daha \u00fcretken hale gelebilmek bu \u00fcst d\u00fczey \u00e7al\u0131\u015fmalarla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\n\u2022 E\u011fitim Y\u00f6netimi ve \u00dcniversiteler
\n\u00dcniversitelerimiz de e\u011fitim y\u00f6netimi mast\u0131r ve doktora d\u00fczeyinde bir \u00e7ok programlar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve \u00e7ok yararl\u0131 bir altyap\u0131 kazan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Son y\u0131llarda devlet \u00fcniversiteleri ile beraber vak\u0131f \u00fcniversitelerinde de dahil e\u011fitim y\u00f6netim alan\u0131nda tezli ve tezsiz y\u00fcksek lisans programlar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f hem birikim hem ahlaki a\u00e7\u0131dan hem de akademik a\u00e7\u0131dan bu programlara \u00e7ok \u00f6nem g\u00f6stermektedir. E\u011fitim y\u00f6netiminde y\u00fcksek lisans d\u00fczeyinde \u00f6\u011frenim yapmak isteyenler bu konuyu gerekti\u011fi kadar ciddiyete almal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
II.B\u00d6L\u00dcM
\nY\u00d6NET\u0130M
\nY\u00f6netim kurumu amac\u0131na ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in mevcut elde bulunan b\u00fct\u00fcn kaynak ve imkanlar\u0131 en etkili ve verimli bir \u015fekilde kullanma bilimi ve sanat\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir manada grup gayretleriyle i\u015flerin ba\u015far\u0131lma sanat\u0131 ve bilimidir. \u00d6rg\u00fct\u00fcn ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmesi i\u00e7in sorun \u00e7\u00f6zme, planlama,\u00f6rg\u00fctleme,koordinasyon gibi fonksiyonlara ili\u015fkin ilke, kavram, teori, model ve tekniklerin sistematik ve bilin\u00e7li bir \u015fekilde maharetler uygulanmas\u0131yla ilgili s\u00fcre\u00e7 ve faaliyetlerin t\u00fcm\u00fcne de y\u00f6netim denir.
\nK\u0131sacas\u0131 y\u00f6netim bir s\u00fcre\u00e7, bilim ve ayn\u0131 zamanda sanatt\u0131r.
\nY\u00f6netim, de\u011fi\u015fen durumlarda bozulan dengelerin eskisinden farkl\u0131 bi\u00e7imde kurulmas\u0131 s\u00fcrecidir (A\u00e7\u0131kal\u0131n 1994). Y\u00f6netim insanlar\u0131n i\u015f birli\u011fini olu\u015fturma ve onlar\u0131 bu amaca y\u00fcr\u00fctme i\u015f ve \u00e7abalar\u0131n\u0131n toplam\u0131d\u0131r (Tosun,1996).
\n\u2022 Farkl\u0131 Y\u00f6netim Yakla\u015f\u0131mlar\u0131
\nAma\u00e7 Odakl\u0131 Y\u00f6netim (Sorun odakl\u0131,Sonu\u00e7 odakl\u0131) : Bu y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131nda ama\u00e7 sorunu \u00e7\u00f6zmektir. Vaktin \u00e7o\u011fu buna ayr\u0131l\u0131r. Bir sorundan di\u011fer soruna ge\u00e7ilir. Belki de sorunlar\u0131n \u00e7o\u011fu tam olarak \u00e7\u00f6z\u00fclmez (\u00d6zden.1998).
\nS\u00fcre\u00e7 odakl\u0131 y\u00f6netim : Bu anlay\u0131\u015fta performans\u0131n y\u00fckseltilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131r sadece sonuca bak\u0131lmaz sonuca ula\u015f\u0131rken s\u00fcrece \u00f6nem verilir (\u00d6zden,1998). Yanl\u0131\u015f\u0131 kimin yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011fil neden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde durulur.
\nOtokratik Y\u00f6netim : Ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde bask\u0131c\u0131 bir y\u00f6netimdir astlar amirlerine ko\u015fulsuz itaat ederler aksi durumda ceza al\u0131rlar. Bu y\u00f6netimin dayana\u011f\u0131 yasalard\u0131r. Y\u00f6netici en iyi bilen astlar ise pasif ve zorlamayac\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmayan denetlenmesi gereken ki\u015filer olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr (Ba\u015faran,1994).
\nKoruyucu Y\u00f6netim : Kurumun ama\u00e7lar\u0131ndan \u00e7ok i\u015f g\u00f6renlerin gereksinimlerini kar\u015f\u0131lamak \u00f6n planda tutulur. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130\u015f g\u00f6renlerin mutlulu\u011fu kuruma daha fazla yarar sa\u011flayaca\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131r (Ba\u015faran.1994).
\nDestek\u00e7i Y\u00f6netim : Bu anlay\u0131\u015fta i\u015f g\u00f6renler desteklenir kurumda etkin sorumlu y\u00f6netime kat\u0131lan olarak varsay\u0131l\u0131r (Ba\u015faran,1994).
\nBirlik\u00e7i Y\u00f6netim (Collegial) : Kendi kendini y\u00f6netebilen ve denetleyen e\u011fitimli uzman ki\u015filer, tak\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla mesleki co\u015fku ve kuruma y\u00fcksek d\u00fczeyde katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr (Ba\u015faran,1994).
\nY\u00d6NET\u0130M B\u0130L\u0130M\u0130N\u0130N KURUMSAL TAR\u0130H\u00c7ES\u0130
\nY\u00f6netim biliminin temelinde bir \u00e7ok kuramlar bulunmaktad\u0131r. Uygulama yapabilmek i\u00e7in kuramdan daha iyi rehber yoktur (Bursal\u0131o\u011flu, 1994). Y\u00f6netimin \u00f6z\u00fcnde temel unsur olarak insan etkilemek vard\u0131r. \u0130nsan etkilemek i\u00e7in yakla\u015f\u0131mlar insan do\u011fas\u0131na ili\u015fkin varsay\u0131mlar vard\u0131r (Ayd\u0131n, 1991). Baz\u0131 teorisyenler i\u00e7in insan k\u00f6t\u00fc, y\u0131rt\u0131c\u0131, bencil, yar\u0131\u015fmac\u0131, sald\u0131rgan ve y\u0131k\u0131c\u0131 olarak nitelerken baz\u0131 teorisyenler de insan \u00f6zde iyi i\u015f birli\u011fine yatk\u0131n ve erdemli olarak nitelerler.
\n\u2022 Y\u00f6netim \u0130lke ve Tekniklerinin \u0130lk \u00d6rnekleri
\nY\u00f6netim biliminin temel kuramlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi end\u00fcstri devrim ile ba\u015flasa da eski d\u00f6nemlerde ki bir \u00e7ok \u00f6rnekten bu kuramlar\u0131n eskiye dayal\u0131 oldu\u011funu anlayabiliriz. \u00d6rne\u011fin S\u00fcmerliler tap\u0131naklar etraf\u0131nda insanlar\u0131 rahiplerin ilke ve kurallar\u0131yla y\u00f6netmi\u015fler, M\u0131s\u0131r da sulama sistemi ve piramitler bir i\u015f g\u00fcc\u00fc organizasyonunun becerisi, Romal\u0131lar da silah tekstil \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek imalathanelerinin kurulmu\u015f olmas\u0131d\u0131r. Y\u00f6netimin temelinde insanl\u0131k adalet ilkelerinin benimsenmesi \u00f6nemlidir. Y\u00f6netim alan\u0131nda yaz\u0131lan kitaplar\u0131n bir \u00e7o\u011fu da eskiye uzanmaktad\u0131r.
\n\u2022 F. Taylor ve Bilimsel Y\u00f6netim Do\u011fu\u015fu
\nTaylor\u2019a g\u00f6re i\u015f g\u00f6ren, makinenin hareketsiz par\u00e7as\u0131d\u0131r ve iyi programlanmad\u0131\u011f\u0131nda verimsizle\u015fir. Kabaca e\u011fitimsiz ve beceri sahibi olmayan insanlar i\u00e7in tasar\u0131lanm\u0131\u015f ve g\u00fc\u00e7 yap\u0131lanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olan bir yakla\u015f\u0131md\u0131r (Herg\u00fcner,1999). Taylor bilimsel y\u00f6netim temel ilkelerini 6 ba\u015fl\u0131kta toplam\u0131\u015ft\u0131r (Karip,2004). Birincisi i\u015f s\u00fcresi ara\u015ft\u0131rma ilkesi ; buna g\u00f6re her i\u015f i\u00e7in standart s\u00fcre belirlenmelidir. \u0130kincisi par\u00e7a ba\u015f\u0131 \u00f6deme ilkesi ; buna g\u00f6re \u00fcretim miktar\u0131na g\u00f6re \u00f6d\u00fcllendirme ve \u00f6deme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar cezaland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc performans\u0131n planlamadan ayr\u0131lma ilkesi, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemleri ilkesi; buna g\u00f6re i\u015fi \u00f6nce bilimsel olarak a\u00e7\u0131klamak. Be\u015fincisi y\u00f6netsel kontrol ilkesi ; buna g\u00f6re i\u015fi ve i\u015f\u00e7ileri s\u00fcrekli denetlemek. Alt\u0131nc\u0131s\u0131 i\u015flevsel y\u00f6netim ilkesi; buna g\u00f6re \u00f6rg\u00fctler, uzmanlar aras\u0131nda koordinasyonu en iyi \u015fekilde tasarlayacak \u015fekilde sa\u011flamak.
\n\u2022 H. Fayol ve Y\u00f6netim S\u00fcre\u00e7leri
\nFayol (1841-1925), \u00f6rg\u00fct\u00fcn y\u00f6netimine bir b\u00fct\u00fcn olarak bakm\u0131\u015ft\u0131r, y\u00f6netimi planlama, \u00f6rg\u00fctleme, emretme, koordinasyon ve kontrol alt s\u00fcre\u00e7leri olarak gruplar.Fayol bu s\u00fcre\u00e7lere rehberlik edecek 14 ilke belirlemi\u015ftir. Bunlar ; i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc, yetki, disiplin, emir birli\u011fi, y\u00f6n birli\u011fi, \u00f6rg\u00fct\u00fcn bireyden \u00f6nce gelmesi, adil \u00f6deme, durumuna g\u00f6re de\u011fi\u015febilen merkezi y\u00f6netim, emir komuta zinciri, d\u00fczen, adalet, personelin s\u00fcreklili\u011fi, astlar\u0131n giri\u015fimcili\u011finin desteklenmesi ve birlik ruhudur.
\n\u2022 L. Gulick ve L. Urwick
\n1937 y\u0131l\u0131nda y\u00f6netim s\u00fcre\u00e7lerini; planlama, \u00f6rg\u00fctleme, kadrolama, y\u00f6netme, koordine etme, raporlama ve b\u00fct\u00e7eleme alt s\u00fcre\u00e7leri alt\u0131nda form\u00fcle etmi\u015ftir (Bursal\u0131o\u011flu,1985).
\n\u2022 M. Weber ve B\u00fcrokratik \u00d6rg\u00fct
\n6 temel boyuta sahip b\u00fcrokrasi modelini geli\u015ftirmi\u015ftir. Bunlar ; i\u015f g\u00f6renler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcmle\u015fme, b\u00f6l\u00fcmler aras\u0131 hiyerar\u015fi, performans\u0131 idare eden kurallar, i\u015f g\u00f6renlerin teknik niteliklerine g\u00f6re se\u00e7ilmesi ve i\u015fin kariyer gerektiren bir unsur olarak g\u00f6r\u00fclmesidir. Weber ayr\u0131ca geleneksel, rasyonel ve karizmatik yetki kavram\u0131 diye 3 tip yetkiden bahseder.
\nTaylor,Fayol ve Weber klasik y\u00f6netim yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturmu\u015flard\u0131r ve bunlar\u0131n yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda y\u00f6netici elinde bulundurdu\u011fu insanlardan azami verim elde edecek \u015fekilde i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc olu\u015fturarak hedefine eri\u015fmektedir.
\n\u2022 E. Mayo ve Hawthorne Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131
\n5 y\u0131l s\u00fcren \u2018\u2019Hawthorne\u2019\u2019 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 (1927-1933) i\u015f\u00e7ilere g\u00f6sterilen tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n, verim \u00fcretim bak\u0131m\u0131ndan dinlenme, \u0131\u015f\u0131kland\u0131rma ve hatta \u00fccretten daha \u00f6nemli oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur (Bursal\u0131o\u011flu, 1978).
\n\u2022 Kurt Lewin (G\u00fc\u00e7 Alan\u0131 Analizi-Grup Dinami\u011fi)
\n\u0130nsan ili\u015fkilerinin \u00f6nemli oldu\u011funu ileri s\u00fcrer ve \u00f6rg\u00fct\u00fc birbirine z\u0131t olan iki grup g\u00fcc\u00fcn \u00e7arp\u0131\u015fma alan\u0131 olarak tan\u0131mlar ve \u00f6rg\u00fct\u00fc anlayabilmek ve bu g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki dengeyi sa\u011flayabilmek i\u00e7in y\u00f6neticinin davran\u0131\u015f bilimlerine ba\u015fvurmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrer.
\n\u2022 Chester Barnard ( \u0130\u015fbirli\u011fi Sistemi)
\nBarnard\u2019a g\u00f6re bir kurumun verimli \u00e7al\u0131\u015fabilmesi ve ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u015f birli\u011fi sistemine ve \u00e7al\u0131\u015fanlarlar kurumun ama\u00e7lar\u0131na \u00f6rt\u00fc\u015fmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\n\u2022 A.Maslow (\u0130htiya\u00e7lar Hiyerar\u015fisi)
\nMaslow\u2019 a g\u00f6re doyurulmayan ihtiya\u00e7lar bireyin davran\u0131\u015flar\u0131na egemen olur ve insan ihtiya\u00e7lar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya fizyolojik, g\u00fcvenlik, ait olma, say\u0131lma ve kendini ger\u00e7ekle\u015ftirme olmak \u00fczere 5 kategoride de\u011ferlendirilir.<\/p>\n
\u2022 M.Parker Follet (Dinamik Y\u00f6netim)
\nFollet, \u00f6rg\u00fctlerde \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n zararl\u0131 de\u011fil aksine \u00f6rg\u00fct\u00fcn yarar\u0131na olaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrer.
\n\u2022 Wight Bakke (Fizyon S\u00fcreci)
\nBakke\u2019 ye g\u00f6re i\u015f g\u00f6renler \u00f6rg\u00fctleri, \u00f6rg\u00fctlerde i\u015f g\u00f6renleri daha sonraki hedefleri do\u011frultusunda kullan\u0131rlar. Buna Fizyon S\u00fcreci denir.
\n\u2022 Peter Drucker ve Ama\u00e7lara G\u00f6re Y\u00f6netim
\nDrucker\u2019 a g\u00f6re bir kurumda ast ve \u00fcstlerin ama\u00e7, hedef, sorumluluk ve sonu\u00e7 de\u011ferlendirmelerini birlikte incelemeleri (Ko\u00e7el,1999).
\n\u2022 X,Y ve Z Kuramlar\u0131
\nMcGregor X kuram\u0131na g\u00f6re insan\u0131 teknik ilkelere ve basit ekonomik g\u00fcd\u00fclerle robot gibi hareket ettirdi\u011fini ileri s\u00fcrer. McGregor\u2019 a g\u00f6re Y kuram\u0131 bireysel ve \u00f6rg\u00fctsel ama\u00e7lar\u0131n kayna\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Z kuram\u0131na g\u00f6re X ve Y kuram\u0131 yetersiz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Z kuram\u0131na g\u00f6re insan ne kal\u0131planm\u0131\u015f ne de \u00f6zerk bir ki\u015fili\u011fe sahiptir. \u0130nsan iyimser ya da k\u00f6t\u00fcmser olarak de\u011fil tarafs\u0131z olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.
\n\u2022 Rensis Likert ( Y\u00f6netim Sistemleri)
\nRensis\u2019e g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlerin y\u00f6netim sistemleri 4 \u015fekilde incelenir ; s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc sistemde g\u00f6rev e\u011filimle otoriter ve bi\u00e7imsel y\u00f6netim \u015fekli g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Tatl\u0131-sert sistemde astlara g\u00fcvenilir baz\u0131 kararlar astlara devredilir. Dan\u0131\u015fmac\u0131l sistemde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde astlara g\u00fcvenilir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131-tak\u0131m sisteminde astlara tam olarak g\u00fcvenilir karar \u00f6rg\u00fct i\u00e7erisine da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r.
\n\u2022 Amitai Etzioni (Uyum Kuram\u0131)
\nBu teoride \u00f6rg\u00fct\u00fcn \u00f6zelliklerini tayin eden etken uyumdur. \u00dc\u00e7 t\u00fcrl\u00fc kuvvet vard\u0131r. Zora, kara ve de\u011fere dayal\u0131 kuvvetlerdir. Bunlara paralel olarak da so\u011fukluk, hesapl\u0131l\u0131k ve ba\u011fl\u0131l\u0131k \u015feklinde \u00fc\u00e7 t\u00fcr ili\u015fki vard\u0131r.
\n\u2022 Chris Argyris (Olgunla\u015fma Kuram\u0131)
\nChris Argyris\u2019e g\u00f6re \u00f6rg\u00fct\u00fcn ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fabilmesi i\u00e7in i\u015f g\u00f6renlerin olgunla\u015fmas\u0131 ve yetki kullan\u0131m imkanlar\u0131n\u0131n olmas\u0131 gerekir.
\n\u2022 Sistem Yakla\u015f\u0131m\u0131
\nSistem, her birini etkileyen karma\u015f\u0131k ve etkile\u015fimli unsurlar\u0131n b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f bir toplulu\u011fu olarak tan\u0131mlanabilir (Bursal\u0131o\u011flu, 1994). Sisteme g\u00f6re b\u00fct\u00fcn, par\u00e7alar\u0131n toplam\u0131ndan daha fazlad\u0131r. Yani a\u011fa\u00e7lar\u0131 tek tek ele almak yerine orman\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak alg\u0131layabilmektir. (Saat d\u00fczeyinde) dinamik sistem, (termostat d\u00fczeyinde) sibernetik sistem, (h\u00fccre d\u00fczeyinde) a\u00e7\u0131k sistem gibi sistem t\u00fcrlerinden bahsedilebilir.<\/p>\n
\u2022 Toplumsal-Sosyal Sistem (Talcott Parsons)
\nParsons\u2019a g\u00f6re \u201csosyal sistem\u201d teorisinde \u00f6rg\u00fct\u00fcn de\u011fer sistemini kaynaklar\u0131n sa\u011flanma mekanizmalar\u0131n\u0131, topluma olan kuramsal ba\u011flar\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fcn temel \u00f6zellikleri olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sistem i\u00e7erisinde teknik, i\u015fletme, kurum ve toplum olmak \u00fczere d\u00f6rt d\u00fczey bulunur ve her birinde uyma, hedefe ula\u015fma, gerginli\u011fi giderme ve b\u00fct\u00fcnle\u015ftirme sorunlar\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Sosyal sistemlerin temellerinde rollerin normlar\u0131n ve de\u011ferlerin bulundu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr (Bursal\u0131o\u011flu, 1985).
\n\u2022 A\u00e7\u0131k Sistem
\n\u00c7evreden enerji alarak bunu i\u015fleyip \u00e7evreye \u00e7ift olarak sunan sistemdir. A\u00e7\u0131k sistemin dokuz tane temel \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r. Bunlar birbirine ba\u011fl\u0131 olarak ve t\u00fcmleyerek bir b\u00fct\u00fcn i\u00e7erisinde a\u00e7\u0131k sistemi olu\u015fturur. Sisteme hi\u00e7bir madde girmiyorsa veya \u00e7\u0131km\u0131yorsa kapal\u0131 sistemdir.
\n\u2022 Taylor\u2019dan G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Y\u00f6netim-\u00d6rg\u00fct Paradigmalar\u0131
\n1900-1930 aralar\u0131nda b\u00fcrokratik-yap\u0131salc\u0131 yakla\u015f\u0131mlar, 1930-1960 aras\u0131nda insan ili\u015fkileri paradigmas\u0131, 1960-1980 aras\u0131nda sistem kuram\u0131 ve 1980-1990 aras\u0131nda sembolik-k\u00fclt\u00fcrel yakla\u015f\u0131m h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr (Aypay, 2001).
\n\u2022 Kalite Hareketi ve Toplam Kalite Y\u00f6netimi
\nBu konuyla ilgili say\u0131s\u0131z \u00e7al\u0131mla yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce 1940larda Amerika\u2019da do\u011fdu\u011fu halde II.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra Japonya\u2019da uygulanm\u0131\u015f, 1980 y\u0131l\u0131ndan sonra tekrar Amerika\u2019da kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr (Ensari, 1999). Bir\u00e7ok isim bu konuda yapt\u0131klar\u0131 tan\u0131mlamalarla geli\u015fmi\u015f bir y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.
\n\u2022 W.Edwards Deming
\nKalitenin \u00f6l\u00e7\u00fclebilir olmas\u0131 ve bunun i\u00e7inde istatiksel kan\u0131tlar\u0131n ortaya konmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrer. Buna g\u00f6re TKY\u2019nin temel felsefesi \u201chi\u00e7 kimse m\u00fckemmel de\u011fildir ancak m\u00fckemmeli aramal\u0131d\u0131r.\u201d ilkesinden hareket eder.
\n\u2022 Joseph M. Juran
\nKaliteyi iki t\u00fcre ay\u0131rmaktad\u0131r. Birincisi \u00f6zel talep ve beklentiyi kar\u015f\u0131layabilmek ikincisi ise kullan\u0131ma uygun niteli\u011fe sahip olmakt\u0131r. (\u015ei\u015fman ve Turan, 2001). Kalite ile ilgili sorunlar\u0131n %20\u2019sini \u00e7al\u0131\u015fanlardan, %80\u2019ini y\u00f6netimden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrer.
\n\u2022 Philip B. Crosby
\nCrosby\u2019ye g\u00f6re iyi ya da k\u00f6t\u00fc kaliteden s\u00f6z etmek yerine gerekliliklerinin yerine getirilip getirilmedi\u011fi \u00f6nemlidir (\u015ei\u015fman ve Turan, 2001).<\/p>\n
Y\u00d6NET\u0130M MODELLER\u0130
\nYap\u0131sal Modeller: Taylor ve Weber\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle \u00f6zde\u015fle\u015fir. Ama\u00e7 merkezli, rasyonel karar mekanizmalar\u0131na dayal\u0131 s\u00fcre\u00e7lerin oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.
\nY\u00f6netsel Modeller: \u00d6rg\u00fct\u00fc verimli k\u0131lmak i\u00e7in yap\u0131dan daha \u00e7ok etkin bir y\u00f6netimin gereklili\u011fi tercih edilir (Ba\u015faran, 1994).
\nNicel Modeller: Y\u00f6netim s\u00fcre\u00e7lerini matematiksel modellere ba\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.
\nDavran\u0131\u015fsal Model: Buna g\u00f6re \u00f6rg\u00fct\u00fcn en de\u011ferli varl\u0131\u011f\u0131 i\u015f g\u00f6rendir.
\nDurumsal (\u00d6znel) Modeller: Buna g\u00f6re en iyi \u00f6rg\u00fct modeli yoktur. Y\u00f6netilenlerin nitele uygun en iyi y\u00f6netim bi\u00e7imi vard\u0131r.
\nBelirsizli\u011fe Ba\u011fl\u0131 (Esnek) Modeller: Buna g\u00f6re \u00f6rg\u00fctler de\u011fi\u015fken bir yap\u0131dad\u0131r. \u0130\u015f g\u00f6renler net bir ama\u00e7 yerine genel ama\u00e7lar\u0131 kabul ederler (Herg\u00fcner, 1999)
\nDemokratik Modeller: Bu modelde \u00f6rg\u00fct\u00fcn de\u011ferleri ve kararlar\u0131 payla\u015f\u0131m ilkesine g\u00f6re yap\u0131l\u0131r.
\n\u2022 \u00d6rg\u00fctsel Kuramlar ve Modeller \u00dczerine
\nModel, ge\u00e7mi\u015fi bug\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131klamak gelece\u011fi kestirmek amac\u0131yla kurulur ve kullan\u0131l\u0131r (Bursal\u0131o\u011flu, 1994).
\n\u2022 Y\u00f6netim Biliminde Biz de Var\u0131z
\nEn \u00f6nemli \u00f6rne\u011fimiz 625 y\u0131l h\u00fck\u00fcm s\u00fcren Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ve Enderun ad\u0131yla bilinen e\u015fsiz okuludur. Eserlerden Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip), Erdemli Kent (Farabi), Gazali, Seyahatname (Nizamilm\u00fclk) gibi ayd\u0131nlar bu d\u00f6nemde y\u00f6neticili\u011fin bilim ve sanat y\u00f6nlerini de ortaya koymu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
III.B\u00d6L\u00dcM
\nY\u00d6NET\u0130C\u0130 VE L\u0130DER
\nBelli bir zaman dilimi i\u00e7erisinde belirli ama\u00e7lara ula\u015fmak i\u00e7in insan, para, hammadde, malzeme, makine vb. \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 bir araya getiren; onlar aras\u0131nda uygun bir bile\u015fim, uyumla\u015fma ve ahenkle\u015fmeyi sa\u011flayan ki\u015fidir (Eren, 1998). Genel itibarla y\u00f6netici, sistem i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fi\u015fen durumlara g\u00f6re dengeleri yeniden kuran ki\u015fi olarak tan\u0131mlanabilir (A\u00e7\u0131kal\u0131n, 1994).
\n\u2022 Farkl\u0131 Y\u00f6netici Tipleri
\nKlasik y\u00f6netici; Emir veren stat\u00fckocu genellikle otoriter olmaya dayal\u0131 y\u00f6neticidir (A\u00e7\u0131kal\u0131n, 1995). Modern y\u00f6netici; Demokrat kat\u0131l\u0131ma \u00f6nem veren etkili ve verimli y\u00f6netmeye ve sayg\u0131n olmaya dayal\u0131 y\u00f6neticidir (A\u00e7\u0131kal\u0131n, 1995).
\n\u2022 G\u00f6rev ve \u0130li\u015fkiye Verdikleri \u00d6neme G\u00f6re Y\u00f6netici T\u00fcrleri
\nSerbest (free-rein) ; Bu y\u00f6neticiler kendi yetkilerini kullanmazlar. Astlar\u0131 kendi ama\u00e7lar\u0131n\u0131 kendileri koyarlar. Otoriter y\u00f6netici; \u00d6rg\u00fctsel hedefleri azami d\u00fczeyde tutmak isteyen i\u015f g\u00f6ren ihtiya\u00e7 ve mutlulu\u011funa \u00f6nemsemeyen y\u00f6neticidir. \u0130nsanc\u0131l y\u00f6netici; \u00d6ncelikle insan\u0131n mutlulu\u011funu birinci planda d\u00fc\u015f\u00fcnen y\u00f6neticidir. Ortayolcu y\u00f6netici; \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131 orta d\u00fczeyde d\u00fc\u015f\u00fcnen ve ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flayan y\u00f6neticiler. Demokratik y\u00f6neticiler; \u00d6rg\u00fctte ki ki\u015filerin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan ve \u00f6rg\u00fct\u00fcn ama\u00e7lar\u0131na azami d\u00fczeyde ula\u015fmas\u0131n\u0131n sa\u011flayan y\u00f6netici t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.
\n\u2022 Konumlar\u0131na G\u00f6re Y\u00f6netici T\u00fcrleri
\n\u00dcst d\u00fczey, orta d\u00fczey ve alt d\u00fczey y\u00f6neticilerdir. Duruma g\u00f6re bir okul i\u00e7erisinde m\u00fcd\u00fcr ve m\u00fcd\u00fcr yard\u0131mc\u0131lar\u0131 \u00fcst d\u00fczey, z\u00fcmre ba\u015fkanlar\u0131 orta d\u00fczey ve \u00f6\u011fretmenlerde alt d\u00fczey y\u00f6neticilerdir.
\nKurum i\u00e7i y\u00f6neticiler; Bulunduklar\u0131 pozisyonlara kurum i\u00e7erisinde y\u00fckselerek gelen y\u00f6neticilerdir.
\nKurum d\u0131\u015f\u0131ndan gelen y\u00f6neticiler; Kurum d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fckselerek gelen y\u00f6neticilerdir. Kurumda e\u011fer s\u0131k\u0131nt\u0131 varsa d\u0131\u015far\u0131dan gelen y\u00f6neticiler daha ba\u015far\u0131l\u0131 olur (Kaya, 1993).
\n\u2022 Y\u00f6neticinin Sahip Olmas\u0131 Gereken \u00d6zellikler
\nY\u00f6neticiler filozofik, psikolojik ve teknik ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda 3 boyutta \u00f6zetlenebilir. Filozofik y\u00f6neticinin de\u011fer sistemlerini, psikolojik boyut ki\u015filik \u00f6zelliklerini teknik boyutta bilgi ve becerileri simgeler (Bursal\u0131o\u011flu, 1994). Y\u00f6neticiler \u00f6zellik olarak 3 s\u0131n\u0131fta toplanabilir. Entelekt\u00fcel \u00f6zellikler, karakter \u00f6zellikleri ve sosyal \u00f6zellikler.
\n1.Y\u00f6netici Bilgili Olmal\u0131
\nY\u00f6netici y\u00f6netim ile ilgili teorilerinin yan\u0131nda y\u00f6netim ilke ve teknikleri ve s\u00fcre\u00e7lerinide bilmelidir. Ayr\u0131ca hukuk, maliye, muhasebe,ekonomi,sosyoloji gibi alanlarda bilgi sahibi olmal\u0131.<\/p>\n
2.Y\u00f6netici Yetenekli Olmal\u0131<\/p>\n
Y\u00f6netici, sorun \u00e7\u00f6zme, karar verme, analiz yapabilme temsil etme gibi yeteneklere sahip olmal\u0131. Bu yetenekler kavramsal beceriler, be\u015feri beceriler ve teknik beceriler diye s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilir. Teknik becerileri uygulamalarda, Be\u015feri becerileri insan ili\u015fkileri, Kavramsal becerileri organizasyonlar\u0131 b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6rme becerisidir (F\u0131nd\u0131k\u00e7\u0131, 1996).<\/p>\n
\u2022 Bu Yeteneklere Y\u00f6neticiler Ne \u00d6l\u00e7\u00fcde Sahip Olmal\u0131d\u0131r?
\nY\u00f6neticiler bu \u00f6zelliklere bulunduklar\u0131 y\u00f6netici d\u00fczeyine g\u00f6re sahip olmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
3.Y\u00f6netici Deneyimli Olmal\u0131
\nY\u00f6netici \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u015f koluna g\u00f6re gerekli oldu\u011fu kadar deneyimli olmal\u0131.<\/p>\n
4.Y\u00f6netici Ahlakl\u0131 Olmal\u0131<\/p>\n
Y\u00f6netici de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131 bilen adaletli tarafs\u0131z d\u00fcr\u00fcst tutarl\u0131 ve ahlakl\u0131 olmal\u0131d\u0131r (Pehlivan, 1998).<\/p>\n
\u2022 Y\u00f6neticinin Yeti\u015ftirilmesi ve Geli\u015ftirilmesi<\/p>\n
Y\u00f6netici geli\u015ftirmenin standart bir yolu yoktur ve kolay bir i\u015f de\u011fildir. Genel olarak; i\u015f ba\u015f\u0131nda \u00f6\u011frenme; y\u00f6neticiler g\u00f6revlendirildikleri i\u015fle \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken y\u00f6neticili\u011fi \u00f6\u011frenirler. G\u00f6revler aras\u0131nda rotasyon; y\u00f6netici de\u011fi\u015fik g\u00f6rev alanlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve kendini geli\u015ftirir. Konferans, kurs ve seminer t\u00fcr\u00fc etkinlikler; kurum i\u00e7inde veya d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fczenlenen etkinliklere kat\u0131larak \u00f6\u011frenir. Ki\u015fisel geli\u015fmeye yard\u0131mc\u0131 olma; y\u00f6netici adaylar\u0131 ki\u015fisel geli\u015fmelere imkan tan\u0131narak ve \u00f6zendirilerek yeti\u015ftirilirler. Kariyer planlama; ki\u015filer mesleki geleceklerini planlayarak yeti\u015ftirilirler. Bire-bir e\u011fitim (pear teaching) ; mentorluk veya ko\u015fluk olarak bilinen y\u00f6neticilerdir. Uzman birisi taraf\u0131ndan yeti\u015ftirilirler.<\/p>\n
\u2022 Lider ve Liderlik<\/p>\n
Lider \u00f6rg\u00fct i\u00e7erisinde etkileme g\u00fcc\u00fcne sahip olan ki\u015fidir. Lider do\u011fru olan \u015feyleri hedeflerken, y\u00f6netici i\u015fleri do\u011fru yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Liderlik makamdan ziyade ki\u015fili\u011fin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Etkileme, tak\u0131m olu\u015fturma, \u00f6rnek olma liderlik \u00f6zelliklerindendir (G\u00fcm\u00fc\u015feli, 2001).<\/p>\n
\u2022 Liderlik \u0130le \u0130lgili Ara\u015ft\u0131rmalar ve Yakla\u015f\u0131mlar<\/p>\n
Rensis,Likert, Michigan ara\u015ft\u0131rmlar\u0131nda liderleri i\u015f g\u00f6ren- insan y\u00f6nelimli ve \u00fcretim-g\u00f6rev y\u00f6nelimli olmak \u00fczere iki b\u00f6l\u00fcmde inceler.<\/p>\n
Ohio ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na g\u00f6re g\u00f6rev ili\u015fki y\u00f6nelimli davran\u0131\u015flar daha y\u00fcksek d\u00fczeyde etkili oldu\u011fu vurgulanmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Yol Ama\u00e7 Kuram\u0131<\/p>\n
Robert House ve Martin Evans taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen kuramda g\u00f6rev ili\u015fki boyutlar ile liderin izleyenlerin g\u00f6sterilen amaca ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in onlar\u0131 amaca g\u00fcd\u00fclemesini eklemi\u015ftir. Bu kurama g\u00f6re lider duruma g\u00f6re emredici ba\u015far\u0131 odakl\u0131 destekleyici ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 davran\u0131\u015flar sergileyebilir.<\/p>\n
\u2022 Fiedler\u2019in Durumsall\u0131k Kuram\u0131<\/p>\n
Fiedlere g\u00f6re liderli\u011fin liderli\u011fi, liderin ki\u015fisel \u00f6zelli\u011fi ve ortam\u0131n yap\u0131sal \u00f6zelli\u011fi olu\u015fturur.<\/p>\n
\u2022 Vroom ve Yetton\u2019nun Normatif Kuram\u0131<\/p>\n
Buna g\u00f6re liderin astlar\u0131n\u0131 karar verme s\u00fcrecine katma durumuna g\u00f6re geli\u015ftirilmi\u015ftir. Etkili liderlik duruma en uygun liderlik davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesine ba\u011fl\u0131d\u0131r (\u00c7elik, 1999).<\/p>\n
\u2022 Hersey ve Blanchard\u2019\u0131n Durumsal Liderlik Kuram\u0131<\/p>\n
Bu kurama g\u00f6re g\u00f6rev y\u00f6nelimli ve ili\u015fki y\u00f6nelimli davran\u0131\u015f\u0131na grubun olgunluk d\u00fczeyi etkilenmi\u015ftir. Liderin bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011fil her bir bireyi ayr\u0131 ayr\u0131 olgunluk d\u00fczeyinde incelemesini ister.<\/p>\n
\u2022 Reddin\u2019in 3 Boyutlu Liderlik Kuram\u0131<\/p>\n
G\u00f6rev ve ili\u015fki boyutuna etkililik eklenmi\u015ftir.<\/p>\n
De\u011fi\u015fik Liderlik T\u00fcrleri<\/p>\n
Vizyoner Liderlik; ufku geni\u015f k\u00fcresel d\u00fc\u015f\u00fcnebilen insanlar\u0131 toplu etkileyebilen ki\u015fidir.<\/p>\n
K\u00fclt\u00fcrel Liderlik; \u00f6rg\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7selle\u015ftiren ve di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlerle kayna\u015ft\u0131rabilen ki\u015fidir.
\nS\u00fcper Liderlik; buna g\u00f6re herkes kendinin lideridir. Herkes kendi olgunlu\u011funa ve liderli\u011fine ula\u015f\u0131r.
\nEtik (Moral) Liderlik; ahlaki de\u011ferlere \u00f6n planda sahip \u00e7\u0131kan liderlerdir.K\u00fclt\u00fcrel liderlikle ili\u015fkilidir.
\nTransformasyonel Liderlik; \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131da k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ama\u00e7layan liderlerdir.
\nTransaksiyonel Liderlik; b\u00fcrokratik otoriteye ve \u00f6rg\u00fctsel me\u015frutiyete dayanmaktad\u0131r (\u00c7elik, 1999). Kat\u0131 bir \u00f6d\u00fcl ve ceza sistemiyle ili\u015fkilidir.<\/p>\n
Y\u00f6netici Lider ya da Lider Y\u00f6netici<\/p>\n
Y\u00f6neticilerin liderlik \u00f6zelliklerine sahip olmas\u0131 gerekir. B\u00f6yle y\u00f6neticilere \u2018\u2019lider y\u00f6netici\u2019\u2019 denir.<\/p>\n
IV. B\u00d6L\u00dcM<\/p>\n
Y\u00d6NET\u0130M S\u00dcRE\u00c7LER\u0130
\nY\u00f6netim s\u00fcreci belirlenen ama\u00e7lara ba\u015fkalar\u0131 arac\u0131l\u0131yla ula\u015fma veya ba\u015fkalar\u0131na i\u015f g\u00f6rd\u00fcrme etkinlilerinin toplam\u0131d\u0131r (Efil, 1995).
\nHenry Fayol\u2019a g\u00f6re y\u00f6netim s\u00fcre\u00e7leri \u015funlard\u0131r: Planlama, \u00f6rg\u00fctleme, emir verme, e\u015f g\u00fcd\u00fcmleme, kontrol etme.
\nLuther Gullick\u2019e g\u00f6re e\u011fitim s\u00fcre\u00e7leri planlama, \u00f6rg\u00fctleme, personel alma, y\u00f6neltme, koordinasyon, bilgi verme, b\u00fct\u00e7elemedir.<\/p>\n
SORUN \u00c7\u00d6ZME<\/p>\n
Duruma g\u00f6re var olan veya \u00e7\u0131kabilecek sorunlara en h\u0131zl\u0131 ve etkili \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bulmakt\u0131r. Bu bir al\u0131\u015fkanl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Sorun \u00c7\u00f6zme S\u00fcreci<\/p>\n
Sorun \u00e7\u00f6zmede \u00fc\u00e7 durum vard\u0131r: \u015eimdiki durum, ula\u015f\u0131lacak durum, g\u00f6r\u00fclen durum. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc durum ula\u015f\u0131lacak durumla \u015fimdiki urum aras\u0131ndaki gereken de\u011fi\u015fmeyi g\u00f6sterir (Ba\u015faran, 1982). Sorunun kabullenilmesi ve \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in te\u015febb\u00fcse karar vermek, sorunun tan\u0131m\u0131, alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi, alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcmler aras\u0131nda se\u00e7im yapma, se\u00e7ilen \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn uygulanmas\u0131, de\u011ferlendirme uygulanarak sorunlar otomatik olarak bir al\u0131\u015fkanl\u0131k i\u00e7ersinde \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
KARAR VERME<\/p>\n
Karar verme bir sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne ili\u015fki olas\u0131 yolardan en uygununun se\u00e7ilmesidir. Zahmetli ve stresli bir s\u00fcre\u00e7tir. Sorunlar\u0131 yok etme, neyin, nas\u0131l, ne zaman yapabilece\u011fini ortaya koymak karar verme ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr (Eren, 1998).<\/p>\n
\u2022 Karar Verme D\u00fczeyleri<\/p>\n
Kararlar\u0131n niteli\u011fidir kurumun hiyerar\u015fi yap\u0131s\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fir. \u00dcst d\u00fczeyde ilke kararlar\u0131, orta d\u00fczeyde taktik kararlar, alt kademelerde teknik ve rutin kararlar verilir.<\/p>\n
\u2022 Karar Verilirken Uyulmas\u0131 Gereken \u0130lkeler<\/p>\n
1. Teknik bir i\u015ftir. Bilgi toplama, bilgileri yararl\u0131 hale getirmek gerekir.
\n2. Karar verirken ama\u00e7lara en az harcama ve fedakarl\u0131kla ula\u015fmak gerekir.
\n3. Karar veren y\u00f6netici maddi ve insan kaynaklar\u0131 yetkisine sahip olmal\u0131d\u0131r.
\n4. Karar vermede gelece\u011fi tahmin etme ve bilimsel ara\u015ft\u0131rma \u00f6nemlidir.
\n5. \u00d6rg\u00fctsel yap\u0131 do\u011fru kararda ve etkili eylemde olmal\u0131.
\n6. Zamanlama son derece \u00f6nemlidir.
\n7. Var\u0131lmak istenen ama\u00e7 belirlenmelidir.
\n8. En k\u00f6t\u00fc karar verilen karardan d\u00f6nmektir.
\n9. Kararlar sorun \u00e7\u0131karma da de\u011fil \u00e7\u00f6z\u00fcme y\u00f6nelik olmal\u0131d\u0131r.
\n10. Yeri geldi\u011fi vakit acele etmeden karar\u0131 ertelemek veya deneme mahiyetinde de karar verilmelidir.
\n11. B\u00fcy\u00fck kararlar\u0131 b\u00f6lerek k\u00fc\u00e7\u00fck kararlar \u015feklinde vermek daha uygundur.
\n12. Kararlara kat\u0131l\u0131m, etkilenenlerin kararda s\u00f6z sahibi olmas\u0131n\u0131 da sa\u011flamal\u0131.
\n13. Konuyla ilgili bilgisi olmayanlar\u0131n karar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tutmak (Y\u0131lmaz, 1999).
\n14. Y\u00f6neticinin kat\u0131l\u0131mdan faydalanabilmesi i\u00e7in kat\u0131l\u0131m\u0131 y\u00f6netmesi gerekir.
\n15. Karar vermek sorumluluk almak demektir.
\n16. Karar vermek risk almakt\u0131r. Riskler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r.
\n17. Karar verilirken ba\u011f\u0131ms\u0131z olmak \u00f6nemlidir.
\n18. Karar verirken pragmatik olmak yani ya\u015fant\u0131 ve deneyimleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekir.
\n19. Ortaya \u00e7\u0131kacak maliyet minimuma indirilmelidir.
\n20. Uygulanmayan kararlar\u0131n hi\u00e7bir de\u011feri olmaz. Uygulanabilir kararlar almak gerekir.
\n21. Karar\u0131n etik a\u00e7\u0131dan da do\u011fru oldu\u011funa dikkat etmek gerekir (Pehlivan, 1998).
\n\u2022 Karar Vermeyi Etkileyen Fakt\u00f6rler
\nAlg\u0131sal engeller, entekt\u00fcel engeller, kal\u0131planma, a\u015f\u0131r\u0131 koruyuculuk. Bu d\u00f6rt madde karar vermeyi \u00f6nemli \u015fekilde etkiler.
\n\u2022 Karar Verme Teknikleri
\nVroom\u2019a g\u00f6re d\u00f6rt farkl\u0131 teknik model vard\u0131r. Ki\u015fisel, dayan\u0131\u015fmac\u0131, grup ve yetki devrine dayal\u0131 modeldirler. (G\u00fc\u00e7l\u00fcol, 1985).
\nKarar verirken di\u011fer yakla\u015f\u0131mlardan geleneksel yakla\u015f\u0131m, rasyonel karar verme, beyin f\u0131rt\u0131nas\u0131 (brain storming), karar a\u011fac\u0131 analizi (K.A.A) gibi yakla\u015f\u0131mlar da kullan\u0131lmaktad\u0131r. Karar a\u011fac\u0131 analiz y\u00f6ntemini uygulayarak; karar verme durumunu modelleme ve her bir se\u00e7ene\u011fin faydal\u0131l\u0131k de\u011ferlerini dikkate alarak karar verme s\u00f6z konusudur.
\n\u0130LET\u0130\u015e\u0130M
\n\u0130nsanlar\u0131n sahip olduklar\u0131 duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri birbirlerine aktarmak, iletmek istemelerine ileti\u015fim denir. Y\u00f6neticilerin i\u00e7 i\u00e7e olduklar\u0131 bu s\u00fcrede y\u00fcz y\u00fcze kald\u0131klar\u0131 insan ili\u015fkileri, \u00e7at\u0131\u015fma, halka ili\u015fkiler, g\u00fcd\u00fcleme, t\u00f6ren, toplant\u0131, kar\u015f\u0131lama, u\u011furlama da ileti\u015fimin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u00d6rg\u00fct i\u00e7erisinde \u00e7\u0131kabilecek problemler ileti\u015fimle \u00e7\u00f6z\u00fclebilir. \u00d6rg\u00fct\u00fcn ba\u015far\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde dikey ve yatay ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015flemesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Planlama, karar verme, \u00f6rg\u00fctleme, denetim gibi s\u00fcre\u00e7lerin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 ileti\u015fime ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\n\u2022 \u0130leti\u015fimin Unsurlar\u0131
\nAristo\u2019ya g\u00f6re ileti\u015fimin \u00fc\u00e7 temel \u00f6\u011fesi vard\u0131r. Konu\u015fmac\u0131, konu\u015fmac\u0131n\u0131n s\u00f6zleridir ve dinleyicidir. Genel olarak kabul edilen ileti\u015fim unsurlar\u0131; ama\u00e7, g\u00f6nderici, mesaj, kanal, al\u0131c\u0131 ve etkidir. Kanal mesaj\u0131n iletildi\u011fi yoldur. Dikey, yatay, \u00e7apraz, d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck olarak d\u00f6rde ayr\u0131l\u0131r.
\n\u2022 \u0130leti\u015fim Bi\u00e7imleri<\/p>\n
A\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru ileti\u015fim, yukar\u0131 ileti\u015fim, tek y\u00f6nl\u00fc ileti\u015fim (k\u00f6r ileti\u015fim), iki y\u00f6nl\u00fc ileti\u015fim (etkili ileti\u015fim) diye s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\u2022 \u0130leti\u015fimin Boyutlar\u0131<\/p>\n
\u0130leti\u015fimin formal ve informal diye iki boyutu vard\u0131r. Formal boyut ileti\u015fimin bi\u00e7imsel y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. \u0130nformal boyut ise kurum \u00fcyelerinin ili\u015fkilerine dayan\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Etkili Bir \u0130leti\u015fim Nas\u0131l Kurulur?
\nMesajlar\u0131n g\u00fcd\u00fcleyici olmas\u0131 gerekir. \u0130nsanlar\u0131n birbirine ba\u011flant\u0131l\u0131 olmas\u0131 gerekir. Uygun ortam ve zaman\u0131 beklemek gerekir.<\/p>\n
\u00d6RG\u00dcTLEME
\nOrtak bir \u00e7abayla bir amaca do\u011fru gerekli yap\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131na \u00f6rg\u00fctleme denir. \u00d6rg\u00fctleme d\u00fczensizlikten bir d\u00fczen yapma s\u00fcrecidir. Toprak, insan ve para gibi bir \u00f6rg\u00fct de \u00fcretim etkenidir. \u00d6rg\u00fctle uygarl\u0131k e\u015f anlaml\u0131d\u0131r. \u00d6rg\u00fct olmadan uygarl\u0131k olamaz (Ayd\u0131n, 1985).<\/p>\n
\u2022 \u00d6rg\u00fctlenme S\u00fcrecinin Evreleri
\n\u00dc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplan\u0131r.
\n1. Yap\u0131lacak i\u015flerin belirlenmesi ve s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131.
\n2. \u0130\u015fleri yapacak ki\u015filerin belirlenip g\u00f6revlendirilmesi.
\n3. \u0130\u015flerin yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli yer, ara\u00e7 ve y\u00f6ntemin belirlenmesi.
\n\u2022 Etkili Bir \u00d6rg\u00fctlenme \u0130\u00e7in Uyulmas\u0131 Gereken \u0130lkeler
\nEtkili bir \u00f6rg\u00fctlenme i\u00e7in \u00f6rg\u00fct \u00fcyeleri aras\u0131nda amac\u0131n ne oldu\u011fu konusu ortak bir \u015fekilde alg\u0131lanmal\u0131d\u0131r. \u0130\u015fin ne oldu\u011fu ortaya konmal\u0131 \u00fcyeler aras\u0131nda komuta birli\u011fi olu\u015fturulmal\u0131 \u00f6rg\u00fct \u00fcyeleri aras\u0131nda g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc uzmanl\u0131klara g\u00f6re yap\u0131lmal\u0131 \u00f6rg\u00fctleme yerine g\u00f6re esnek yerine g\u00f6re b\u00fcrokratik bir \u015fekilde yap\u0131lanmal\u0131d\u0131r.
\n\u2022 \u00d6rg\u00fct Modeli
\nGenel olarak b\u00fcrokratik ve esnek olmak \u00fczere iki farkl\u0131 \u00f6rg\u00fctlenme modelinden bahsedilir. \u00d6rg\u00fct modelinin olu\u015fmas\u0131nda kurumun \u00f6zelli\u011fine dikkat edilir (Ayd\u0131n, 1993)
\n\u2022 \u00d6rg\u00fctlenme Bi\u00e7imleri
\nDikey \u00f6rg\u00fctlenme emir komuta zincirin izlenmesine dayal\u0131d\u0131r, yatay \u00f6rg\u00fctlenme ekip \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla yetkiler payla\u015f\u0131larak \u00f6\u011frenilir, dikey ve kurmay \u00f6rg\u00fctlenmede \u00f6rg\u00fct yap\u0131s\u0131nda y\u00fcr\u00fctme ve dan\u0131\u015fma organlar\u0131na yer verilir, komite tipi \u00f6rg\u00fctlenme karar verimi ve y\u00fcr\u00fctme yetkilerinin bir gruba verildi\u011fi \u00f6rg\u00fctt\u00fcr.
\nPLANLAMA
\nPlanlama \u00f6nceden belirlenmi\u015f ama\u00e7lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in gereken i\u015flerin saptanmas\u0131 ve izlenecek yollar\u0131n belirlenmesidir. Planlama s\u0131n\u0131rs\u0131z ihtiya\u00e7lar ile s\u0131n\u0131rs\u0131z kaynaklar aras\u0131nda bir dengeyi sa\u011flama mekanizmas\u0131d\u0131r (Hesapc\u0131o\u011flu, 1994). Ak\u0131lc\u0131 bir eylem planlama gerektirir. Plans\u0131z bir yelem etkisiz ve anlams\u0131zd\u0131r. Planlama eyleme anlam kazand\u0131r\u0131r (Fullan, 1982).
\n\u2022 Planlaman\u0131n Genel \u00d6zellikleri ve \u0130lkeleri
\nPlanlama gelece\u011fe y\u00f6nelik bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r, belirli bir d\u00f6nemi kapsar, eylem \u00fczerinde durulur, birbirine ba\u011fl\u0131 kararlar\u0131 birlikte getirir, g\u00f6revlendirilmi\u015f organlar bulunur, ara\u015ft\u0131rmaya dayal\u0131d\u0131r, s\u00fcrekli olmal\u0131d\u0131r, geli\u015ftirilebilir olmal\u0131d\u0131r, k\u0131t kaynaklar\u0131 tutumlu kullanmaya dayal\u0131d\u0131r, yal\u0131n ve net olmal\u0131d\u0131r ve planlamaya kat\u0131l\u0131m olmal\u0131d\u0131r.
\n\u2022 Planlaman\u0131n A\u015famalar\u0131
\nPlanlama bir s\u00fcre\u00e7tir. Ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gerek nedir, nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilir sorular\u0131na cevap bulunur. Buna ilaveten planlama yap\u0131l\u0131rken ne zaman ne kadar s\u00fcrede kim taraf\u0131ndan nas\u0131l ve kaynaklar\u0131 nereden sa\u011flanacakt\u0131r sorular\u0131na da \u00f6nem verilir.
\nPLANLAMA S\u00dcREC\u0130
\nBe\u015f a\u015famada de\u011ferlendirilir. Durum analizi, hedeflerin geli\u015ftirilmesi, stratejiler, uygulama ve de\u011ferlendirmelerdir.
\n\u2022 Stratejik Planlama Nedir?
\nStratejik planlama, \u00f6rg\u00fctlerin bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 gelece\u011fe \u00e7evirerek kendilerine bir y\u00f6n verme anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r (Din\u00e7er, 1992).
\nStratejik planlama \u00f6rg\u00fctlerin kendilerini daha kolay yenileyebilmesini sa\u011flar (King ve Cleland, 1987)
\nStratejik planlama \u00f6rg\u00fct\u00fcn mevcut durumunu, hedefini, ileriki a\u015famada var\u0131lan noktay\u0131 a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n
STRATEJ\u0130K PLANLAMA MODEL\u0130
\n1. \u00c7evre \u0130ncelemesi: Planlamaya \u00e7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131n incelenmesiyle ba\u015flan\u0131r. D\u0131\u015f ve i\u00e7 \u00e7evrenin incelenmesi olmak \u00fczere iki t\u00fcrde yap\u0131l\u0131r.
\n2. Stratejik Ad\u0131mlar\u0131n Belirlenmesi: Misyon geli\u015ftirme, stratejik ama\u00e7lar\u0131n geli\u015ftirilmesi, stratejiler \u00fczerinde durulur.
\n3. Uygulama Plan\u0131n\u0131n Geli\u015ftirilmesi
\n4. De\u011ferlendirme
\n5. Stratejik Planlaman\u0131n Yeniden G\u00f6zden Ge\u00e7irilmesi<\/p>\n
DENETLEME VE DE\u011eERLEND\u0130RME
\nDenetim \u00f6rg\u00fctsel eylemlerin kabul edilen ama\u00e7lar do\u011frultusunda, saptanan ilke ve kurallara uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecidir (Ayd\u0131n, 1993)
\nDenetim s\u00fcrecinin \u00fc\u00e7 \u00f6\u011fesi vard\u0131r: Durum saptama, de\u011ferlendirme, de\u011ferlendirmenin sonucunda karara d\u00f6n\u00fc\u015fenlerin uygulanmas\u0131yla d\u00fczeltme ve geli\u015ftirme etkinlikleridir.
\n\u2022 De\u011ferlendirme S\u00fcreci
\nNeyin de\u011ferlendirildi\u011fi, neyin de\u011ferlendi\u011fi belirlenmesi, performans standard\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi, \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn yap\u0131lmas\u0131, sonu\u00e7lar\u0131n belirlenen standartlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, yeniden ele alma ve de\u011ferlendirme ve d\u00fczeltme (\u00e7\u00f6z\u00fcm).
\n\u2022 De\u011ferlendirme Y\u00f6ntemleri
\nDe\u011ferlendirilen i\u015f g\u00f6rene g\u00f6re kullan\u0131lan baz\u0131 de\u011ferlendirmeler; \u00fcst taraf\u0131nda yap\u0131lan de\u011ferlendirme, grup taraf\u0131ndan yap\u0131lan de\u011ferlendirme, astlar\u0131n \u00fcstleri de\u011ferlendirmesi ve i\u015f arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan de\u011ferlendirme.
\n\u2022 De\u011ferlendirmeye tepki
\n\u0130\u015f g\u00f6renler de\u011ferlendirmeyi sevmezler bu sebeple bir tak\u0131m tepki g\u00f6sterirler (Ba\u015faran, 1994). Bu tepkiler; b\u00fcrokratik davran\u0131\u015f, aldat\u0131c\u0131 bilgi \u00fcretme, veri saklama, arka arama, yans\u0131tma gibi tepkilerden olu\u015fur.
\n\u2022 De\u011ferlendirmede Kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan Sorunlar
\nTek \u00f6l\u00e7\u00fct kullanma, m\u00fcsamaha, Halo etkisi, objektif olmama, ortalama e\u011filimidir.
\n\u2022 De\u011ferlendirme Yap\u0131l\u0131rken Uyulmas\u0131 Gereken ilkeler
\nDe\u011ferlendirme yap\u0131l\u0131rken; ama\u00e7l\u0131l\u0131k, planl\u0131l\u0131k, anla\u015fmal\u0131 durumlar, kat\u0131l\u0131m, s\u00fcreklilik, de\u011ferlendirilecek durumun belirgin olmas\u0131, b\u00fct\u00fcnl\u00fck, \u00e7evre de\u011fi\u015fkenleri, \u00f6l\u00e7\u00fct say\u0131s\u0131, a\u00e7\u0131kl\u0131k, gizlilik, do\u011fru yorumlama, s\u00fcrecin \u00f6nemi, ayn\u0131 d\u00fczeydeki ki\u015filerin de\u011ferlendirilmesi, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6zendirilmesi, korkutarak de\u011fil \u00f6zendirerek de\u011ferlendirme gibi ilkelere uyulmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
V. B\u00d6L\u00dcM
\nE\u011e\u0130T\u0130M VE OKUL Y\u00d6NET\u0130M\u0130 KURAMSAL \u00c7ERCEVE
\nE\u011e\u0130T\u0130M Y\u00d6NET\u0130M\u0130
\nE\u011fitim y\u00f6netimi mevcut kaynaklar\u0131 en etkili \u015fekilde kullanarak \u00f6nceden belirlenen temel ama\u00e7lara ula\u015fmak i\u00e7in yap\u0131lan etkinliktir. E\u011fitim y\u00f6netimi daha \u00e7ok sistemle ilgilenen bir aland\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7eve de e\u011fitim y\u00f6netim dendi\u011finde akla Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131, milli e\u011fitim m\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri, halk e\u011fitim m\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri, il\u00e7e e\u011fitim m\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri gibi birimler akla gelir (A\u00e7\u0131kal\u0131n, 1995). E\u011fitim y\u00f6neticisi e\u011fitimin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ilgilenen ki\u015fidir (Bursal\u0131o\u011flu, 1991).
\n\u2022 E\u011fitim Y\u00f6netiminin Di\u011fer Alanlarla Olan \u0130li\u015fkisi
\nE\u011fitim y\u00f6netimi kamu y\u00f6netimiyle, e\u011fitim birimleriyle program geli\u015ftirme \u00f6l\u00e7me de\u011ferlendirme e\u011fitim psikolojisi e\u011fitim sosyolojisi e\u011fitim ekonomisi e\u011fitim tarihi ve felsefesi gibi disiplinlerle ilgilidir.
\nOKUL Y\u00d6NET\u0130M\u0130
\nOkul y\u00f6netimi, e\u011fitim y\u00f6netiminin s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alana yani okula uygulanmas\u0131d\u0131r (Bursal\u0131o\u011flu, 1994). Okul y\u00f6netimi e\u011fitim y\u00f6netiminin bir alt uygulamas\u0131d\u0131r. E\u011fitim y\u00f6netimi sistemle ilgilenirken, okul y\u00f6netimi okul d\u00fczeyinde yo\u011funla\u015fan sorunlarla ilgilenir.
\n\u2022 E\u011fitim ve Okul Y\u00f6netiminin Kendine \u00d6zg\u00fc Y\u00f6nleri
\nE\u011fitim ve e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n ama\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131k ve kesin de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ama\u00e7lar ilkeler farkl\u0131 zamanlarda ve durumlarda ki\u015filere g\u00f6re de\u011fi\u015febilir. E\u011fitim, \u00f6\u011frenme s\u00fcreci \u00e7ok karma\u015f\u0131k bir i\u015ftir. Bu s\u00fcre\u00e7leri etkileyen \u00e7ok de\u011fi\u015fik etkenler olabilir. E\u011fitim ve okul \u00e7ok say\u0131da ki\u015fi ve kurumlar\u0131n ilgilendi\u011fi alanlard\u0131r. \u00d6rne\u011fin kamu din siyaset i\u015f d\u00fcnyas\u0131 toplum ve sivil kurulu\u015flar gibi herkes e\u011fitime kendi \u00e7er\u00e7evesinden bakabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fitim kurumlar\u0131 her zaman bu kurumlar i\u00e7in bir ihtiya\u00e7t\u0131r. Okul y\u00f6neticisi ve \u00f6\u011fretmenleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan e\u011fitim d\u0131\u015f\u0131 kurumlara g\u00f6re farkl\u0131d\u0131r. Okulda entelekt\u00fcel kapasite ve k\u00fclt\u00fcr i\u015f g\u00f6renler aras\u0131nda daha az oranda farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterir. Okul di\u011fer kurumlarda oldu\u011fu gibi y\u00fckseklere ula\u015fmak i\u00e7in bir bask\u0131 hissetmez. Her y\u0131l belli oranda \u00f6\u011frencilerin de\u011fi\u015fmesi bir kesinti olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bunla beraber okul y\u00f6neticileri ve \u00f6\u011fretmenlerinin s\u0131kl\u0131kla de\u011fi\u015fmesi belirli bir okul k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve istikrar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na engel te\u015fkil eder. E\u011fitim ve \u00f6\u011fretim \u00f6zel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131na m\u00fcsait bir aland\u0131r (Bursal\u0131o\u011flu, 1995).
\nE\u011e\u0130T\u0130M VE OKUL Y\u00d6NET\u0130M\u0130N\u0130N S\u00dcRE\u00c7LER\u0130
\nE\u011fitim ve okul y\u00f6netimi \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lan s\u00fcre\u00e7ler y\u00f6netimsel ve i\u015flevsel s\u00fcre\u00e7ler olmak \u00fczere iki grupta toplanabilir (Kaya, 1993).
\nY\u00f6netimsel s\u00fcre\u00e7ler : Sorun \u00e7\u00f6zme,karar verme, planlama, \u00f6rg\u00fctleme ve ileti\u015fimdir.
\n\u0130\u015flevsel s\u00fcre\u00e7ler : \u00d6\u011frenci i\u015fleri, personel i\u015fleri \u00f6\u011fretim i\u015fleri e\u011fitim i\u015fleri okul i\u015fleridir.
\nDe\u011ferlendirme okul y\u00f6netimine \u0131\u015f\u0131k tutabilecek g\u00f6rev alanlar\u0131 \u2018\u2019kritik g\u00f6rev alanlar\u0131\u2019\u2019 ad\u0131 alt\u0131nda grupland\u0131r\u0131l\u0131r (Ayd\u0131n, 1991). Kritik g\u00f6rev alanlar\u0131; e\u011fitim ve program geli\u015ftirme, \u00f6\u011frenci i\u015fleri, \u00e7evre okul liderli\u011fi, \u00f6\u011fretmen personel hizmeti, okul binas\u0131 ve alan\u0131, ula\u015f\u0131m, \u00f6rg\u00fct ve yap\u0131, okul b\u00fct\u00e7esi ve i\u015fletme y\u00f6netimidir.
\n\u00d6\u011eRET\u0130M Y\u00d6NET\u0130M\u0130 VE L\u0130DERL\u0130\u011e\u0130
\nOkul y\u00f6neticisi \u00f6\u011fretim lideri olmal\u0131d\u0131r. \u00d6\u011fretim liderli\u011fi bir anlamda okul y\u00f6neticisinin okulun varl\u0131k nedeninin \u2018\u2019\u00f6\u011frencinin ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde yeti\u015fmesini sa\u011flamak\u2019\u2019 oldu\u011fu y\u00f6neticinin, g\u00f6rev yerinin makam odas\u0131 de\u011fil s\u0131n\u0131f ve koridorlar oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesine dayan\u0131r (\u00d6zden, 1998). Bir okul y\u00f6neticisi e\u011fitim liderli\u011fi yapabilmesi i\u00e7in y\u00f6netsel i\u015flerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 astlar\u0131na devretmeli e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimi geli\u015ftirmeye y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmal\u0131d\u0131r (\u00d6zden, 1998). Okul y\u00f6neticisinin e\u011fitimsel lider olarak sahip olmas\u0131 gereken e\u011fitim rolleri (\u00c7elik, 1999) : Kaynak sa\u011flama, \u00f6\u011fretimsel olarak kaynakl\u0131k etme rol\u00fc, ileti\u015fim sa\u011flama rol\u00fc ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir ki\u015fi olma rol\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
ABD Eyalet y\u00f6neticileri kurulunun 1997 y\u0131l\u0131ndaki raporlar\u0131na g\u00f6re okul y\u00f6neticilerinin liderlik alan\u0131 6 ba\u015fl\u0131kta toplanmaktad\u0131r (\u015ei\u015fman, 2004). Okulun ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in okulu toplum taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lan yer haline getirme bir okul k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve profesyonel \u00f6\u011fretim program\u0131 geli\u015ftirme, okulun sahip oldu\u011fu kaynaklar\u0131 en etkili bi\u00e7imde kullanabilme, toplum kaynaklar\u0131n\u0131 okula y\u00f6nlendirebilme b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011frencilerinin ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in adil ve ahlakl\u0131 bir lider olma siyasi sosyal k\u00fclt\u00fcrel ekonomik ba\u011flam\u0131 anlayabilen ve bunlara cevap verebilen ki\u015fidir (\u015ei\u015fman, 2004).
\nOKUL Y\u00d6NET\u0130C\u0130S\u0130
\n\u2022 Kimler Okul Y\u00f6neticisidir ?
\nOkulda sadece m\u00fcd\u00fcr de\u011fil m\u00fcd\u00fcr yard\u0131mc\u0131lar\u0131, z\u00fcmre, \u015fube ve b\u00f6l\u00fcm ba\u015fkanlar\u0131, koordinat\u00f6rler okul y\u00f6neticileridir.
\n\u2022 Okul Y\u00f6neticisinin Sahip Olmas\u0131 Gereken Nitelikler
\nOkul y\u00f6neticisi e\u011fitimin kuram ve kavramlar\u0131n\u0131, yeni geli\u015fmeleri, zeka kuram\u0131, duygusal zeka, beyin haritalar\u0131, portfolyo gibi sistemleri bilmelidir. Okul y\u00f6neticisi sorun \u00e7\u00f6zme karar verme yazma konu\u015fma raporlama gibi konularda becerikli olmal\u0131 zamanlamay\u0131 yetkiyi kullanmay\u0131 bilmelidir. Y\u00f6neticiye g\u00fc\u00e7 kazand\u0131ran kaynaklar; Teknik g\u00fc\u00e7, \u0130nsan ili\u015fkileri g\u00fcc\u00fc, e\u011fitimcilik g\u00fcc\u00fc, sembolik g\u00fc\u00e7, k\u00fclt\u00fcrel g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Okul y\u00f6neticisi yarat\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fe sahip olmal\u0131 ve etraf\u0131ndakileri te\u015fvik etmelidir. \u00c7a\u011fda\u015f bir okul y\u00f6neticisi, kapsaml\u0131 insan bilgisine ula\u015fm\u0131\u015f etkili ileti\u015fim becerisine sahip, liderlik \u00f6zelikleri bask\u0131n ana dilini do\u011fru ve g\u00fczel kullanabilen, felsefe, matematik, uygarl\u0131k tarihi, yabanc\u0131 dil, ileti\u015fim teknolojileri bilen e\u011fitime inanm\u0131\u015f bir ki\u015fi olmal\u0131d\u0131r (A\u00e7\u0131kal\u0131n, 1995).<\/p>\n
\u2022 Okul Y\u00f6neticisinin \u00d6\u011fretim Lideri Olarak \u00d6ng\u00f6r\u00fclen Bilgi Temelleri
\n\u00c7o\u011fulcu, demokrat analiz strateji ileti\u015fim ve uzla\u015fma sa\u011flayan, \u00f6\u011frenci geli\u015fimi, program olu\u015fturan, etkili \u00f6\u011fretim y\u00f6ntemlerini bilme meslek geli\u015fim modelleri ve okul k\u00fclt\u00fcrleri, \u00f6rg\u00fctsel teoriler, modelleme, okul g\u00fcvenli\u011fi, insan kaynaklar\u0131, e\u011fitim maliyesi, bina kullan\u0131m\u0131, e\u011fitim ile ilgili yasalar, y\u00f6netimde teknoloji kullanma, topluma ayak uydurabilme, aile toplum h\u00fck\u00fcmet y\u00fcksek \u00f6\u011fretim ili\u015fkilerini canl\u0131 tutabilme, farkl\u0131 ahlaki anlay\u0131\u015flar okul ya\u015fam\u0131nda de\u011ferler mesleki, ahlaki de\u011ferler felsefi e\u011fitim tarihi, kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasi ilkeleri, hukuki temeller, okulu etkileyen sosyal ekonomik k\u00fclt\u00fcrel politik sistemler, \u00f6\u011fretimi etkileyen k\u00fcresel de\u011fi\u015fimler, demokratik toplumda farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve de\u011fi\u015fimin \u00f6nemi.<\/p>\n
VI.B\u00d6L\u00dcM
\nE\u011e\u0130T\u0130M VE OKUL Y\u00d6NET\u0130C\u0130L\u0130\u011e\u0130 UYGULAMA ALANLARI
\n\u2022 Okul Y\u00f6neticisi Genel Olarak Neler Yapmal\u0131?
\nOkul y\u00f6neticisinin temel g\u00f6revi okuldaki madde ve insan kaynaklar\u0131n\u0131 en verimli bi\u00e7imde kullanarak okulu ama\u00e7lar\u0131na uygun ya\u015fatmakt\u0131r (Taymaz, 1986). Bir \u00e7ok otorite okul y\u00f6neticisinin \u00f6\u011fretmenli\u011fi bilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yler okul y\u00f6neticisinin vaktini \u00f6\u011frencilerle s\u0131n\u0131flarda ve koridorlarda ge\u00e7irmesi gerekti\u011fini s\u00f6yler. Etkili bir okul y\u00f6neticisi \u00f6\u011frencinin her y\u00f6nde geli\u015fmesi i\u00e7in bili\u015fsel, duygusal, psikomotor, sosyal ve estetik a\u00e7\u0131lardan imkan veren optimum bir \u00f6\u011frenme \u00e7evresini sa\u011flayabilmeli (Balc\u0131, 1993).
\nOkul y\u00f6neticileri formal ve informal liderli\u011fi bir arada kullanabilmeli yani hem resmi g\u00f6revlerini yerine getirirken hem de inisiyatif yetene\u011fini okul i\u00e7in kullanabilmeli. Okul y\u00f6neticisi problemleri objektif bir \u015fekilde g\u00f6z ard\u0131 etmeden \u00e7\u00f6zmeli (Bursal\u0131o\u011flu, 1994).
\nRutinle\u015fmi\u015f i\u015flerin d\u0131\u015f\u0131nda yeni plan ve programlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmal\u0131. Okul y\u00f6neticisi astlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde gitmeli gerekirse fedakarl\u0131k yapmal\u0131d\u0131r ve elde edilen ba\u015far\u0131lar\u0131 maddi manevi \u00f6d\u00fclleri astlar\u0131 ile payla\u015fmal\u0131d\u0131r. Okul y\u00f6neticisi astlar\u0131n\u0131 kendisine itaat etmesini de\u011fil kendisine kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Okul y\u00f6neticisi otoritesini ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc makamdan de\u011fil kendi kazanmal\u0131. Okulu bir b\u00fct\u00fcn olarak ihtiya\u00e7lar\u0131 ve problemleri b\u00fct\u00fcnc\u00fcl olarak \u00e7\u00f6zmelidir. Okul y\u00f6neticisinin okul d\u0131\u015f\u0131ndaki gruplara da liderlik yapabilmesi onun farkl\u0131 bir \u00f6zelli\u011fidir.<\/p>\n
\u2022 Ba\u015far\u0131 Okul M\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00d6zellikleri
\nOkul m\u00fcd\u00fcrlerinin g\u00f6revleri ve sorumluluklar\u0131 liderlik, ileti\u015fim, tak\u0131m kurma, sosyalle\u015fme, kalite \u00e7emberi olu\u015fturma, program geli\u015ftirme, performans de\u011ferlendirme, \u00f6\u011fretme ve \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7leri gibi konulard\u0131r (\u015ei\u015fman, 2004).
\nOkul m\u00fcd\u00fcrleri; zamanlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenme konular\u0131na ay\u0131r\u0131r, \u00f6\u011frencilerine derin sevgi ve muhabbet besler, insanlarla ortak hareket eder, okul ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 en \u00fcst d\u00fczeyde tutar, g\u00f6revini bir misyon geli\u015ftirme arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr, iyi bir strateji lideridir ve geli\u015fimlere yeniliklere ayak uydurur.
\n\u2022 Y\u00f6netici Personel-\u00d6\u011fretmen \u0130li\u015fkileri
\nY\u00f6netici okulda \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6\u011fretmen ve personellerle iyi ili\u015fkide bulunur, verimlili\u011fi artt\u0131rmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Y\u00f6netici \u00f6\u011fretmenlerden; neler bekledi\u011fini, okulun politikas\u0131, i\u015flemler kurallar y\u00f6netmelikler, g\u00f6rev ve sorumluluklar, performanslar gibi konular\u0131 bekler.
\nY\u00f6netici kararl\u0131, \u00f6\u011fretimin kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayan, sorumluluk alan, hak aramaya f\u0131rsat veren, \u00f6\u011fretmen ve personellerini destekleyen \u00f6d\u00fcllendiren, cesaretlendiren, g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 yapan, yerine g\u00f6re hiyerar\u015fiye \u00f6nem veren ki\u015fili\u011fe sahiptir.
\nY\u00f6netici okulun \u00fcretkenli\u011fini ve personelin motivasyonunu artt\u0131rmak i\u00e7in gayret g\u00f6sterir. \u00d6rg\u00fctsel demokrasi okulla ilgili yeni politikalar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.
\n\u2022 Okula Y\u00f6n Verecek Temel De\u011ferler
\nTemel de\u011ferle kurumun vizyonu, misyonu, ama\u00e7lar\u0131, hedefleri i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir referans kayna\u011f\u0131d\u0131r. Okulun ba\u015far\u0131s\u0131 bunlara ba\u011fl\u0131d\u0131r. Y\u00f6netici okuldaki i\u015flere y\u00f6n verecek nitelikte de\u011ferler geli\u015ftirmelidir (\u015ei\u015fman, 2004).
\nHer \u00e7ocuk e\u011fitilebilir. Her \u00f6\u011frencinin \u00f6\u011frenmesi sa\u011flan\u0131lmal\u0131. Kararlar \u00f6\u011frenmeyi ve \u00f6\u011fretimi g\u00fc\u00e7lendirmeli. Okulun topluma bir par\u00e7as\u0131na oldu\u011funa inanmak, genel ideallere inanmak, e\u011fitim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne inanmak, sosyal hareketlilik ve e\u015fitlilik anlam\u0131n\u0131 benimsemek, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve fikirlere sayg\u0131 duymak gibi de\u011ferlerle etkili bir \u00f6\u011fretim liderli\u011fi yap\u0131l\u0131r.
\n\u2022 Y\u00f6netici ve Okulun Vizyonu
\nVizyon bir s\u00fcre\u00e7tir. Ve belirli ilkelere uyularak geli\u015ftirilir. Bir okulun ya\u015fam\u0131 vizyonu oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde anlaml\u0131d\u0131r (\u00d6zden, 1998).
\nVizyon, okulun gelece\u011fini g\u00f6rmesine \u0131\u015f\u0131k tutar. Vizyon misyonsuz olmamal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin uluslar aras\u0131 d\u00fczeyde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gezegenler aras\u0131 bir vizyondur, aya gitmek ise bir misyondur (\u00d6zden, 1998).
\nVizyon geli\u015ftirildikten sonra kurumsalla\u015fmas\u0131 gerekir.
\n\u2022 Okul ve \u00d6rg\u00fctsel Yap\u0131
\nOkulda \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131, okulda ger\u00e7ekle\u015ftirilen etkinlikler ve bunu yapacak ki\u015filerle olu\u015fturulur. En genel manada b\u00fcrokratik ve esnek olmak \u00fczere iki t\u00fcr hiyerar\u015fik yap\u0131dan bahsedilir. \u00d6rg\u00fct\u00fcn yap\u0131s\u0131 alt\u0131 temel unsurla a\u00e7\u0131klanabilir. Bunlar: \u00f6rg\u00fctsel d\u00fczeyler, ama\u00e7lar, roller, koordinasyon ve \u00e7evredir.<\/p>\n
\u2022 Unsurlar Birbiriyle Uyumlu Olmal\u0131
\n\u00d6rg\u00fct\u00fcn ama\u00e7lar\u0131, roller, teknoloji ve \u00e7evre aras\u0131nda uyum olmal\u0131d\u0131r. Okullar\u0131n girdisi de \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 da toplumdan gelir topluma gider. Bu nedenle okulun amac\u0131n\u0131 sa\u011flamak sadece y\u00f6neticinin tekelinde olmamal\u0131d\u0131r (Bursal\u0131o\u011flu, 1994).
\nOkul \u00e7evresine ve teknolojiye uyum sa\u011flayacak \u015fekilde kurulmal\u0131d\u0131r. Etkinlikler koordine edilmeli, sorunlar h\u0131zla \u00e7\u00f6z\u00fclmelidir.
\nYap\u0131lan i\u015fin, en y\u00fcksek ve en d\u00fc\u015f\u00fck oranda, ne kadar yap\u0131laca\u011f\u0131 \u00f6nceden belirtilmelidir.
\n\u2022 Okul ve \u00d6rg\u00fctsel K\u00fclt\u00fcr
\n\u00d6rg\u00fctsel K\u00fclt\u00fcr ve \u00d6nemi
\n1982 y\u0131l\u0131ndan bu yana \u00e7ok \u00f6nemsenmektedir. \u00d6rg\u00fctsel k\u00fclt\u00fcr \u00f6rg\u00fct \u00fcyelerinin payla\u015ft\u0131klar\u0131 duygular, etkinlikler, beklentiler, varsay\u0131mlar, inan\u00e7lar, tutumlar ve de\u011ferlerden olu\u015fan bir yap\u0131 olarak tan\u0131mlan\u0131r. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir okul k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olu\u015fturulmas\u0131 y\u00f6neticinin uzun vadede sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6rg\u00fctsel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn boyutlar\u0131 (\u00c7elik, 1997): \u00d6rg\u00fct\u00fcn tarihi, de\u011ferleri ve inan\u00e7lar\u0131, hikayeler ve mitler, k\u00fclt\u00fcrel normlar, gelenek, t\u00f6ren ve adetler, erkek ve kad\u0131n kahramanlar\u0131.
\n\u00d6rg\u00fctsel K\u00fclt\u00fcr\u00fcn Olu\u015fturulmas\u0131
\nY\u00f6netici \u00f6rg\u00fctsel k\u00fclt\u00fcr i\u00e7in; toplumun, \u00fclkenin, insan\u0131n temel de\u011ferlerini ta\u015f\u0131mal\u0131. Genel nitelikleri \u00f6\u011fretmen, \u00f6\u011frenci ve \u00e7evre ile payla\u015fmal\u0131. Okuldaki deneyimleri payla\u015fmal\u0131. Toplumsal de\u011fer ve adetin okulla kayna\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131. Okula yeni kat\u0131lanlar\u0131 uyumunu sa\u011flamal\u0131. K\u00fclt\u00fcler aras\u0131nda denge kurmal\u0131 (A\u00e7\u0131kal\u0131n, 1995).
\n\u00d6rg\u00fctsel K\u00fclt\u00fcr\u00fcn De\u011fi\u015fimi
\nEleman say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131, y\u00f6neticinin de\u011fi\u015fmesi \u00f6rg\u00fctsel k\u00fclt\u00fcr\u00fc de\u011fi\u015ftirebilir bu durumda a\u015fa\u011f\u0131daki s\u00fcre\u00e7 izlenir (Unutkan, 1995).
\nGeleneksel de\u011ferler ortadan kald\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. \u00d6rg\u00fct\u00fcn yeni felsefesi de\u011ferleri \u00fcyelere kabul ettirilir. Yeni kazan\u0131lan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yerle\u015fmesi ve yay\u0131lmas\u0131 sa\u011flan\u0131r.
\n\u2022 Okul Y\u00f6netiminin Sembolik Y\u00f6n\u00fc
\nOkullarda \u00f6rg\u00fctsel geli\u015fmeyi sa\u011flamak i\u00e7in de\u011fi\u015fik t\u00fcrden sembolik etkinliklere ba\u015fvurulabilir. Bunlar\u0131n en ba\u015f\u0131nda toplant\u0131lar gelir. Planlama, de\u011ferlendirme, g\u00fc\u00e7, belirsizli\u011fin artt\u0131\u011f\u0131 zamanlarda semboller kullan\u0131labilir.
\n\u2022 Bir Sistem Olarak Okul
\nSistem, kendi aralar\u0131nda ili\u015fki ve etkile\u015fen bir veya daha \u00e7ok amaca y\u00f6nelik \u00f6gelerin olu\u015ftu\u011fu yap\u0131d\u0131r.
\nOkul y\u00f6neticisi; okulu bir sistem olarak g\u00f6rmeli, okulun i\u015fleyi\u015fleri ve alt sistemleri aras\u0131ndaki i\u015fleyi\u015fleri anlamal\u0131, okulun \u00e7evresiyle olan ili\u015fkilerini ba\u015fka sistemlerle olan ili\u015fkilerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131, okulun bir sistem olarak a\u015fa\u011f\u0131da niteliklere sahip olmas\u0131 beklenir (Taymaz, 2000).
\nOkul b\u00fct\u00fcn\u00fcyle a\u00e7\u0131k sistem olmal\u0131 di\u011fer sistemlerle etkile\u015fim i\u00e7inde, yenilik ve de\u011fi\u015fimlere yatk\u0131n, s\u00fcrekli kontrolde ve de\u011ferlendirme mekanizmas\u0131na sahip olmal\u0131.
\n\u2022 Okulda \u0130nsan Kaynaklar\u0131 Y\u00f6netimi
\n\u0130nsan kaynaklar\u0131 y\u00f6netimi i\u015f g\u00f6renlerin se\u00e7imi, e\u011fitim ve geli\u015ftirilmesi, kariyerlerinin planlanmas\u0131, \u00fccretlerin d\u00fczenlenmesi ve yapt\u0131klar\u0131 i\u015flerin tasar\u0131m\u0131, kurum ve \u00e7al\u0131\u015fanlar hakk\u0131nda bilgilendirme yap\u0131lmas\u0131 gibi i\u015flere sahip olan bir yakla\u015f\u0131ma dayan\u0131r. Buna g\u00f6re y\u00f6netici kimlere ve ne t\u00fcrden becerilere ihtiya\u00e7 duydu\u011funu belirler, dikkatli ve do\u011fru bir \u015fekilde insan kaynaklar\u0131n\u0131 se\u00e7er, bu \u00e7er\u00e7evede yap\u0131lan i\u015fleri analiz eder, performans y\u00fckseltmek i\u00e7in yeni sistemler olu\u015fturur, personelin mesleki gelece\u011fini planlar, do\u011fru i\u015fi do\u011fru ki\u015finin yapmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterir (Eren, 1984).
\n\u2022 Hizmet \u0130\u00e7i E\u011fitim \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131
\n\u0130\u015f g\u00f6renlerin geli\u015fmesi i\u00e7in izlenen bir dizi etkinliklerden olu\u015fan s\u00fcre\u00e7tir. Hizmet i\u00e7i \u00e7al\u0131\u015fmalar personeli g\u00fcncel tutar, kurumsal etkile\u015fmeyi sa\u011flar. Emek isteyen planl\u0131 ve programl\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r.
\n\u2022 Hizmet \u0130\u00e7i Program\u0131n Haz\u0131rlanmas\u0131nda \u0130zlenecek Yollar
\n1. Performans problemlerinin tan\u0131mlanmas\u0131
\n2. \u00d6\u011frenme ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n belirlenmesi
\n3. Hizmet i\u00e7i e\u011fitim program\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi
\n4. Uygulama
\n5. Hizmet i\u00e7i program\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi
\nDe\u011ferlendirme de kendi i\u00e7inde alt a\u015famalara sahiptir.
\n1. Hizmet i\u00e7i e\u011fitimin hedeflerini g\u00f6zden ge\u00e7irir
\n2. Hedefler davran\u0131\u015fsal olarak ifade edilir
\n3. Performans\u0131n izlenebilece\u011fi durumlar belirlenir
\n4. Uygun \u00f6l\u00e7me teknikleri geli\u015ftirilir
\n5. Belirlenen tekniklerle performans verileri toplan\u0131r
\n6. Elde edilen performans verileri ile hedeflenen performans kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r
\n\u2022 De\u011ferlendirme Bi\u00e7imleri S\u00fcrece Dayal\u0131 De\u011ferlendirme
\nOutcome (\u00fcr\u00fcn) de\u011ferlendirilmesi \u00f6n ve son testleri uygulan\u0131r.
\n\u2022 Hizmet \u0130\u00e7i E\u011fitim T\u00fcrleri
\nHizmet \u00f6ncesi e\u011fitim, uyum e\u011fitimi ve hizmet i\u00e7i e\u011fitimdir.
\n\u2022 Okulda Performans De\u011ferlendirme
\nOkulun genel olarak de\u011ferlendirilmesi, okulun okuldaki \u00f6zel alanlar\u0131 (s\u00fcre\u00e7ler) de\u011ferlendirilmesi, okulda sunulan \u00fcr\u00fcnlerin de\u011ferlendirilmesi olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131r.
\n\u2022 \u00d6\u011fretimin De\u011ferlendirilmesi
\n\u00dc\u00e7 temel unsurdan olu\u015fur (Turgut, 1985).
\nProgram \u00f6\u011frencinin geli\u015fimini sa\u011flayacak etkinlik ve ara\u00e7lar\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla planlayan dok\u00fcman, \u00f6\u011fretim, tasarlanan davran\u0131\u015flar\u0131n geli\u015ftirilmesi i\u00e7in giri\u015filen etkinliklerin t\u00fcm\u00fcd\u00fcr, \u00fcr\u00fcn \u00f6\u011fretimi tamamlanm\u0131\u015f \u00f6\u011frencidir.
\n\u2022 \u00d6\u011fretimi De\u011ferlendirmede Uygulanabilecek Yakla\u015f\u0131mlar
\n1. \u00d6\u011fretim program\u0131na bak\u0131larak de\u011ferlendirme
\nHedef davran\u0131\u015flar, konular ve materyaller, \u00f6\u011fretme ve \u00f6\u011frenme etkinlikleri, \u00f6\u011frenci ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde kullan\u0131lacak de\u011fer ve anlay\u0131\u015flar.
\n2. \u00d6\u011fretim stratejisine bakarak de\u011ferlendirme
\n3. \u00d6\u011fretimin \u00fcr\u00fcn\u00fcne (\u00f6\u011frenciye) bakarak de\u011ferlendirme
\n4. Sonu\u00e7 belirleme amac\u0131yla yap\u0131lan de\u011ferlendirme
\n5. Sorunu belirleme amac\u0131yla yap\u0131lan de\u011ferlendirme
\n6. Geli\u015ftirme amac\u0131yla yap\u0131lan de\u011ferlendirme
\n\u2022 Performans Alanlar\u0131
\nOkul \u00e7evresiyle payla\u015f\u0131m ve etkile\u015fim halinde olmal\u0131, insanlara de\u011fer vermeli, teknolojiyi kullanabilmeli, \u00f6\u011frencinin geli\u015fimi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131, di\u011fer \u00f6rg\u00fctlerle i\u015f birli\u011fi i\u00e7erisinde olmal\u0131, de\u011ferlere sahip olmal\u0131d\u0131r.
\n\u2022 \u00d6\u011fretmen Performans\u0131n\u0131 De\u011ferlendirme
\nY\u00f6netici \u00f6\u011fretmenleri \u00f6\u011fretim ve \u00f6\u011frenmenin kalitesinin kontrol\u00fc, \u00f6\u011fretmenin mesleki \u00f6zendirici olunmal\u0131d\u0131r. Y\u00f6netici \u00f6\u011fretmenlerine rehber olur onlar\u0131n geli\u015fmesini hedefler.
\n\u2022 Okul-\u00c7evre \u0130li\u015fkileri
\nOkul y\u00f6neticisi okul ve \u00e7evre aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc kurabilmeli ve bu k\u00f6pr\u00fcy\u00fc daima a\u00e7\u0131k tutmal\u0131 (Bursal\u0131o\u011flu, 1994). Okul \u00e7evre kalk\u0131nmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flanmal\u0131, \u00e7evrenin okulu tan\u0131mas\u0131 ve okula yard\u0131m etmesi sa\u011flanmal\u0131, okul ile ilgili bilgiler \u00e7evreye iletilmeli, y\u00f6netici \u00e7evrede bulunan kurumlarla ili\u015fkilerini s\u0131cak tutmal\u0131 ve onlar\u0131n liderli\u011fini yapabilmelidir.<\/p>\n
\u2022 Okul Aile \u0130li\u015fkilerinin Y\u00f6netimi
\nE\u011fitim a\u00e7\u0131s\u0131ndan okul ile aile aras\u0131nda sa\u011flam bir ili\u015fki kurulmal\u0131d\u0131r. Okul aile ile entegre olmal\u0131. Asla g\u00f6revler ve sorumluluklar g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131. Okul aile ili\u015fkilerinin geli\u015fmesiyle e\u011fitim \u00f6\u011fretim zenginle\u015fir, etkinlik artar, sa\u011flam temeller olu\u015fturulur, engeller ortadan kalkar. Buna g\u00f6re okul aile ili\u015fkisini geli\u015ftirmek i\u00e7in bu anlay\u0131\u015f\u0131n tan\u0131t\u0131lmas\u0131, e\u011fitim \u00f6\u011fretimin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131, ileti\u015fim koordinasyon ortak etkinlikler, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel faaliyetler yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu konuda aile resmi rol, evde ki \u00f6\u011fretmen rol\u00fc ve okul programlar\u0131n\u0131 destekleme rollerini sorumlulu\u011funu ta\u015f\u0131r.
\n\u2022 Okul-\u00dcniversite-Fak\u00fclte \u0130li\u015fkilerinin Y\u00f6netimi
\nOkullarla \u00fcniversiteler aras\u0131nda en \u00f6nemli sorunlardan biri kopukluktur. Okullar \u00fcniversiteye kapal\u0131 durumdad\u0131rlar, \u00fcniversiteler ise sorun \u00e7\u00f6zmede hep teorik kald\u0131lar. Ancak 1998 y\u0131l\u0131ndan sonra \u00f6\u011fretmenlerin okullarda staj yapabilmesine imkan sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir ve bu yolla okulla ile \u00fcniversiteler aras\u0131ndaki ileti\u015fim art\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u2022 E\u011fitim ve \u00d6\u011fretim Programlar\u0131n\u0131n Y\u00f6netimi
\nOkul y\u00f6netmek demek e\u011fitim program\u0131n\u0131 y\u00f6netmek demektir (Ba\u015faran, 1994). Genel programlar, e\u011fitsel kol, kutlama, etkinlikleri ara\u00e7 gere\u00e7 kullan\u0131m\u0131, ders programlar\u0131 bunlar\u0131 kapsar. E\u011fitim program\u0131n\u0131n y\u00f6netilmesi uzmanl\u0131k gerektiren bir i\u015ftir. Okullarda program geli\u015ftirme s\u00fcrecinde; ula\u015f\u0131lacak ama\u00e7lar, izlenecek yol, i\u00e7erik ve etkinlik deneyimleri gibi ba\u015fl\u0131klardan faydalan\u0131l\u0131r.
\n\u2022 \u00d6l\u00e7me ve De\u011ferlendirme \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n Y\u00f6netimi
\nOkul y\u00f6neticisi \u00f6l\u00e7me ve de\u011ferlendirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bir faaliyet olarak g\u00f6r\u00fcr. Okuldaki b\u00fct\u00fcn de\u011ferlendirmeleri, etkinlikleri bu \u00e7at\u0131 alt\u0131nda toplar. \u00d6\u011fretimin hedeflerine ne oranda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirir. \u00d6\u011frencilerin y\u0131l i\u00e7erisinde geli\u015fimlerini takip eder ve y\u0131lsonundaki geli\u015fim kay\u0131tlar\u0131n\u0131 tutar.
\nRehberlik, demokratik bir ortam i\u00e7erisinde bireyin kapasitesini kullanmay\u0131, yeteneklerin en uygun bi\u00e7imde geli\u015ftirmeyi, i\u00e7inde bulundu\u011fu toplumun sorumlu ve uyumlu bir \u00fcyesi olarak kendini ger\u00e7ekle\u015ftirmesini ama\u00e7layan, uzman ki\u015filerce verilen t\u00fcm e\u011fitim program\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak sunulan hizmetlerin b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr.
\nRehberlik hizmeti; t\u00fcm e\u011fitim programlar\u0131n\u0131 tamamlar, gerekli uzman personeli sa\u011flar, gerekli zaman ay\u0131r\u0131r, etkinlikleri koordine eder, gerekli kaynak ara\u00e7 ve gere\u00e7lerini sa\u011flar, \u00e7evreden destek al\u0131r, \u00f6\u011frenciyi \u00e7al\u0131\u015fmaya ve etkinliklere te\u015fvik eder.<\/p>\n
\u2022 Okul Y\u00f6netimi ve \u00c7at\u0131\u015fma
\n\u00c7at\u0131\u015fma ihtiya\u00e7lar\u0131n tatminine engel olan gerginlik halidir. 3 temel yakla\u015f\u0131m\u0131 vard\u0131r; geleneksel yakla\u015f\u0131m, davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 yakla\u015f\u0131m, etkile\u015fimci g\u00f6r\u00fc\u015f. \u00c7at\u0131\u015fma de\u011fi\u015fik evrelerden ge\u00e7erek olu\u015fan s\u00fcre\u00e7tir. \u0130yi y\u00f6netilemeyen \u00e7at\u0131\u015fmalar hem birey hem kurum a\u00e7\u0131s\u0131ndan pahal\u0131ya mal olur. \u0130yi y\u00f6netildi\u011fi vakit bireyler aras\u0131nda dayan\u0131\u015fmay\u0131 sa\u011flayabilir. \u00c7at\u0131\u015fmaya yol a\u00e7an nedenler; i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc, g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131n\u0131n karma\u015f\u0131k olmas\u0131, kaynaklar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131, yeni uzmanl\u0131klar ve ileti\u015fim.
\n\u00c7at\u0131\u015famaya ileti\u015fim ile ilgili olarak; anlam g\u00fc\u00e7l\u00fckleri, yetersiz bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi, haberle\u015fme kanallar\u0131ndaki bozukluk, kurumun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, ki\u015fisel farkl\u0131l\u0131klar, denetim bi\u00e7imi, bireysel \u00f6zellikler neden olabilir.
\n\u00c7at\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda taraflar\u0131n tutumlar\u0131; entegrasyon- i\u015f birli\u011fi, uyma-itaat etme, h\u00fckmetme-\u00fcst\u00fcnl\u00fck kurma, ka\u00e7\u0131nma, uzla\u015fma-kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00f6d\u00fcn verme, gibi yakla\u015f\u0131mlar ger\u00e7ekle\u015febilir.
\n\u00c7at\u0131\u015fman\u0131n y\u00f6netilmesi kendi halinde b\u0131rak\u0131labilir. \u0130cap ederse m\u00fcdahale edilebilir.
\n\u2022 \u00c7at\u0131\u015fma Y\u00f6netiminde \u0130zlenebilecek Stratejiler
\n\u00c7at\u0131\u015fma y\u00f6nteminde; sorun \u00e7\u00f6zme y\u00f6ntemi, \u00fcst\u00fcn ama\u00e7lar y\u00f6ntemi, kaynaklar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6ntemi, ka\u00e7\u0131nma y\u00f6ntemi, yat\u0131\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemi, uzla\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemi, yetki kullanma y\u00f6ntemi, davran\u0131\u015f de\u011fi\u015ftirme y\u00f6ntemi (insan kayna\u011f\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi), politik ara\u00e7lar y\u00f6ntemi, ortak bir d\u00fc\u015fman bulmak, \u00fcst\u00fcn karar\u0131na b\u0131rakma, haberle\u015fmenin art\u0131r\u0131lmas\u0131 ve yap\u0131sal de\u011fi\u015fkenleri de\u011fi\u015ftirme stratejileri izlenebilir.<\/p>\n
SONU\u00c7
\nE\u011fitim y\u00f6netimi, T\u00fcrk e\u011fitim sisteminde ve okullar\u0131m\u0131zda yayg\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131lmaya ba\u015flanan bir disiplin haline gelmi\u015ftir. E\u011fitimcilerin okul idarecilerinin \u00f6zellikle de okul m\u00fcd\u00fcrlerinin bu alanlar\u0131 dikkatle takip ettikleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Son y\u0131llardaki e\u011fitim y\u00f6netim ile ilgili bir\u00e7ok devlet ve vak\u0131f \u00fcniversitelerinde lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitim programlar\u0131yla ilgili talep belirgin bir \u015fekilde artm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fitim y\u00f6netimi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ger\u00e7ek i\u00e7erisinde de\u011feri son derece y\u00fcksek olan bir alan halini alm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fitim y\u00f6netimi sadece okul m\u00fcd\u00fcrlerine ve y\u00f6neticilerin de\u011fil ayn\u0131 zamanda e\u011fitim \u00f6\u011fretimin temel unsuru olan \u00f6\u011fretmenlere de yard\u0131mc\u0131 olacak onlar\u0131 ayd\u0131nlatacak bir aland\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu alanda hem e\u011fitim okul y\u00f6neticileri hem de \u00f6\u011fretmenlerimiz lisans sonras\u0131 programlara kat\u0131lmakla kendilerini yeti\u015ftirebilecekler. Hem bireysel sayg\u0131nl\u0131k ad\u0131na hem topluma ve hizmet etti\u011fi kuruma daha fazla ve nitelikli faydal\u0131 olma ad\u0131na yararl\u0131 olacakt\u0131r.
\nE\u011fitim ve okul y\u00f6netimi konusunda sunulan bilgileri peki\u015ftirmek ve i\u00e7selle\u015ftirmek gerekmektedir. Bu takdirde e\u011fitim sistemi ve okulun y\u00f6netiminin \u00e7evresi faaliyet alanlar\u0131 ilkeleri ve modelleri toplum ad\u0131na daha \u00e7ok i\u015fe yarayacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla e\u011fitim ve okul y\u00f6netimini e\u011fitim alan\u0131nda ve okullar\u0131m\u0131zdaki A\u2019dan Z\u2019ye b\u00fct\u00fcn i\u015fleyi\u015fe direkt ve dolayl\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131lar sa\u011flayabilece\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.
\nE\u011fitim ve okul y\u00f6netimi konusunda kendini iyi yeti\u015ftirmi\u015f donan\u0131ml\u0131 bir \u00f6\u011fretmen herhangi bir okulda y\u00f6neticilik yapmasa dahi s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7erisinde liderlik karakteri ile b\u00fct\u00fcnle\u015fip konusunda \u00f6\u011frencilerine \u00e7ok daha ba\u015far\u0131l\u0131 hale gelecektir.
\nSonu\u00e7ta e\u011fitim y\u00f6netimi sadece okul y\u00f6netimini ilgilendiren bir alan de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u00f6\u011fretmenlerin her an ihtiya\u00e7 duyabilecekleri ve kendilerini geli\u015ftirebilecekleri bir sahad\u0131r.
\nE\u011fitim ve okul y\u00f6netimi ilgilenen di\u011fer y\u00f6netim ve i\u015fletme bilimi uzmanlar\u0131na da katk\u0131 sa\u011flayabilir. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131nda onlar\u0131 destekler ve onlar\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131mlar yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan nitelikte bir zenginliktir. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fitim ve okul y\u00f6netimi her \u015feyden \u00f6nce e\u011fitim, \u00f6\u011fretim ve e\u011fitimcilikle entegre bir aland\u0131r. E\u011fitim y\u00f6netimi ve okul y\u00f6netimiyle ilgili alanlarda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan ve kendisini d\u00fczg\u00fcn ve ilkeli bir \u015fekilde yeti\u015ftiren okul m\u00fcd\u00fcrleri ve okul y\u00f6neticileri \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00e7er\u00e7eve ve modelleri \u00e7ok kolay bir \u015fekilde kulland\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmektedir.
\n\u00d6zetle e\u011fitim ve okul y\u00f6neticileri \u00f6\u011frendikleri teorik bilgi ve donan\u0131mlar\u0131 kullanmada hi\u00e7bir \u015fekilde teredd\u00fct duymamaktad\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla e\u011fitim y\u00f6netimi ve okul y\u00f6netimi kendisi d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer sekt\u00f6rlerle ilgili y\u00f6netim bilimi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na hem teorik hem de pratik a\u00e7\u0131dan bunlar\u0131n nas\u0131l bir araya gelebilece\u011fini g\u00f6sterebilir.
\nE\u011fitim be okul y\u00f6netimi her ne kadar \u00f6nemsense de baz\u0131 hassasiyetler ve \u00f6zenin g\u00f6sterilmedi\u011fi de bir ger\u00e7ektir. Her ne kadar bu alandan yararlan\u0131lsa da bu alanda \u00fcretilen yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalara kesin bir stat\u00fc kazand\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f, herhangi bir imtiyaz verilmemi\u015ftir.
\nE\u011fitim sistemimizde ve okullar\u0131m\u0131zda bu konuyla ilgilenenlerin bu alanda deneyimlerden faydalanarak, geli\u015fimler izleyerek, farkl\u0131 \u015feyler \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sistematize edilmi\u015f bir okul t\u00fcr\u00fcn\u00fc hayata ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 e\u011fitim y\u00f6netimi bilimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok do\u011fru ve sevindirici bir geli\u015fmedir. Bu konuda T\u00fcrk e\u011fitim sistemimizde yer alan e\u011fitim y\u00f6netimi ile ilgili uzmanla\u015fm\u0131\u015f ve akademik \u00e7al\u0131\u015fmalara imza atan insanlardan en etkin \u015fekilde faydalanma gerekmektedir.
\nK\u0131sacas\u0131 T\u00fcrk e\u011fitim sisteminde okul y\u00f6neticilerinin dolay\u0131s\u0131yla okul m\u00fcd\u00fcrlerinin ilk\u00f6\u011fretimden y\u00fcksek \u00f6\u011fretime kadar belirli makamlara gelmesi veya getirilmesi \u00f6nceden planlanarak kayda de\u011fer bir haz\u0131rl\u0131k ve donan\u0131mdan ge\u00e7irilmi\u015f ki\u015filerden olu\u015fmamaktad\u0131r.
\nE\u011fitim y\u00f6neticili\u011fi veya okul m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in ki\u015filerin \u00f6nceden bu makamlara haz\u0131rlanma bir tarafa hi\u00e7bir ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda herhangi bir e\u011fitim g\u00f6rmeden gelerek y\u00f6neticilik yaparken y\u00f6neticili\u011fi \u00f6\u011frenen insanlardan olu\u015fmaktad\u0131r. Bu halde y\u00f6neticilik bilimsel, sanatsal bir birikime dayal\u0131 olmadan direkt olarak deneme yan\u0131lma yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Bu T\u00fcrk e\u011fitim sistemimizde halen e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim ad\u0131na, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n gelece\u011fi ad\u0131na, kanayan bir yara halindedir ve \u00fclkemizin geli\u015fmesi ve geli\u015ftirilmesi i\u00e7in ne yaz\u0131k ki b\u00fcy\u00fck derecede zaman ve kaynak kayb\u0131d\u0131r.
\nT\u00fcrk e\u011fitim sisteminde okullar\u0131m\u0131zda hangi kademede olursa olsun b\u00fct\u00fcn e\u011fitim y\u00f6neticileri belirli bir haz\u0131rl\u0131k safhas\u0131, teorik ve pratik uygulamalar\u0131 ge\u00e7irdikten sonra g\u00f6revlendirilmeleri milletimiz ad\u0131na en b\u00fcy\u00fck iyiliklerden biri olacakt\u0131r.<\/p>\n
KAYNAK\u00c7A
\n\uf0d8 A\u00e7\u0131kal\u0131n, Ayta\u00e7. Toplumsal Kurumsal ve Teknik Y\u00f6nleriyle Okul Y\u00f6neticili\u011fi. Personel geli\u015ftirme Merkezi Yay\u0131n No: 10 Ankara: 1995
\n\uf0d8 Ayd\u0131n, Mustafa. E\u011fitim Y\u00f6netimi. Ankara: Hatipo\u011flu Yay\u0131nlar\u0131 1991.
\n\uf0d8 Ayd\u0131n, Mustafa. \u00c7a\u011fda\u015f e\u011fitim denetimi. Ankara: Pegem Yay\u0131nlar\u0131, 1993.
\n\uf0d8 Aypay, Ahmet. \u2018\u2019\u00d6rg\u00fctsel Analizde Teorik Geli\u015fmeler: Yeni kurumsalc\u0131l\u0131k\u2019\u2019 Kuram ve Uygulamada E\u011fitim Y\u00f6netimi. Say\u0131: 28,2001,Sayfa 501-511
\n\uf0d8 Balc\u0131, Ali, Etkili Okul Kuram Uygulama ve Ara\u015ft\u0131rma. Ankara: 1993.
\n\uf0d8 Ba\u015faran, \u0130.Ethem. T\u00fcrkiye E\u011fitim Sistemi. Ankara: 1994.
\n\uf0d8 Ba\u015faran, \u0130.Ethem. \u00d6rg\u00fctsel De\u011fi\u015fme. Ankara: Ankara \u00dcniversitesi E\u011fitim Fak\u00fcltesi Yay\u0131nlar\u0131, 1982.
\n\uf0d8 Bursal\u0131o\u011flu, Ziya. E\u011fitim Y\u00f6neticisinin Yeterlilikleri. A.\u00dc. E\u011fitim Fak\u00fcltesi Yay\u0131nlar\u0131. Ankara: 1978
\n\uf0d8 Bursal\u0131o\u011flu, Ziya. Okul Y\u00f6netiminde Yeni Yap\u0131 ve Davran\u0131\u015f. Ankara: Personel E\u011fitim Merkezi Yay\u0131n No: 9,1994.
\n\uf0d8 \u00c7elik, Vehbi. E\u011fitimsel Liderlik. Ankara: PeGem Yay\u0131nlar\u0131, 1999.
\n\uf0d8 \u00c7elik, Vehbi. Okul K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Y\u00f6netimi. Ankara: PeGem Yay\u0131nlar\u0131, 1997.
\n\uf0d8 Din\u00e7er, \u00d6mer. \u2018\u2019\u0130\u015f D\u00fcnyas\u0131ndaki De\u011fi\u015fmeler ve \u0130\u015fletmelerde Stratejik Y\u00f6netim\u2019\u2019. Stratejik Y\u00f6netim ve Liderlik Haz. \u00d6zel, M. \u0130stanbul: \u0130z Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 1994.
\n\uf0d8 Eren, Erol. Y\u00f6netim Psikolojisi. \u0130.\u00dc. i\u015fletme \u0130ktisat\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc 30. YU Yay\u0131nlar\u0131 No: 2, \u0130stanbul: 1984.
\n\uf0d8 F\u0131nd\u0131k\u00e7\u0131, \u0130lhami. \u2018\u2019Bilgi Toplumunda E\u011fitim Kuramlar\u0131\u2019\u2019. Ya\u015fad\u0131k\u00e7a E\u011fitim Dergisi. Say\u0131 25, 1996.
\n\uf0d8 Fullan, M.The Meaning Of Educational Change Ontario; O\u0130SE Press. 1982. Galbraith, J. Designing Complex Organisations Reading, Mass.: AA- Vesley 1973.
\n\uf0d8 G\u00fcm\u00fc\u015feli, Ali \u0130lker. \u2018\u2019\u00c7a\u011fda\u015f Okul M\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn Liderlik Alanlar\u0131\u2019\u2019, Kuram ve Uygulamada E\u011fitin Y\u00f6netimi. Say\u0131: 28,2001, Sayfa 531-548
\n\uf0d8 Herg\u00fcner, G\u00fclten. E\u011fitim Y\u00f6netimi Notlar\u0131. \u0130stanbul, 1999.
\n\uf0d8 Hesap\u00e7\u0131o\u011flu, Muhsin. T\u00fcrkiye\u2019de \u0130nsang\u00fcc\u00fc ve E\u011fitim Planlamas\u0131. Ankara: A.\u00dc. E\u011fitim Bilimleri Fak\u00fcltesi Yay\u0131nlar\u0131, 1984.
\n\uf0d8 Karip, Emin. \u2018\u2019Y\u00f6netim Biliminin Alan\u0131 ve Kapsam\u0131\u2019\u2019. E\u011fitim ve Okul Y\u00f6neticili\u011fi, Ed. \u00d6zden, Y\u00fcksel, Ankara: PeGemA, 2004.
\n\uf0d8 Kaya, Y.Kemal. Y\u00f6netim: Kuram ve T\u00fcrkiye\u2019deki Uygulama. Ankara: Bilim Kitap K\u0131rtasiye Limited \u015eirketi, 1993.
\n\uf0d8 King ve Cleland. , D.I. Strategic and Management Hand-book. Van Nostrand Reinhold Company. 1987.
\n\uf0d8 Ko\u00e7el, T. \u0130\u015fletme Y\u00f6neticili\u011fi. \u0130stanbul: Beta Yay\u0131nlar\u0131, 1999.
\n\uf0d8 \u00d6zden, Y\u00fcksel, E\u011fitimde D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm. Ankara: PeGem Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 1998.
\n\uf0d8 Pehlivan, \u0130nayet. Y\u00f6netsel Mesleki ve \u00d6rg\u00fctsel Etik. Ankara: PeGem Yay\u0131nlar\u0131, 1998.
\n\uf0d8 \u015ei\u015fman, M.& Turan Selehattin. E\u011fitimde Toplam Kalite Y\u00f6netimi. \u0130stanbul: PeGemA, 2001.
\n\uf0d8 \u015ei\u015fman, M.Turan S. \u2018\u2019E\u011fitim ve Okul Y\u00f6netimi\u2019\u2019. E\u011fitim ve Okul Y\u00f6neticili\u011fi, Ed. \u00d6zden, Y\u00fcksel, Ankara: PeGemA, 2004.
\n\uf0d8 Taymaz, Haydar. \u2018\u2019Okul Y\u00f6netimi ve Y\u00f6netici Yeti\u015ftirme\u2019\u2019 E\u011fitim Bilimleri Fak\u00fcltesi Dergisi. Cilt: 19, Say\u0131: 1-2. 1986.
\n\uf0d8 Taymaz, Haydar. \u0130lk\u00f6\u011fretim ve Orta\u00f6\u011fretim Okul M\u00fcd\u00fcrleri \u0130\u00e7in Okul Y\u00f6netimi. Ankara: PeGemA Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2000.
\n\uf0d8 Tugut, Fuat. \u2018\u2019\u00d6\u011fretimin De\u011ferlendirilmesi\u2019\u2019. E\u011fitim Y\u00f6netiminde Denetleme ve De\u011ferlendirme Sempozyumu. Ankara: Ankara \u00dcniversitesi, E\u011fitim Bilimleri Fak\u00fcltesi. s. 103-114.
\n\uf0d8 Unutkan, G.A. \u0130\u015fletmelerin Y\u00f6netimi ve \u00d6rg\u00fct K\u00fclt\u00fcr\u00fc. \u0130stanbul: T\u00fcrkmen Kitapevi, 1995.<\/p>\n
**************************************************************************************************************************************************************************************************************************************<\/p>\n
OKUL L\u0130DERL\u0130\u011e\u0130<\/p>\n
OKUL Y\u00d6NET\u0130C\u0130LER\u0130N\u0130N ET\u0130K(MORAL) L\u0130DERL\u0130K DAVRANI\u015eLARI ve OKULUN ET\u0130K K\u00dcLT\u00dcR\u00dcN\u00dc GEL\u0130\u015eT\u0130RME \u00c7ALI\u015eMALARI<\/p>\n
MEHMET B\u0130REKUL
\n2013<\/p>\n
\u0130\u00c7\u0130NDEK\u0130LER<\/p>\n
Etik Liderlik Nedir?………………………………………………………………2<\/p>\n
E\u011fitimde Etik Liderlik\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u20263-7<\/p>\n
Liderlere Nasihatlar\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..7-9<\/p>\n
\u2018\u2019School Culture and Climate\u2019\u2019\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.9-10<\/p>\n
Okul M\u00fcd\u00fcrleriyle Etik liderlik \u00dczerine R\u00f6portajlar\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..11-12<\/p>\n
\u2018\u2019 What do you mean by Moral Lidership? \u2018\u2019…………………………..13-15<\/p>\n
Obama’s Moral Leadership Problem\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026 16-17<\/p>\n
Kaynaklar\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u202618<\/p>\n
ET\u0130K L\u0130DERL\u0130K NED\u0130R?
\nKainat\u0131n varolu\u015fundan itibaren insanl\u0131k birlikte hareket etme ve ya\u015fama ihtiyac\u0131 hissetmi\u015f, bunun sonucu olarak klan ve kabile toplumlar\u0131ndan site hayat\u0131na ge\u00e7i\u015fle toplumsal ya\u015fant\u0131 normlar\u0131 veya kurallar\u0131, farkl\u0131 hayat tarzlar\u0131yla beraber birtak\u0131m insani de\u011ferler ortaya konmu\u015ftur. \u0130nsan\u0131n yaln\u0131z ba\u015f\u0131na zay\u0131f, g\u00fc\u00e7s\u00fcz ve korkak olmas\u0131ndan ve kendi ba\u015f\u0131na istek ve ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layamayacak olmas\u0131; en eski kurulan toplumlardan itibaren bu ihtiya\u00e7lar\u0131 giderebilecek farkl\u0131 nitelik ve ki\u015fisel \u00f6zellikte liderleri ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n toplum haline gelebilmeleri ve aralar\u0131nda payla\u015fabilecekleri ortak de\u011ferlerin olu\u015fumuyla ve kendilerini huzurlu, mutlu ve refah i\u00e7erisinde hissetmeleriyle ba\u015flar.
\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde 21. Y\u00fczy\u0131l bilim toplumunda art\u0131k insanlar bulunduklar\u0131 \u00e7evre ve ortam i\u00e7erisinde kendilerini huzurlu hissedecekleri de\u011ferleri ve prensipleri ortaya koyarak toplumun genel de\u011fer yarg\u0131 ve hassasiyetlerini dikkate alarak ortak paydada bulu\u015fmak anlam\u0131nda kesin \u00e7izgiler \u00e7ekmi\u015fler ve bu olmazsa olmaz prensiplere herkesin uymas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya zorlam\u0131\u015flard\u0131. Bu konuya hassasiyet duymayan veya g\u00f6stermek istemeyen \u015fah\u0131slar\u0131 da en hafifinden ortamdan d\u0131\u015flama \u015fekliyle tav\u0131r g\u00f6stermi\u015flerdir.
\nEtik (moral) kavram\u0131 ile ilgili kesin ve tam bir tan\u0131mlama yap\u0131lamamakla beraber bir\u00e7ok farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ortaya konmu\u015f ve de\u011fi\u015fik tan\u0131mlamalar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Lamberton ve Minor\u2019a g\u00f6re; ge\u00e7mi\u015f ve bug\u00fcne ili\u015fkin do\u011fru ve yanl\u0131\u015f \u00f6l\u00e7\u00fclerin anlat\u0131m\u0131 (Ayd\u0131n, 2001: 3)
\nRussel\u2019e g\u00f6re; bir toplulu\u011fun ortak isteklerini bireylere benimsetme giri\u015fimi (Ayd\u0131n, 2001: 7),
\nEtik kavram\u0131 d\u00fcnyada k\u00fcreselle\u015fmenin geli\u015fiyle i\u015f hayat\u0131nda, e\u011fitimde, politikada, medyada ve sa\u011fl\u0131kta baz\u0131 etik sorunlar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bununla birlikte siyasal kirlenme, vergi ka\u00e7\u0131rma, r\u00fc\u015fvet, i\u015fi yava\u015flatma ve i\u015fg\u00f6renlerin de\u011ferlendirilmesinde yanl\u0131 davran\u0131lmas\u0131 gibi konular tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r olmu\u015ftur. Bu ise; ba\u015fta okul y\u00f6neticisi ve \u00f6\u011fretmenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 etik ba\u015f d\u00f6nmesi, sonu\u00e7ta aile, \u00f6\u011frenci, \u00f6rg\u00fct ve toplumun ayn\u0131 ba\u015f d\u00f6nmesi sonucunu ya\u015famas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r (\u00c7elik, 2000: 89).<\/p>\n
L\u0130DERL\u0130K
\nLiderlik, ama\u00e7lara ula\u015fabilmek i\u00e7in bir grubu etkileyebilme yetene\u011fi, belirli hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in ki\u015fi ve gruplar\u0131 e\u015fg\u00fcd\u00fcmleme ve isteklendirme yetene\u011fi olarak tan\u0131mlanabilmektedir.
\nSergiovanni\u2019ye g\u00f6re; etik liderlik, moral g\u00fcce dayanarak astlar\u0131n\u0131 etkilemeye y\u00f6nelik bir liderlik bi\u00e7imi olarak tan\u0131mlanmakta, etik liderli\u011fin en belirgin \u00f6zelli\u011fi ise liderli\u011finin g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131n\u0131n moral g\u00fcce dayanmas\u0131 ifade edilmektedir. Greenfield\u2019e g\u00f6re ise, etik lider; \u00f6\u011fretmenler \u00fczerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir etki olu\u015fturan, kendisine ve i\u015fine y\u00f6nelik olarak moral bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip olan ve \u00f6\u011fretmenlerin i\u015f ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmelerine yard\u0131m eden ki\u015fidir (\u00c7elik, 2000: 90).
\nLider konumunda olan y\u00f6neticiler i\u00e7in vazge\u00e7ilmesi zor olan birtak\u0131m etik liderlik ilkeleri ve \u00f6zellikleri vard\u0131r. Bunlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralamam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn olabilir; adalet, e\u015fitlik, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, do\u011fruluk, tarafs\u0131zl\u0131k, sorumluluk, insan haklar\u0131na sayg\u0131, kurumuna ba\u011fl\u0131l\u0131k, sevgi, ho\u015fg\u00f6r\u00fc, sayg\u0131, tutumluluk, demokrasi, tarih bilinci, vefa \u015feklinde s\u0131ralayabiliriz. Bu k\u0131staslar\u0131 daha da \u00e7o\u011faltmak m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n
E\u011fitimde Etik Liderlik
\nOkul sahipleri, okul kurucular\u0131 veya devlet okulunda bulunan devlet erkan\u0131 gelece\u011fi ku\u015fatacak ve y\u00f6nlendirebilecek \u015fekilde okul y\u00f6neticileri yeti\u015ftirmek ve mesleki anlamda yeti\u015ftirilen bu y\u00f6neticileri ba\u015far\u0131l\u0131 olmalar\u0131 ad\u0131na bu yeterlikleri uygun ahlaki inan\u00e7lar, \u00f6l\u00e7\u00fctler ve ilkelerle peki\u015ftirmeliler.
\nOkul y\u00f6neticilerine rehberlik edecek ve ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap verecek etik \u00f6l\u00e7\u00fctler geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bir\u00e7ok kaynakta bu \u00f6l\u00e7\u00fclerden bahsedilir.
\n\u00d6rne\u011fin; \u00f6\u011frencilerle ilgili kararlarda temel de\u011ferlere uymalar\u0131, mesleki sorumluluklar\u0131n\u0131 d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7erisinde ifa etmeleri, milli ve manevi duygulara \u00f6nem vermelerini, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, hak ve adelet duygular\u0131n\u0131n her an y\u00fcksek olmas\u0131, ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00f6n planda tutmama, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ortam i\u00e7erisinde hem kendine, hem kurumuna hem de topluma kar\u015f\u0131 duygu ve sorumluluk i\u00e7erisinde bulunmalar\u0131, e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim faaliyetlerinden \u00f6\u011frenci, \u00f6\u011fretmen ve \u00e7evrenin maksimum \u015fekilde pozitif olarak etkilenmesini ve etkile\u015fimi olu\u015fturmas\u0131n\u0131 sa\u011flama gibi ilke ve \u00f6l\u00e7\u00fctler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Her \u00f6rg\u00fct kendi i\u015f g\u00f6renine kendi ahlak ilkelerini benimsetir. Bu \u00e7er\u00e7evede \u00f6rg\u00fctler yaz\u0131l\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 olmayan ahlaki ilkeler ve \u00f6neriler belirler. Yani formel veya informel olarar bir tak\u0131m kurallarla kendini s\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n
Bizlerde okulumuzda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcre i\u00e7erisinde ve bizlerden sonra gelecek nesillere g\u00fczel ortamlar haz\u0131rlayabilme ad\u0131na kesin \u00e7izgilerimizi ortaya koyduk. Bu \u00e7izgileri toplant\u0131lar\u0131m\u0131zda, z\u00fcmrelerimizde, sosyal etkinlik faaliyetlerimizde b\u00fct\u00fcn idareci, \u00f6\u011fretmen ve personelimizle payla\u015ft\u0131k. Bu payla\u015f\u0131mlarla beraber daha sonra ortaya \u00e7\u0131kabilecek muhtemel problemler \u00fczerine bir tak\u0131m tedbirler ald\u0131k.<\/p>\n
E\u011fitimsel liderli\u011fe kat\u0131lanlar\u0131n eylemlerinde etkile\u015fim, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck gibi davran\u0131\u015flar\u0131 y\u00f6nlendiren moral \u00f6\u011feler bulunmaktad\u0131r. Di\u011fer yandan e\u011fitimsel liderlik, moral de\u011ferler, do\u011frular ve g\u00f6revlerle yak\u0131ndan ilgilidir (\u00c7elik, 2000: 100).
\nBu ba\u011flamda uzmanlar ve akademisyenlerden \u00f6\u011frendi\u011fimiz bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda okul y\u00f6neticisi, etik liderlik rol\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirirken temelde \u00fc\u00e7 farkl\u0131 sorumlulu\u011fu yerine getirmek zorundad\u0131r:
\n1.Kendine kar\u015f\u0131 sorumluluk: Okul y\u00f6neticisi \u00f6ncelikle koydu\u011fu kurallar \u00e7er\u00e7evesinde herkese \u00f6rnek olu. Okula giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flarda, derslere vaktinde girilmesinde \u00f6\u011fretmenlerinden ne istiyorsa ve beklentileri ne ise \u00f6ncelikle kendisi koydu\u011fu o kurallara uymal\u0131d\u0131r.
\nOkul y\u00f6neticisinin \u00f6ncelikle etik kurallar\u0131 i\u00e7selle\u015ftirmesi gerekir. Ne yaz\u0131k ki baz\u0131 \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticiler \u00f6rg\u00fctsel eti\u011fe uymamay\u0131 kendi yasal yetkilerine dayand\u0131rmaktad\u0131rlar.\u0130\u015f ahlak\u0131 ilkelerini i\u00e7selle\u015ftirmeyen okul y\u00f6neticileri, ilkesizlik sorununu ya\u015famaktad\u0131r.
\n2.\u00d6rg\u00fctsel sorumluluk: Okulun \u00e7al\u0131\u015fma prensipleri yan\u0131nda okulun ahlaki de\u011ferlere bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 bunlar\u0131n neler oldu\u011funu ve duyarl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretmenlere a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131, anla\u015f\u0131lmamas\u0131 durumunda bunlar\u0131 \u00f6rneklendirerek yorumlamas\u0131 a\u00e7\u0131k ve net bir \u015fekilde izah etmesi gerekir.
\n3.Toplumsal sorumluluk: Okul y\u00f6neticisi kendi ki\u015fisel ve okulunun benimsedi\u011fi de\u011ferler ve ilkeler \u00e7er\u00e7evesinde okulunu temsil ve \u00e7evreye tan\u0131tmas\u0131 gerekir. Bununla beraber etik lider toplumun de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131 da \u00e7ok iyi \u015fekilde anlay\u0131p, yorumlay\u0131p okulunun etik ilkeleriyle b\u00fct\u00fcnle\u015ftirebilmeli.
\n\u00d6rg\u00fctte ortaya konan t\u00fcm ilkeler \u00f6rg\u00fct\u00fc olu\u015fturanlar\u0131n t\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan yerine getirilmelidir. Lider olu\u015fturulan ilkeleri \u00f6ncelikle uygulamal\u0131d\u0131r. T\u00fcm bireylerin kurallar\u0131 i\u00e7selle\u015ftirmesi gerekir. Mesela; mesai i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6rg\u00fcte ait arac\u0131n \u00f6zel i\u015flerde kullan\u0131lmamas\u0131n\u0131 isteyen bir liderin bu kurala \u00f6ncelikle uymas\u0131 gerekir. Bunun yap\u0131labilmesi i\u00e7in de belirlenen ilkelerin a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r \u015fekilde izleyenlere ve d\u0131\u015f \u00e7evreye anlat\u0131lmas\u0131 \u015fartt\u0131r.<\/p>\n
Ancak unutulmamal\u0131d\u0131r ki \u00f6rg\u00fct i\u00e7inde, o \u00f6rg\u00fcte ait belirlenen ilkeler \u00f6rg\u00fct\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda bulunan toplumsal de\u011ferlerle \u00e7at\u0131\u015fmamal\u0131d\u0131r. Etik lider toplumsal de\u011ferlere g\u00f6re \u00f6rg\u00fct k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturmal\u0131d\u0131r. Bu; yasalar\u0131n anayasaya, t\u00fcz\u00fck ve y\u00f6netmeliklerin ise yasalara uygun olmas\u0131 ilkesi ile de anlat\u0131labilir. Etik olarak yasalar, anayasada belirtilen hak ve \u00f6devlere uygun olaca\u011f\u0131 gibi y\u00f6netmelikler de yasalara ayk\u0131r\u0131 olamaz.
\nPennington\u2019a g\u00f6re; d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, sadakat, adalet, sab\u0131r ve g\u00fcven bilici gibi temel ilkelerden ayr\u0131lmayan liderler, ba\u015flatt\u0131klar\u0131 giri\u015fimlerin \u00f6rg\u00fct\u00fc ileriye g\u00f6t\u00fcrecek d\u00fcr\u00fcst \u00e7abalar olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrler. E\u011fer liderin karakterinden ku\u015fku duyuluyorsa liderlik davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131nda hangi d\u00fcrt\u00fclerin yatt\u0131\u011f\u0131, izleyenlerin merak konusu olacakt\u0131r. Kalite konusunda geli\u015ftirdi\u011fi ilkelerle \u00fcnl\u00fc olan Deming\u2019in ifade etti\u011fi gibi \u201cliderin g\u00f6revi bir g\u00fcven ortam\u0131 olu\u015fturmakt\u0131r\u201d (\u00c7elik, 2000: 106).
\nEtik liderlikte \u00fczerinde durulan di\u011fer bir husus; teknik donan\u0131m ve bilgi de\u011fil; izleyenlerin lidere bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlendi\u011fidir. Etik liderlikte otoriteye, hiyerar\u015fiye ters bir \u00e7izgi s\u00f6z konusudur. Etik ilkelerden bahsederken de anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere lider izleyenlere sadakat g\u00f6sterme ihtiyac\u0131 hisseder ki onlar\u0131n g\u00fcvenini kazans\u0131n, kendisinin samimi oldu\u011funu kan\u0131tlayabilsin. Bu anlay\u0131\u015f; okulun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6\u011frencinin varl\u0131\u011f\u0131na, \u00fcr\u00fcn\u00fcn ortaya konabilmesinin al\u0131c\u0131n\u0131n (m\u00fc\u015fterinin) olmas\u0131na, \u00f6rg\u00fct\u00fcn olmas\u0131n\u0131n izleyenlerin olmas\u0131na ba\u011flanmas\u0131n\u0131 akla getiriyor. Bu ba\u011flamda etik liderlik geleneksel liderlik anlay\u0131\u015f\u0131ndan hiyerar\u015fik a\u00e7\u0131dan da ayr\u0131lmaktad\u0131r.
\nEtik liderin bu i\u015f g\u00f6ren y\u00f6nelimli tavr\u0131, hatta kendini hizmet\u00e7i olarak g\u00f6rmesi erdemi akla getirmektedir. Tipik bir \u00f6rg\u00fct olan okulda da erdemin \u00f6nemi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.
\nErdemli okulda lider bir hizmet\u00e7i olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Etik lider, ki\u015fi ilgilenmeyi ve onlar\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 gidermeyi kendi sorumlulu\u011fu olarak g\u00f6r\u00fcr. Etik ya da etik lider olarak okul y\u00f6neticisi, okuldaki b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011fretmen, \u00f6\u011frenci ve hatta \u00f6\u011frenci velileriyle ilgilenmeyi etik liderli\u011fin bir gere\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcr (\u00c7elik, 2000: 110).
\nHerkese sayg\u0131 g\u00f6sterme, bir hizmet bi\u00e7imi olarak liderli\u011fin g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131r.Sayg\u0131 g\u00f6sterme, di\u011fer ki\u015filere hizmet etmenin bir yoludur (\u00c7elik, 2000: 110).
\nEtik liderlikte bir misyonu belirleme, benimseme, de\u011ferlendirme, d\u00fc\u015f\u00fcnme ve sahip \u00e7\u0131kma gibi ince noktalar vard\u0131r. \u00d6\u011fretim, program, toplumla ili\u015fkiler, kaynak materyaller, personel, \u00f6\u011frenci davran\u0131\u015f\u0131 gibi uygulamaya y\u00f6nelik konularda rasyonel karar vermek okulun misyonunun iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r (\u00c7elik, 2000: 113).
\nDuke\u2019e g\u00f6re; etik liderlik, geleneksel liderlik kavram\u0131ndan farkl\u0131 olarak inan\u00e7 temeline dayan\u0131r. Etik liderlikteki sorun, iki temel fakt\u00f6re dayan\u0131r: (1).Liderlik ile d\u00fc\u015f\u00fcnceler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri tan\u0131ma ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131, (2).Teknik rasyonel yetkinin moral yetkiyi kabul etmemesi. Sonu\u00e7 y\u00f6nelimli liderli\u011fin, y\u00f6n\u00fc belli olmayan bir gelece\u011fe g\u00f6t\u00fcrmemesi i\u00e7in, moral y\u00f6nelimli bir \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Etik liderlik, sadece hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in \u00fcstlenilen basit bir g\u00f6rev de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda belli bir durumda en de\u011ferli hedefleri belirleme davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r (\u00c7elik, 2000: 114).<\/p>\n
T\u00fcm \u00f6rg\u00fctler ve olu\u015fumlar i\u00e7in tek bir liderlik bi\u00e7eminin olamayaca\u011f\u0131n\u0131, liderli\u011fin zamana, topluma, \u00f6rg\u00fct\u00fcn yap\u0131s\u0131na, yap\u0131lan i\u015fe, bulunulan duruma g\u00f6re de\u011fi\u015fece\u011fini etik kavram\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde dile getirilmi\u015fti. Liderlik bi\u00e7emlerine genel bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; t\u00fcm liderlik bi\u00e7emlerinin t\u00fcm zamanlarda, t\u00fcm durumlarda ve \u00f6rg\u00fctlerde kullan\u0131labilece\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ancak tek farkl\u0131l\u0131k en uygun bi\u00e7emin hangisinde ne \u015fekilde kullan\u0131labilmesidir. Baz\u0131 \u00f6rg\u00fctler, i\u015fler vard\u0131r ki baz\u0131 liderlik bi\u00e7emlerini kesinlikle kullanmam\u0131z, do\u011fru sonuca onunla ula\u015fmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6rnek olarak bilimsel ara\u015ft\u0131rma yapan kurumlarda otoriter, tutucu liderlik bi\u00e7eminin kullan\u0131lamamas\u0131 verilebilir.
\nYeni yakla\u015f\u0131mlara g\u00f6re geli\u015ftirilen liderlik bi\u00e7emlerinden hepside liderli\u011fe belirli bir a\u00e7\u0131dan bakm\u0131\u015f ve genel olarak kabul g\u00f6rmektedir. Ancak baz\u0131 bi\u00e7emler birden fazla hatta \u00e7o\u011fu bi\u00e7emi i\u00e7ine almaktad\u0131r (\u00f6\u011frenen, s\u00fcper, transaksiyonel gibi).
\nAyn\u0131 zamanda etik liderlik bi\u00e7emi de \u00e7o\u011fu liderlik \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Sadece o anki duruma g\u00f6re de\u011fil daha \u00f6nce ve daha sonra olacak t\u00fcm durumlar i\u00e7in s\u00f6z konusu olan bir bi\u00e7emdir. Etik evrensel oldu\u011fundan hem ge\u00e7mi\u015fi hem durumu, hem de gelece\u011fi etik kurallar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ya\u015fayan ve ya\u015fatan bir lider anlay\u0131\u015f\u0131 olarak etik liderli\u011fe bak\u0131labilir. Yani her konuda oldu\u011fu gibi insanlar\u0131n g\u00f6receli olarak yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra evrensel de\u011ferlere bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 her ne konuda olursa olsun kuvvetle muhtemel ayn\u0131 a\u00e7\u0131dan olacakt\u0131r ve toplum i\u00e7erisinde de kabul g\u00f6recektir.
\nEtik liderlik motivasyonun \u00f6nemini de ortaya koyar. \u00d6rg\u00fctteki i\u00e7 m\u00fc\u015fterilerin memnuniyeti, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n moral olarak i\u015fe haz\u0131r olmalar\u0131 bu bi\u00e7emde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulur. \u00d6rg\u00fctte motivasyonu (g\u00fcd\u00fcy\u00fc) etkileyen unsurlardan biride i\u015flerin ahlakili\u011fi yani etikselli\u011fidir. Etik de\u011ferler ki\u015fisel veya \u00f6rg\u00fctsel karar verme s\u00fcrecinde de \u00f6nemlidir.
\nAncak etik de\u011ferlerin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi herkes taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rmesidir. Mesela herhangi bir \u00f6rg\u00fctteki bireyler en az kendileri kadar di\u011fer bireylerinde ya\u015famaya, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 almaya haklar\u0131n\u0131n oldu\u011funu bilirler. Liderler etik de\u011ferlere \u00f6nem vermezler ise sorunlar ba\u015f g\u00f6sterebilir. Mesela genel m\u00fcd\u00fcr\u00fcn ayn\u0131 memleketinden olan birinin nitelikleri uygun olmamas\u0131na ra\u011fmen iyi bir mevkie getirilmesi gibi.
\nEtik b\u00f6l\u00fcmde de anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere etik liderlik birey ile \u00f6rg\u00fct aras\u0131nda yaz\u0131l\u0131 olmayan, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 beklentilerle \u00f6rg\u00fctlenen psikolojik s\u00f6zle\u015fmeye dayan\u0131r. Yani bu s\u00f6zle\u015fmenin informel olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bu psikolojik s\u00f6zle\u015fme yaz\u0131l\u0131 olmamas\u0131na ra\u011fmen \u00f6rg\u00fctsel ve etiksel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn mozai\u011fidir, \u00e7e\u015fnisidir ve bunu hem lider hem de izleyenler bilir. \u00c7evresel etkenlerde bunlar\u0131 bilir. Yaz\u0131l\u0131 olmamas\u0131 bilinmedi\u011fi anlam\u0131na gelmez. Burada \u00f6nemli olan etiksel liderin i\u015f g\u00f6renleri etiksel davran\u0131\u015fa y\u00f6nlendirmesidir.
\nE\u011fer \u00f6rg\u00fctte de\u011ferler veya ilkeler etik olarak ortaya konamaz, a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ifade edilmezse, yani genel anlamda evrensel olmaz, \u00f6rg\u00fct\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda da yararlanabilir olmaz ise yanl\u0131\u015f y\u00f6netimli \u00f6rg\u00fct k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00f6rg\u00fct i\u00e7erisinde bask\u0131n gruplar ve \u00e7ok geni\u015f duygu ve g\u00fc\u00e7l\u00fc ki\u015filik anlay\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklanan ama\u00e7lardan uzakla\u015fma gibi sorunlar olabilir.
\nLiderlik bi\u00e7emlerinin i\u00e7erisinde say\u0131lan \u00e7o\u011fu lider \u00f6zellikleri etik liderlik i\u00e7in de ge\u00e7erli olabilir. Bunlar aras\u0131nda g\u00fcven ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, s\u00f6z\u00fcnde durma, kararl\u0131l\u0131k, vefal\u0131 ve sadakatli olma, i\u015fbirli\u011fi ve de\u011fer verme, bilgili ve bilgiye a\u00e7\u0131k olma, yan\u0131m\u0131zda bulunmayanlara kar\u015f\u0131 sad\u0131k olma, vb. say\u0131labilir. Bu say\u0131lanlar\u0131n hepsi etik anlay\u0131\u015ftan kaynaklanmaktad\u0131r. Yaz\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131n hi\u00e7bir gere\u011fi yok gibi anla\u015f\u0131l\u0131r.
\nEtik anlay\u0131\u015f her ne kadar da yaz\u0131l\u0131 de\u011filse bile t\u00fcm yaz\u0131l\u0131 kurallarda ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerde yer bulmu\u015ftur. \u201cSu\u00e7lulu\u011fu ispat edilinceye kadar herkes masumdur\u201d ilkesi de asl\u0131nda etik bir kuramd\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde ya\u015fama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, se\u00e7me se\u00e7ilme, mesken masuniyeti, g\u00fcvenlik, gibi insan mahremiyeti, can mal ve namusunun korunmas\u0131 gibi etik ilkeler de Anayasada yer alan haklar da etik anlam ta\u015f\u0131r.
\nO halde hangi liderlik bi\u00e7emi olursa olsun ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in muhakkak etik ilke ve de\u011ferlere dayanmaktad\u0131r. Yani di\u011fer bi\u00e7emler etik anlat\u0131mlar peki\u015ftirilmeli onun temelinde in\u015fa bulmal\u0131d\u0131r. \u0130\u015fin temelinde e\u011fer de\u011ferlere sayg\u0131 ve \u00e7evrenin kabul\u00fc yoksa bu anlamda bir liderlik \u015fekli \u015femal\u0131 s\u00f6z konusu olamaz.
\nTarihteki bilge ki\u015filerin, h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n \u00f6zellikle devlet b\u00fcy\u00fcklerine yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 nasihatlerde de etik liderli\u011fin b\u00fcy\u00fck yer tuttu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlara \u00f6rnek olarak Mevlana\u2019n\u0131n , \u015eeyh Edebali\u2019nin, Hac\u0131 Bekta\u015f-\u0131 Veli\u2019nin, Yunus Emre\u2019nin, nasihatleri verilebilir. Kan\u0131mca Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00f6zellikle Bal\u0131kesir Hutbesi ve di\u011fer s\u00f6ylemleri ile Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019nda belirlemi\u015f oldu\u011fu vizyon ve misyon etik liderlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmelidir.
\n\u00d6rnek olarak \u015eeyh Edebali\u2019nin sanki etik liderli\u011fin hizmet\u00e7i anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tan nasihatini verebiliriz (\u015eahin, 2002: 257);<\/p>\n
\u015eeyh Edebali’nin Liderlere Nasihatleri
\nEy o\u011ful; Beysin! (Lidersin)
\nBundan sonra \u00f6fke bize, uysall\u0131k sana,
\nG\u00fccenirlik bize, g\u00f6n\u00fcl almak sana,
\nSu\u00e7lamak bize, katlanmak sana,
\nAcizlik bize, yan\u0131lg\u0131 bize, ho\u015f g\u00f6rmek sana,
\nGe\u00e7imsizlik, \u00e7at\u0131\u015fmalar, uyumsuzluklar, anla\u015fmazl\u0131klar bize, adalet sana,
\nK\u00f6t\u00fc s\u00f6z, \u015fom a\u011f\u0131z, haks\u0131z yorum bize, ba\u011f\u0131\u015flamak sana.
\nEy o\u011ful, b\u00f6lmek bize, b\u00fct\u00fcnlemek sana,
\n\u00dc\u015fenge\u00e7lik bize, uyarmak, gayretlendirmek,\u015fekillendirmek sana.
\nEy o\u011ful,
\nSabretmesini bil, vaktinden \u00f6nce \u00e7i\u00e7ek a\u00e7maz.
\n\u015eunu da unutma, insan\u0131 ya\u015fat ki devlet ya\u015fas\u0131n.
\nEy o\u011ful, i\u015fin a\u011f\u0131r, i\u015fin \u00e7etin, g\u00fcc\u00fcn ba\u011fl\u0131 k\u0131la.
\nAllah yard\u0131mc\u0131n olsun.
\nO\u011ful:
\n\u0130nsanlar vard\u0131r, \u015fafak vaktinde do\u011far, ak\u015fam ezan\u0131nda \u00f6l\u00fcrler.
\nG\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn, kuvvetlisin, ak\u0131ll\u0131s\u0131n, kelaml\u0131s\u0131n.
\nAma,
\nBunlar\u0131 nerede, nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131n\u0131 bilmezsen sabah r\u00fczgar\u0131nda savrulur gidersin. \u00d6fken ve nefsin bir olup akl\u0131n\u0131 yener.
\nDaima sab\u0131rl\u0131, sebatl\u0131 ve iradene sahip olas\u0131n. D\u00fcnya senin g\u00f6zlerinin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi b\u00fcy\u00fck de\u011fildir. B\u00fct\u00fcn fethedilmi\u015f gizemler, bilinmeyenler, g\u00f6r\u00fclmeyenler, ancak senin fazilet ve erdemlerinle g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kacakt\u0131r.
\nBu d\u00fcnyada inanc\u0131n\u0131 kaybedersen ye\u015filken \u00e7orak olur \u00e7\u00f6llere d\u00f6nersin.
\nA\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fc ol. Her s\u00f6z\u00fc \u00fcst\u00fcne alma. G\u00f6rd\u00fcn s\u00f6yleme, bildin bilme.
\n\u00dc\u00e7 ki\u015fiye ac\u0131:
\nCahiller aras\u0131ndaki alim-e
\nZenginken fakir d\u00fc\u015fene,
\nHat\u0131rl\u0131 iken itibar\u0131n\u0131 kaybedene.
\nUnutma ki! Y\u00fcksekte yer tutanlar a\u015fa\u011f\u0131dakiler kadar emniyette de\u011fildir.
\nHakl\u0131 oldu\u011funda m\u00fccadeleden korkma
\nBilesin ki, at\u0131n iyisine doru, yi\u011fidin iyisine deli derler…<\/p>\n
Mevlana\u2019n\u0131n bir padi\u015faha (lidere) ikaz\u0131
\nBunun d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir \u00f6rnek olarak Mevlana\u2019n\u0131n II. G\u0131yasettin Keyh\u00fcsrev\u2019e ;
\nDemedim mi?
\nOraya gitme demedim mi sana,
\nseni yaln\u0131z ben tan\u0131r\u0131m demedim mi?
\nDemedim mi bu yokluk yurdunda hayat \u00e7e\u015fmesi ben’im?<\/p>\n
Bir g\u00fcn k\u0131zsan bana,
\nalsan ba\u015f\u0131n\u0131,
\ny\u00fcz bin y\u0131ll\u0131k yere gitsen,
\nd\u00f6n\u00fcp kavu\u015faca\u011f\u0131n yer ben’im demedim mi?<\/p>\n
Demedim mi \u015fu g\u00f6r\u00fcnene raz\u0131 olma,
\ndemedim mi sana yara\u015f\u0131r ota\u011f\u0131 kuran ben’im as\u0131l,
\nonu s\u00fcsleyen, bezeyen ben’im demedim mi?<\/p>\n
Ben bir denizim demedim mi sana?
\nSen bir bal\u0131ks\u0131n demedim mi?
\nDemedim mi o kuru yerlere gitme sak\u0131n,
\nsenin duru denizin ben’im demedim mi?<\/p>\n
Ku\u015flar gibi tuza\u011fa gitme demedim mi?
\nDemedim mi senin u\u00e7man\u0131 sa\u011flayan ben’im,
\nsenin kolun kanad\u0131n ben’im demedim mi?<\/p>\n
Demedim mi yolunu vururlar senin,
\ndemedim mi so\u011futurlar seni.
\nOysa senin ate\u015fin ben’im,
\ns\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n ben’im demedim mi?<\/p>\n
T\u00fcrl\u00fc \u015feyler derler sana demedim mi?
\nK\u00f6t\u00fc huylar edinirsin demedim mi?
\n\u00d6lmezlik kayna\u011f\u0131n\u0131 kaybedersin demedim mi?
\nYani beni kaybedersin demedim mi?<\/p>\n
S\u00f6yle, bunlar\u0131 sana hep demedim mi?<\/p>\n
\u015fiiriyle seslenerek d\u00f6nemin padi\u015fah\u0131n\u0131n ne yapmas\u0131 gerekti\u011fini, nas\u0131l davranmas\u0131 gerekti\u011fini ve mutlaka bilgelerin s\u00f6z\u00fcne dikkat etmesi gerekti\u011fini aksi halde elinde bulunan liderli\u011finin de kaybolaca\u011f\u0131n\u0131 dile getirir.<\/p>\n
Aral\u0131k 2013 tarihi itibariyle yani bilim \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n far\u0131nda oldu\u011fumuz bir tarihte bir ortaokul ve bir de ilkokul m\u00fcd\u00fcr\u00fc ile yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde moral yani etik liderlik veya buna ba\u011fl\u0131 okul k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile ilgili pek de fazla bir \u015fey alamad\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc okullar\u0131m\u0131z\u0131 idare eden say\u0131n m\u00fcd\u00fcrlerimiz bulunduklar\u0131 konumun ne denli \u00f6nemli ve gelece\u011fe y\u00f6n veren makamlar oldu\u011funu bilmeden, meslek ve g\u00f6revlerinin sanat ve bilimsel y\u00f6nlerine ald\u0131r\u0131\u015f etmeden sadece ya\u015f ve k\u0131dem olarak b\u00fcy\u00fcklerinden g\u00f6rd\u00fckleri ve \u00f6\u011frendikleri ile hareket ederek okullar\u0131n\u0131 y\u00f6netmektedirler.<\/p>\n
Bunun ba\u015fl\u0131ca sebeplerinden biri okul m\u00fcd\u00fcrlerimizin \u00f6\u011fretmenlik \u00f6\u011fretiler d\u0131\u015f\u0131nda idarecilik meslek bilgilerine y\u00f6nelik herhangi bir akademik \u00e7al\u0131\u015fmadan ge\u00e7memeleridir. Sonu\u00e7 itibar\u0131yla okullar\u0131nda mesle\u011fini icra eden idarecilerimiz \u00f6\u011fretmenlik veya idareciliklerinin sadece mesleki taraflar\u0131na vak\u0131flar. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda yeniklere, yeni olu\u015fumlara, yenilik\u00e7ilere ve \u00e7evresi taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131p \u00e7evreye entegre olabilmeye \u00e7ok uzak halde bulunmaktad\u0131rlar. Daha da vahim olan bir \u015fey ki icra ettikleri mesleklerinin sanat ve bilimsel taraflar\u0131ndan bihaber olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Okul k\u00fclt\u00fcr\u00fc, okulda bulunan b\u00fct\u00fcn girdilerle olu\u015fur. Okulun girdileri olan, okulun payda\u015flar\u0131 ile olu\u015fur ve bir anlam ifade eder.Bunlar; \u0130dareciler, \u00f6\u011fretmenler,\u00f6\u011frenciler,memur ve hizmetliler,veliler,kantin servis yemekhane i\u015fleticileri, semt karakolu, muhtarl\u0131k, sendikalar, \u00fcst okullar(lise,\u00fcniversite),bakanl\u0131k il il\u00e7e te\u015fkilatlar\u0131 d\u0131r. Bunlardan biri veya birileri olu\u015fmu\u015f veya olu\u015fan okul k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7erisinde eksik veya yanl\u0131\u015f bir harekette bulunursa di\u011ferleri taraf\u0131ndan kabul g\u00f6ren okul k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131 ve ya\u015fat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in hemen bu etik olmayan hareketlere uyar\u0131da bulunulur. Dolay\u0131s\u0131yla ileti\u015fim halinde ve entegre olmu\u015f bir \u00f6rg\u00fct ruhu i\u00e7erisinde i\u00e7selle\u015fen etnik donan\u0131m ve etnik k\u00fclt\u00fcr hareketi kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kar.
\nBu ba\u011flamda okul k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn var olmas\u0131 s\u00fcrecini ba\u015flatmakla yola \u00e7\u0131kmak, etik de\u011ferler dedi\u011fimiz toplumda genel itibarla kabul g\u00f6ren, i\u00e7sellik kazanm\u0131\u015f de\u011ferlerle \u00f6rg\u00fct yap\u0131s\u0131na bir b\u00fct\u00fcn halinde bakmak, var olan\u0131 ileriye ta\u015f\u0131mak ama\u00e7l\u0131 bu konunun uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan yaz\u0131lan eserlerden verilen seminerlerden faydalanmak son derece \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fin Semiha \u015eahin\u2019in \u2018\u2019An aspect on the school culture in Turkey and the United States\u2019\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131ndan veya \u2018\u2019School Culture and Climate \u2018\u2019 ASCD’s A Lexicon of Learning defines school climate as:<\/p>\n
The sum of the values, cultures, safety practices, and organizational structures within a school that cause it to function and react in particular ways. Some schools are said to have a nurturing environment that recognizes children and treats them as individuals; others may have the feel of authoritarian structures where rules are strictly enforced and hierarchical control is strong. Teaching practices, diversity, and the relationships among administrators, teachers, parents, and students contribute to school climate. Although the two terms are somewhat interchangeable, school climate refers mostly to the school’s effects on students, whereas school culture refers more to the way teachers and other staff members work together.
\nIt defines school culture as:
\nThe sum of the values, cultures, safety practices, and organizational structures within a school that cause it to function and react in particular ways. Some schools are said to have a nurturing environment that recognizes children and treats them as individuals; others may have the feel of authoritarian structures where rules are strictly enforced and hierarchical control is strong. Teaching practices, diversity, and the relationships among administrators, teachers, parents, and students contribute to school climate. Although the two terms are somewhat interchangeable, school climate refers mostly to the school’s effects on students, whereas school culture refers more to the way teachers and other staff members work together.
\ngibi bizlere \u0131\u015f\u0131k tutacak makale ve yaz\u0131lardan istifade etmemiz gerekmektedir ki okul k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve etik okul k\u00fclt\u00fcr yap\u0131m\u0131za farkl\u0131 perspektiflerden bakabilelim.
\nDi\u011fer bir \u00e7al\u0131ma da Darlene Fisher\u2019\u0131n IB B\u00f6lgesel Konferans\u0131nda (Ekim 2012) ele ald\u0131\u011f\u0131 Okul K\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gibi.<\/p>\n
Okul y\u00f6neticileri ve \u00f6\u011fretmenler daha \u00e7ok \u00f6\u011fretim boyutuna y\u00f6nelmektedirler. Okullar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6\u011fretim boyutundaki akademik ba\u015far\u0131s\u0131yla \u00f6l\u00e7\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. S\u0131navlarda ba\u015far\u0131l\u0131 olan \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131, okulun ba\u015far\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Okullar, \u00f6\u011frencilerin bilgi ve becerilerini geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmakla birlikte, belli ahlaki de\u011ferleri de kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmak zorundad\u0131rlar. \u0130yi \u00f6\u011frenci, sadece belli bilgi ve becerileri kazanm\u0131\u015f \u00f6\u011frenci olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir. \u0130yi \u00f6\u011frenci ahlaki de\u011ferlere uygun davran\u0131\u015f g\u00f6steren \u00f6\u011frenci olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Okul \u00f6rg\u00fctleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan moral de\u011ferleri \u00f6l\u00e7mek ne \u00f6l\u00e7\u00fcde bir birikimin oldu\u011funu tespit etmek okulun bu de\u011ferlere verdi\u011fi \u00f6nem boyutunu ge\u00e7memektedir. \u0130yi ve k\u00f6t\u00fcye ili\u015fkin alg\u0131lar\u0131 y\u00f6netme ve ahlaki kararlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye y\u00f6nelik olarak uygun bir sosyal yap\u0131 geli\u015ftirme ahlak ve k\u00fclt\u00fcr anlam\u0131nda al\u0131nan kararlar\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirilmesi, moral sermaye ve ahlaki de\u011ferleri geli\u015ftirmeye y\u00f6nelik olarak yap\u0131lan uzun vadeli bir yat\u0131r\u0131m olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.
\nOkul idarecilerimiz olan okul m\u00fcd\u00fcrlerine sordu\u011fumuz birka\u00e7 sorudan maalesef \u00e7ok ciddi hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131 ya\u015fad\u0131k ve bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 da genel bir etik liderlik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olarak ele ald\u0131k. Mesela \u00e7ok net olarak okul m\u00fcd\u00fcrlerine sordu\u011fumuz sorulardan;
\nOkul y\u00f6neticisi olarak okulunuzun moral seviyesini nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyorsunuz?
\nsorusuna ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z cevaplar \u00e7ok k\u0131sa \u00fc\u00e7 be\u015f kelimeden olu\u015fmaktad\u0131r. Okul m\u00fcd\u00fcrlerimizden birisi; \u2019\u2019 \u0130yi fena de\u011fil. Daha iyi olmas\u0131 i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yoruz \u2018\u2019, di\u011feri ise asl\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir konuyu dile getiriyorsunuz hocam ama bizim mevcut okullarda bu i\u015f tutmuyor, zaten bu sistemde ne \u00f6\u011fretmene ne de \u00f6\u011frenciye herhangi bir yapt\u0131r\u0131m uygulayam\u0131yoruz, g\u00fczel konular ancak nas\u0131l olur bilemiyorum\u2019\u2019.<\/p>\n
Okulunuzda en \u00e7ok g\u00f6r\u00fclen temel etik problemler nelerdir, ahlaki zafiyetler var m\u0131? Bunlarda biraz bahseder misiniz?
\ndiye sordu\u011fumuzda \u00f6nce ne demek istedi\u011fimiz anla\u015f\u0131lmam\u0131\u015f gibi bak\u0131p daha sonra birinci m\u00fcd\u00fcr arkada\u015f\u0131m \u2018\u2019 asl\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z iyi \u00e7ocuklar ama ana baba ilgisizli\u011fi ve \u00e7evrenin kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ahlaki \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcy\u00fc k\u00f6r\u00fcklemesi nedeniyle daha \u00e7ok \u00f6\u011frencilerin birbirlerine kar\u015f\u0131 g\u00fcvensizli\u011fi, sayg\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131, k\u00fcf\u00fcrl\u00fc konu\u015fmalar\u0131 ve bunu normal olarak alg\u0131lamalar\u0131, okumama, \u00e7evresini sevmeme, be\u011fenmeme gibi davran\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6zlemlemekteyiz\u2019\u2019, ikinci m\u00fcd\u00fcr arkada\u015f felaket tellall\u0131\u011f\u0131na soyunmu\u015f gibi \u2018\u2019 arkada\u015f biz elimizden geleni yap\u0131yoruz, bu sistemde bu kadar olur, zaten \u00e7ok fazla mesai yap\u0131yoruz bu gibi konulara da fazla vakit ay\u0131ram\u0131yoruz fakat yine de s\u00f6ylemek gerekirse \u00f6ncelikle \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n aile yap\u0131lar\u0131ndaki bozukluklar\u0131, ahlaki s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 ele almak laz\u0131m, daha sonra \u00f6\u011fretmenlerimizin bu konuya duyarl\u0131 hale gelmelerini sa\u011flamam\u0131z laz\u0131m, \u00e7ocuklar bildi\u011finiz gibi de\u011fil, yalan s\u00f6yleyen, a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k k\u00fcf\u00fcr eden, b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmeyen, sigara i\u00e7en, dersini hi\u00e7 umursamayan, sayg\u0131s\u0131zl\u0131k hat safa da in\u015fallah iyi olacak dua edelim iyi olsun yeni nesli kaybetmeyelim\u2019\u2019, dedi.
\nPeki hocam okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc olarak okullardaki moral sermaye etik liderlik ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fleriniz nelerdir? Birka\u00e7 c\u00fcmleyle ifade edebilir misiniz ?
\n\u00f6rnek(d\u00fcr\u00fcst olmama, g\u00fcven sorunu, yalan konu\u015fma, s\u00f6z\u00fcnde durmama, ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fck, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, emanete riayet etmeme, b\u00fcy\u00fcklerine sayg\u0131s\u0131zl\u0131k, akranlar\u0131na ve k\u00fc\u00e7\u00fcklerine sayg\u0131s\u0131zl\u0131k, \u00e7evresindekileri sevmeme, argo konu\u015fma, k\u00fcf\u00fcrl\u00fc s\u00f6zler kullanma, s\u00f6z almadan konu\u015fma, konu\u015fan\u0131 dinlememe, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n e\u015fyalar\u0131n zarar verme, s\u00f6zl\u00fc tacizde bulunma, etik olmayan resim, klip vidyo tarz\u0131 i\u00e7erik bulundurma, zararl\u0131 madde ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar edinme, etik olmayan k\u0131yafet giyme v.b.)
\nHer iki m\u00fcd\u00fcr arkada\u015f\u0131m\u0131zda etik (moral) liderlikle ilgili herhangi bir e\u011fitim almad\u0131klar\u0131n\u0131, bu konunun bug\u00fcne kadar hi\u00e7 kendilerine sorulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131 ile i\u015fin sanat ve bilimsel y\u00f6n\u00fcnden bihaber olduklar\u0131n\u0131 ama bunun yan\u0131 s\u0131ra \u00f6\u011frencilere milli ve manevi duygular\u0131m\u0131zla birlikte ahlakl\u0131 k\u00fclt\u00fcrl\u00fc olmay\u0131 her konu\u015fmalar\u0131nda dile getirdiklerini, okul i\u00e7erisinde bu konuda \u00f6rnek te\u015fkil edebilecek \u00f6\u011frencileri okul \u00f6n\u00fcnde \u00f6d\u00fcllendirdiklerini ve di\u011fer \u00f6\u011frencilerinde b\u00f6ylelikle dikkatini \u00e7ektiklerini s\u00f6yledi. Ayr\u0131ca bu r\u00f6portajdan memnun kal\u0131p beklide fark\u0131nda olmad\u0131klar\u0131 de\u011ferleri \u00f6nemsetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan dolay\u0131 hem bu konuyu veren hocam\u0131za hem de bu konuyu ara\u015ft\u0131ran bizlere te\u015fekk\u00fcr ettiler.
\nAncak buna ilave olarak internet \u00fczerinden ara\u015ft\u0131rmalar\u0131mda insanlar\u0131n \u00f6zelliklede okul m\u00fcd\u00fcrlerinin d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde etik liderlikle ilgili \u00e7ok \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcnceleri oldu\u011funu ve kanaatimce bizden yani T\u00fcrkiye\u2019de g\u00f6rev yapan bir\u00e7ok okul m\u00fcd\u00fcr\u00fcnden \u00e7ok daha \u00f6nce bilin\u00e7lenmi\u015f bir \u015fekilde g\u00f6revlerini yerine getiriyorlar.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin; a\u015fa\u011f\u0131daki sorular\u0131n\u0131n cevaplar\u0131na bir bakal\u0131m.
\nMoral Liderlikle Neyi kastediyorsunuz?
\nMoral Liderlik size neyi anlat\u0131yor? Sorular\u0131na \u00f6\u011fretmen ne demi\u015f ?<\/p>\n
What do you mean by Moral Leadership?<\/p>\n
What does Moral Leadership mean to you?
\nMoral Leadership as I understand is –
\n1. A leader, by definition, is one who guides, who shows the way by example. A leader, if he is to be effective, must have the ability to persuade others. If there is no persuasion, there simply is no leadership.
\n2.In order to be able to persuade others to follow a course of action, a leader must have personal integrity. If a man cannot be trusted, he cannot lead, for the populous will not be guided by someone in whom they have no confidence.
\nMoral Leadership is a very different kind of leadership. Rather than aspiring to being followed, Moral Leaders aim to serve. Instead of showcasing their own skills, Moral Leaders tend to develop the capacities of others. Moral Leadership is not about rank \u2013 any person holding any position can be a Moral Leader, but such individuals are always characterized by a deep sense of ethics, are driven by core ideals (such as justice) and are motivated by the pursuit of a higher purpose.
\nMoral Leadership is also about particular capacities and skills. First of all, Moral Leaders know how to manage themselves, how to temper their egos and how to act with nobility and rectitude. They are visionary and affect personal change. Moral Leaders also have a highly developed sense of emotional intelligence and master key social skills. They work to overcome obstacles and are skilled at the art of consultation. They build consensus navigate diversity and establish unity. Moral Leaders are the conscience (i.e. moral compass) of an enterprise or organization and the glue that holds it together.
\nThe term Moral Leadership resonates for this reason, I think, because people see the need for a broader understanding of what good leadership is. Inherent in the word \u201cmoral\u201d is the idea of right and wrong, so we are looking for right leadership, but whose idea of right and wrong is the standard?
\nDefining what the right thing has proven somewhat elusive in the face of competing needs. It requires introspection, critical thinking and some robust dialogue with diverse groups, which takes a lot of work and an uncommon ability to lean into the discomforts of uncertainty, ready to explore and learn.
\nLet me put an example here, \u201cWe do not trust our leader personally, but we like his programs,\u201d is an oxymoron, an illogical contradiction. If one cannot trust a leader, he cannot know, in the final analysis, the direction of his \u201cprograms.\u201d A component of personal integrity is the matter of example.
\nAn effective leader absolutely must be a good example. History has borne this out repeatedly. Herodotus, known as the father of history, declared: \u201cI am satisfied that we are less convinced by what we hear than by what we see.\u201d
\nLeaders are being challenged as to how ethical they are, in their conduct and behavior, in terms of goods and services produced, the society, customers, suppliers, employees and the whole ecosystem in which they operate. Just as the staff is evaluated on the basis of their performance in an organization, employees too evaluate their leaders, with the benchmark being ethics.<\/p>\n
Morality in leadership matters a lot. The moment you accept a leadership position, you have to be prepared to be in public gaze. Your conduct needs to be impeccable. What you say and do needs to be measured. As a leader, you are accountable to the employees and to the society at large. Every word or action of a leader is watched by countless followers. The implication and impact of anything that a leader says and does can range from small to immense. Leadership, therefore, comes with responsibilities to take care of and being extra cautious..<\/p>\n
Most of us idolize leaders like Mahatma Gandhi, and lament about the lack of leadership and role models today. We need to look around ourselves and we will find modern day heroes in those leaders who believe in moral leadership. They may not be shouting from the roofs and leading large-scale ethical crusades. But they will be moving patiently, carefully and consistently in the right direction. Their actions will be correcting or preventing moral wrongs in the workplace. They will have the ability to see \u2018the end in the beginning\u2019, the capacity for vision and the ability to foresee the impact of every small action in achieving that vision. They will ensure that the vision and values of the organisation incorporate ethical behaviour. They will ensure that workplace performance measurement systems integrate with ethics. Slowly and painstakingly, they will create a culture where mo\u00acrality is valued and ethics are observed with pride.<\/p>\n
Moral leadership is not about telling the stakeholders that you have delivered the best results. It is about looking at yourself in the mirror and being able to tell yourself that you have done the right thing. It is about being able to live with your choices, when these are tested against values and not against regulation and quarterly results. It is about being able to sleep peacefully at night not because you have won the battle, but because you have done your best.<\/p>\n
Leadership and respect go together. As a leader, while you have to earn respect, it is important that you respect those around you. Most people greatly desire the respect of their leaders. And when leaders give it freely, it creates a very positive environment. As a leader, it is natural to take pride in what you have done, but humility is important too. Be proud of your achievements, but use this as a platform to bring people together to do greater th\u00acings. A sense of humility is essential for leadership because it authenticates your humanity. Recognizing what we do well, as well as what we do not do so well, is vital to self-awareness and ethical leadership cannot exist without self-awareness.<\/p>\n
We are living through tough times, both socially and economically. The wo\u00acrld around us is rapidly evolving and transforming. We need many more leaders who will guide us through the maze of change into the world of tomorrow that is better than today. And the leader that we love to have is of course a Moral Leader.<\/p>\n
Bida Tamang
\n(Teacher in Higher Sec School)
\nChukha Higher Secondary School
\nTsimalakha
\nChukha Bhutan<\/p>\n
Another Report; Obama’s Moral Leadership Problem
\nBY STAR PARKER, OP-ED CONTRIBUTOR
\nWhether we are talking about respect of one nation for another, or respect of one individual for another, nothing undermines respect more than duplicity \u2013 saying one thing and acting differently.
\nI think it is a big reason why President Obama’s recent speech to the nation, where he attempted to explain why he has proposed military action in Syria, fell so flat.
\nThe president cast his rationale for wanting to take action in moral terms. But the very dubious moral record that this president has established, both regarding respecting the sanctity of life and traditional moral principles, seriously undermines his credibility for moral leadership.
\nHe called President Assad’s using poisonous gas against “a thousand people \u2013 including hundreds of children” a “crime against humanity.”
\nHe said “\u2026when, with modest effort and risk, we can stop children from being gassed to death, and thereby make our own children safer in the long run, I believe we should act. That’s what makes America different.”
\nBut, sadly, under the leadership of this president, America is not different. And this credibility gap badly hurts our country’s moral credibility at home and abroad.<\/p>\n
Earlier this year, President Obama became the first sitting president to address Planned Parenthood, the largest abortion provider in America.
\nHe concluded his remarks to that group the same way he concluded his address to the nation about Syria the other night \u2013 saying “God bless you.”
\nHow can a president, who appeals for God’s blessing for America’s largest abortion provider, possibly be credible in justifying American military force abroad because of moral outrage?
\nIf the use of chemicals to destroy children is what bothers this president, why does it not bother him that a growing percentage of abortions done in our nation are chemically induced abortions using abortion inducing drugs, most common of which is known as RU486, that became legal in 2000?
\nIn 2008, according to a report in the New England Journal of Medicine, 32 percent of the early term abortions performed in Planned Parenthood clinics, for which our president seeks God’s blessing, were done using these abortion-inducing drugs.
\nAbortion inducing drugs are included along with contraception that employers are mandated to provide free to employees under Obamacare.
\nIn June, a bill was introduced in the House of Representatives sponsored by Rep. Trent Franks (R-AZ), with 184 co-sponsors that would make abortion illegal after 20 weeks (5 months).
\nThe legislation is called the Pain-Capable Unborn Child Protection Act.
\nAccording to language included in the legislation, “By 8 weeks after fertilization, the unborn child reacts to touch. After 20 weeks, the unborn child reacts to stimuli that would be recognized as painful if applied to an adult human, for example, by recoiling.”
\nThe Obama administration wasted no time in issuing a statement noting opposition to this legislation and indicating, “If the president were presented with this legislation, his senior advisors would recommend that he veto this bill.”
\nPerhaps abstract arguments can take place regarding the status of the unborn child in very early stages of pregnancy. But after five months, as the pregnancy enters the third trimester, the living, human status of the unborn child is clear and obvious and it takes a true moral callousness to deny this.
\nThis president not only sits by and allows wanton murder of unborn children. He supports and endorses it using dubious arguments about women’s health and “reproductive rights.”
\nThe light of liberty cannot shine if it is not fueled by the light of consistent moral principle.
\nThat light has been flickering in recent years and children, born and unborn, have been innocent victims in our own country.
\nWhen this is happening at home, how in the world can we expect to exercise moral judgment or command moral credibility and respect abroad?
\nWe can’t. And we need to wake up that this is the core problem from which we suffer today.<\/p>\n
KAYNAKLAR
\nAyd\u0131n, \u0130. (2001). Y\u00f6netsel, Mesleki ve \u00d6rg\u00fctsel Etik. (2.Bas\u0131m). Ankara: Pegem Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.
\n\u00c7elik, V. (2000). Okul K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Y\u00f6netimi. Pegem A Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ankara.
\n(\u015eahin, 2002: 257); Etik Liderlik Ankara<\/p>\n
Semiha \u015eahin\u2019in \u2018\u2019An aspect on the school culture in Turkey and the United States\u2019\u2019<\/p>\n
\u0130lkokul ve Ortaokul Okul M\u00fcd\u00fcrleriyle R\u00f6portaj<\/p>\n
A Report \u2018\u2019 What do you mean by Moral Leadership?\u2019\u2019
\nBida Tamang (Teacher in Higher Sec School)
\nChukha Higher Secondary School Tsimalakha Chukha Bhutan<\/p>\n
Obama’s Moral Leadership Problem BY STAR PARKER , OP-ED CONTRIBUTOR<\/p>\n
**************************************************************************************************************************************************************************************************************************************<\/p>\n
L\u0130BERAL\u0130ZM, L\u0130BERAL EKONOM\u0130 ve
\nOSMANLI E\u011e\u0130T\u0130M S\u0130STEM\u0130N\u0130N L\u0130BERAL EKONOM\u0130K YAPISI<\/p>\n
Liberalizm nedir?
\nGenel anlamda liberalizm, bireylerin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip oldu\u011fu, din, devlet ve kimi zaman kurumlar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcncenin serbest bir \u015fekilde dola\u015ft\u0131\u011f\u0131, \u00f6zel te\u015febb\u00fcse olanak sa\u011flayan bir serbest piyasa ekonomisinin oldu\u011fu, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ge\u00e7erli k\u0131lan \u015feffaf bir devlet modelini ve toplumsal hayat d\u00fczenini hedefler.<\/p>\n
Etimolojisi ve tarihsel kullan\u0131m\u0131
\nLiberal kelimesi Latince liber’den (\u00f6zg\u00fcr) t\u00fcremi\u015ftir. Livy’nin (Titus Livius) History of Rome from Its Foundation eserinde a\u015fa\u011f\u0131 tabaka ile aristokasi aras\u0131nda ge\u00e7en \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi anlat\u0131lmaktad\u0131r.
\nT\u00fcrk Dil Kurumu s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc liberal s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn Frans\u0131zca lib\u00e9ral ‘den geldi\u011fini belirtir ve \u015fu anlamlar\u0131 verir:
\n1- H\u00fcrriyet ve serbestlikle ilgili.
\n2- Serbest ekonomiden yana olan (kimse, parti vb).
\n3- Ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc.
\n18. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131ndan itibaren liberalizm geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler i\u00e7in ana ideolojik ak\u0131mlardan biri haline geldi.
\nLiberalizmde e\u011filimler
\nYukar\u0131da anlat\u0131lan temel \u00e7er\u00e7eve dahilinde olmakla birlikte, liberalizm i\u00e7inde derin \u00e7at\u0131\u015fmalar ve kar\u015f\u0131tl\u0131klar bulunur. Bu kar\u015f\u0131tl\u0131klar klasik liberalizm d\u0131\u015f\u0131nda kimi farkl\u0131 e\u011filimler olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Bir\u00e7ok tart\u0131\u015fmada kar\u015f\u0131t taraflar farkl\u0131 kavramlar i\u00e7in ayn\u0131 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, kimi zaman da ayn\u0131 kavram i\u00e7in farkl\u0131 s\u00f6zc\u00fckleri kullan\u0131rlar.
\n1- Politik liberalizm: Liberal demokrasi taraftarl\u0131\u011f\u0131.
\n2- K\u00fclt\u00fcrel liberalizm: Bireysel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin kimi devletsel ve\/veya dini sebepler sebebiyle k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131.
\n3- Ekonomik liberalizm: Devlet m\u00fcdahalesine ve m\u00fclkiyetine kar\u015f\u0131 \u00f6zel m\u00fclkiyet hakk\u0131 taraftarl\u0131\u011f\u0131.
\n4- Sosyal liberalizm: F\u0131rsat e\u015fitsizli\u011fine kar\u015f\u0131 olarak e\u015fitlik taraftarl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n5- Muhafazakar liberalizm: Bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck,serbest ekonomi giri\u015fimcili\u011fi, d\u00fc\u015f\u00fcnce, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc halk\u0131n geleneksel ,k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131 dikkate deger al\u0131narak reformu \u00f6ng\u00f6ren sa\u011fc\u0131 ideoloji \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr.
\n6- Modern liberalizm: Modern liberalizm kavram\u0131yla ise yukar\u0131da listelenen saf formlardan ziyade, bug\u00fcn hemen hemen t\u00fcm birinci d\u00fcnya \u00fclkelerinde g\u00f6r\u00fclen, bu formlar\u0131n bir harman\u0131 olan liberalizm anlat\u0131lmaktad\u0131r.
\nPolitik ve k\u00fclt\u00fcrel liberalizm kendini liberal olarak tan\u0131mlayan insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu taraf\u0131ndan benzer bir \u015fekilde alg\u0131lan\u0131p benimsenir, fakat ekonomik ve sosyal liberalizm konusunda geni\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 ve kar\u015f\u0131tl\u0131klar mevcuttur.<\/p>\n
Temel ilkeleri
\n1- Bireysellik: Bireyi esas al\u0131p onu b\u00fct\u00fcn di\u011fer kurumlardan \u00fcst\u00fcn tutan g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. Yani birey m\u00fc\u015fterek olan toplum, devlet gibi kurumlardan \u00f6nce gelir. Hareket noktas\u0131 kutsal kabul edilen bireydir. Ekonomik hayata da bu anlay\u0131\u015f yans\u0131r. T\u00fcm toplumsal kurumlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde birey vard\u0131r.
\n2- Ussall\u0131k (Rasyonellik, Ak\u0131lc\u0131l\u0131k) varsay\u0131m\u0131: Bireyin ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fabilmesi i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131 yollar\u0131 kendisinden daha iyi kimsenin bilemeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. Bir liberal i\u00e7in herkes kendi ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda rasyonel davranabilme yetisine sahiptir ve kendi mutlulu\u011funu nas\u0131l sa\u011flayabilece\u011fini ba\u015fkalar\u0131ndan iyi bilir. Her bireysel se\u00e7im bu varsay\u0131mdan \u00f6t\u00fcr\u00fc rasyonel kabul edilir ve bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc de dokunulmaz nitelik kazan\u0131r.
\n3- \u00d6zg\u00fcrl\u00fck: Liberalizmin en esasl\u0131 noktalar\u0131ndand\u0131r. Bireyin h\u00fcr olmas\u0131, istedi\u011fini bask\u0131ya maruz kalmadan yapmas\u0131d\u0131r. Ama bu durum p\u00fcr \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe de d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Bu tarz \u00f6zg\u00fcrl\u00fck negatif bir noktaya y\u00f6nelmi\u015ftir. Liberalizmde bu t\u00fcr p\u00fcr \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kabul edilmemektedir. Yani bir bireyin di\u011ferlerinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlamamas\u0131 gerekir. Libertaryenler ise i\u015fte bu negatif, p\u00fcr \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc istiyorlar.
\n4- Do\u011fal D\u00fczen: \u201cB\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar, b\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler !\u201d felsefesidir. D\u00fcnya kendi kendine gider. B\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar; devletin herhangi bir mal\u0131n \u00fcretimini herhangi bir sebeple yasaklamamas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. B\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler ise; devletin mal ve sermaye dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 herhangi bir nedenle g\u00fcmr\u00fck gibi \u00f6nlemlerle s\u0131n\u0131rlamamas\u0131 gereklili\u011fidir. B\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler felsefesi hem \u00fcretici hem de t\u00fcketici a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. \u00dcretici daha \u00e7ok para kazan\u0131rken t\u00fcketici de daha ucuza mal bulur.
\n5- Piyasa Ekonomisi: Mal ve hizmet fiyat\u0131n\u0131n piyasada belirlendi\u011fi ekonomi sistemidir.
\n6- S\u0131n\u0131rl\u0131 Sorumlu Devlet: Ekonomiye devlet m\u00fcdahalesi yoksa fertler istedikleri mal ve hizmetleri \u00fcretiyorlarsa s\u0131n\u0131rl\u0131 sorumlu devlet vard\u0131r. Devlet ancak i\u00e7 g\u00fcvenlik, d\u0131\u015f g\u00fcvenlik, adalet, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k ve alt yap\u0131 hizmetlerini g\u00f6rmelidir.
\nT\u00fcm bunlar liberalizm sistemini olu\u015fturur.<\/p>\n
L\u0130BERAL EKONOM\u0130<\/p>\n
Ekonomik liberalizm, liberalizmin temellerini atan ilk d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin, bireylerin m\u00fclkiyet hakk\u0131 ve devletten ba\u011f\u0131ms\u0131z ekonomik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavramlar\u0131na dikkat \u00e7ekmesi \u00fczerine olu\u015fmu\u015f siyasi ideoloji.
\nEkonomik liberalizm, kapitalizmin temel bir \u00f6gesi olarak kabul edilir . Klasik liberalizm, neo liberalizm, liberteryelizm ve baz\u0131 muhafazakar ak\u0131mlarla ili\u015fkili bir kavramd\u0131r.
\nLiberalizmin fikir babas\u0131 olan John Locke, m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n \u00f6nemini belirtmi\u015f ancak zenginli\u011fin e\u015fit\u00e7e payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131; bunun sonucunda her bireyin m\u00fclk hakk\u0131na sahip olabilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. \u0130lk liberal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden biri olan Adam Smith bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi desteklememi\u015f, ve bu fikirden ba\u011f\u0131ms\u0131z yola \u00e7\u0131karak, m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n; sisteme en \u00e7ok yarar sa\u011flayan ve daha \u00e7ok hak edenin elinde daha fazla olmas\u0131 gerekti\u011fini savunmu\u015ftur. Bu \u015fekilde Adam Smith ekonomik liberalizmin temellerini ortaya koymu\u015ftur. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmaya ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131 memnun etmeye te\u015fvik edilerek, hem sistemin i\u015fleyi\u015fini sa\u011flamas\u0131, bunun \u00fczerine insanlar\u0131n ki\u015fisel ve maddi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmas\u0131 sa\u011flanarak daha verimli \u00e7al\u0131\u015fmaya te\u015fvik edilmesi, hem de ba\u015fka bireyleri daha fazla memnun edebilmesi ve bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda daha fazla maddiyat sahibi olabilmesi fikri, ekonomik liberalizmin temel yap\u0131 ta\u015flar\u0131n\u0131 olu\u015fturur.
\nEkonomik liberalizm belirli bir s\u0131n\u0131ra dek h\u00fck\u00fcmetin d\u00fczenlemelerine kar\u015f\u0131 destekleyici e\u011filimler g\u00f6sterse de bu durum serbest ticareti ve a\u00e7\u0131k rekabeti engelledi\u011finde piyasaya y\u00f6nelik devlet m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131d\u0131r. Tekellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla devlet m\u00fcdahalesi desteklenir. K\u00f6kenini “b\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar, b\u0131rak\u0131n\u0131z ge\u00e7sinler” ifadesinden al\u0131r. Ayr\u0131ca \u00fcretim noktas\u0131nda \u00f6zel m\u00fclkiyeti savunur ve destekler. Ekonomik liberalizm, devlet taraf\u0131ndan serbest piyasalar\u0131n lehine iken, devletin kamu mallar\u0131 sa\u011flamada yasal bir etken oldu\u011funu savunur.
\nEkonomik liberalizm, piyasa mekanizmas\u0131na fakl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m olarak ekonomik planlama fikrine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar. Ekonomik liberalizm; sosyal liberalizmin yan\u0131 s\u0131ra merkantilizm, kom\u00fcnizm, sosyalizm, piyasa sosyalizmi, devlet kapitalizmi ve fa\u015fist ekonomi gibi di\u011fer ekonomik modellerle \u00e7eli\u015fmektedir.<\/p>\n
Rekabet: Rekabet i\u00e7inde olan bireyler, her zaman ismini duyurabilmek ve daha fazla maddiyat sa\u011flayabilmek i\u00e7in daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bunun sonucunda insanl\u0131k i\u00e7in daha iyi \u015feyler \u00fcretirler. Bu \u015fekilde sistem her zaman daha iyi olan\u0131 kabul eder. Sistemin kabul etmedikleri de daha iyi olabilmek i\u00e7in daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, hem de di\u011ferleriyle b\u00fcy\u00fck bir rekabet i\u00e7ine girer.
\nM\u00fclkiyet: Ekonomik liberalizmin en temel yap\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131r. M\u00fclkiyet bireylere verilen bir \u00f6d\u00fcl g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. \u0130yi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, sisteme ve d\u00fczene yapt\u0131klar\u0131 katk\u0131lar, onlar\u0131n ne kadar maddiyat ve m\u00fclkiyet kazanacaklar\u0131n\u0131 belirler. Sisteme katk\u0131 yapmayanlar ve \u00e7al\u0131\u015fmayanlar m\u00fclkiyet sahibi olamaz. Bu \u015fekilde her insan \u00e7al\u0131\u015fmaya te\u015fvik edilir ve insanl\u0131\u011f\u0131n daha da ilerledi\u011fi savunulur.
\nSerbest Piyasa Ekonomisi: Serbest piyasa ekonomisi, ekonomik liberal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler taraf\u0131ndan, b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici bir dal olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Serbest piyasa ekonomisi olmazsa, ekonomik liberalizmin temel kurallar\u0131 i\u015fleyemez.
\n\u00d6zg\u00fcr Ticaret: Her insan \u00f6zg\u00fcrce ticaret yapabilmeli, devlete ba\u011fl\u0131 kalmamal\u0131 ve insanlar\u0131 memnun edecek \u00fcr\u00fcnler \u00fcretebilmelidir.<\/p>\n
Osmanl\u0131 E\u011fitim Sistemi<\/p>\n
\u00d6RG\u00dcN E\u011e\u0130T\u0130M KURUMLARI<\/p>\n
Osmanl\u0131 Devletinin asker\u00ee ve siyas\u00ee y\u00f6nden geli\u015fmesine paralel olarak, te\u015fkilat\u0131nda, b\u00fcrokrasisinde ve kurumlar\u0131nda da yeni yap\u0131lanmalar ve b\u00fcy\u00fcmeler olmu\u015ftur.<\/p>\n
Her devlet, g\u00fcc\u00fc, felsefesi, hedefleri ve ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re sistemler olu\u015fturur. Osmanl\u0131 Devletinde de b\u00fcrokrasisinden, ordusundan, cemiyetine kadar, belli bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne dayanan bir sistem vard\u0131r. Osmanl\u0131 kurumlar\u0131n\u0131n, m\u00fcsl\u00fcman olmak kayd\u0131yla, zek\u00e2, kaabiliyet, \u00e7al\u0131\u015fma ve liyakat vb. \u015fartlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan herkese a\u00e7\u0131k olmas\u0131 ana kaidedendir.<\/p>\n
Osmanl\u0131 \u00f6rg\u00fcn e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131 Resmi \u00d6\u011fretim Kurumlar\u0131 ve Sivil \u00d6\u011fretim Kurumlar\u0131 olarak iki ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda inceleyebiliriz:<\/p>\n
A- RESM\u0130 \u00d6\u011eRET\u0130M KURUMLARI:<\/p>\n
Acemi O\u011flanlar Oca\u011f\u0131:<\/p>\n
I. Murad Han (1362-1389) d\u00f6neminde sistemle\u015fmeye ba\u015flayan Dev\u015firme y\u00f6ntemi Osmanl\u0131 Devletinin asker\u00ee ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak \u00fczere geli\u015ftirilmi\u015f bir y\u00f6ntemdir. Buna g\u00f6re sava\u015f esirlerinden veya Osmanl\u0131 Hristiyan tebas\u0131ndan se\u00e7ilen \u00e7ocuklar 3-8 sene T\u00fcrk ailelerinin yan\u0131nda hizmet edip yeti\u015ftikten sonra Acemi o\u011flanlar oca\u011f\u0131na al\u0131n\u0131rlard\u0131. Gelibolu’da ve \u0130stanbul’da bulunan Acemi ocaklar\u0131 asker yeti\u015ftirirlerdi. Burada askerlik sanat\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenen acemiler ihtiyaca ve yeteneklerine g\u00f6re di\u011fer ocaklara g\u00f6nderilirlerdi. Acemi oca\u011f\u0131n\u0131n s\u0131k\u0131 bir disiplinin yan\u0131nda belli g\u00f6revlileri ve \u00e7al\u0131\u015fma usulleri vard\u0131. Osmanl\u0131 Kap\u0131kulu ocaklar\u0131n\u0131n ilk kademesini meydana getirmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemliydi.<\/p>\n
Ender\u00fbn Mektebi:<\/p>\n
II. Murad zaman\u0131nda kurulup, zamanla \u00e7e\u015fitli de\u011fi\u015fikliklere u\u011framakla beraber Osmanl\u0131 Devleti’nin son zamanlar\u0131na kadar (1909) varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bir saray okuludur. Hristiyan ailelerden dev\u015firilen \u00e7ocuklar\u0131n zek\u00ee ve g\u00f6steri\u015flileri saraya al\u0131narak \u00f6zel bir \u015fekilde yeti\u015ftirilirlerdi.<\/p>\n
Ender\u00fbn mektebine al\u0131nan \u00e7ocuklara, Kur’an-\u0131 Kerim, tefsir, hadis, kel\u00e2m gibi dini dersler, edebiyat, in\u015fa (\u015fiir) gramer, Arap\u00e7a, Fars\u00e7a gibi dil ve edebiyat dersleri ve matematik, co\u011frafya, mant\u0131k gibi m\u00fcsbet dersler okutulurdu. Bir taraftan da Osmanl\u0131 saray gelene\u011fi, protokol kaideleri ve b\u00fcrokratik i\u015fler \u00f6\u011fretilirdi. Bunlar\u0131n yan\u0131nda \u00e7e\u015fitli sanat kollar\u0131nda beceriler kazand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi sportif faaliyetlere de yer verilirdi.<\/p>\n
\u0130\u00e7 o\u011flan\u0131 denilen Ender\u00fbn talebesi ortak bir k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00f6z\u00fcmseyerek, saray ve padi\u015fah hizmetlerinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini sa\u011flarlar, b\u00f6ylece Osmanl\u0131 Devletinin sarayda, y\u00f6netimde, ordu ve b\u00fcrokraside ihtiya\u00e7 duyulan kadrolar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 bu \u015fekilde yeti\u015ftirilmi\u015f olurdu. Sarayda kademe kademe y\u00fckselerek sancakbeyi r\u00fctbesiyle ta\u015frada g\u00f6rev al\u0131rlard\u0131.<\/p>\n
Burada bir iki hususa a\u00e7\u0131kl\u0131k kazand\u0131rmak gerekiyor.<\/p>\n
1. Osmanl\u0131 Devleti, kendinden \u00f6nceki T\u00fcrk devletlerine g\u00f6re daha merkeziyet\u00e7i bir yap\u0131ya sahiptir. Bu sebepten dolay\u0131 kendi kurumlar\u0131ndan yeti\u015fmeyen kimselere g\u00f6rev vermemi\u015ftir. Bu durum, baz\u0131 \u00e7evreler taraf\u0131ndan T\u00fcrkleri d\u0131\u015flamak \u015feklinde yorumlanarak konu yanl\u0131\u015f bir y\u00f6ne \u00e7ekilmi\u015ftir.<\/p>\n
2. Osmanl\u0131 B\u00fcrokrasisi sadece dev\u015firmelerden ibaret de\u011fildir. Divan ve ta\u015fra te\u015fkilat\u0131nda da y\u00fckselme olup buralar genelde T\u00fcrklerin hakim olduklar\u0131 kurumlard\u0131r. Esasen Kanun\u00ee Devrinden itibaren T\u00fcrk \u00e7ocuklar\u0131 da Ender\u00fbn Mektebine al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
3. B\u00f6ylece Dev\u015firme zamanla uzakla\u015farak devletin m\u00fclk\u00ee ve idar\u00ee kimli\u011finden kadrolar\u0131n\u0131n yeti\u015ftirildi\u011fi y\u00fcksek seviyeli bir okul haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n
B\u00fcrokrasinin kayna\u011f\u0131 olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan Div\u00e2n-\u0131 H\u00fcm\u00e2y\u00fbn’dan da biraz bahsetmemiz gerekecektir. Osmanl\u0131larda Divan idar\u00ee ve hukuk\u00ee bir meclis olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde b\u00fcrokrasinin merkezi ve beyni idi. Devletin her t\u00fcrl\u00fc yaz\u0131\u015fmalar\u0131, Div\u00e2n kararlar\u0131, sicilleri, defterleri, mal\u00ee kay\u0131tlar\u0131 Divan’da tutulur ve saklan\u0131rd\u0131. Bu sebepten dolay\u0131 Divan bir\u00e7ok b\u00fcrolar\u0131n bulundu\u011fu ve y\u00fczlerce g\u00f6revlinin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir kurum idi. K\u00e2tiplik, usta-\u00e7\u0131rakl\u0131k ili\u015fkisi i\u00e7inde zamanla kazan\u0131l\u0131rd\u0131. Divandan yeti\u015fen pek \u00e7ok \u00fcnl\u00fc devlet adam\u0131 oldu\u011fu gibi ilim-edebiyat tarih vb. alanlar\u0131nda yeti\u015fen K\u00e2tip \u00c7elebi, Gelibolu’lu Mustafa Ali, Feridun Ahmet Bey gibi \u015fahsiyetlerde Divan’dan yeti\u015fmi\u015f, zamanlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli isimleridir. B\u00f6ylece divan b\u00fcrokrasinin yan\u0131nda okul niteli\u011fi de kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
B- S\u0130V\u0130L \u00d6\u011eRET\u0130M KURUMLARI<\/p>\n
1. S\u0131byan Mektepleri:<\/p>\n
5-10 ya\u015flar\u0131ndaki \u00e7ocuklara okuma-yazma, baz\u0131 din\u00ee bilgiler ve basit hesap i\u015flemlerinin verildi\u011fi ilkokullard\u0131r. Hemen her mahallede bulundu\u011fu i\u00e7in “Mahalle Mektepleri” veya ta\u015f bina olarak in\u015fa edildi\u011fi i\u00e7in “Ta\u015fmektep” de denilen bu okullar \u00f6rg\u00fcn e\u011fitimin ilk basama\u011f\u0131n\u0131 olu\u015ftururlard\u0131. Okuma-yazman\u0131n yan\u0131nda ahl\u00e2k\u00ee terbiye verilmesi de ama\u00e7lan\u0131yordu. \u00c7ocu\u011fu \u015ferden sak\u0131nd\u0131rmak ve hayra sevketmek Osmanl\u0131 cemiyetinin e\u011fitim felsefesiydi.<\/p>\n
S\u0131byan mekteplerinde bug\u00fcnk\u00fc gibi s\u0131n\u0131f, ders saati ve teneff\u00fcs ayarlamas\u0131 yoktu. Sabahtan ikindiye kadar ders veriliyor, yaln\u0131z \u00f6\u011fle paydosu yap\u0131labiliyordu.<\/p>\n
Okula ba\u015flama t\u00f6renle yap\u0131l\u0131rd\u0131. \u00d6\u011fretim hatim indirmekle tamamlan\u0131rd\u0131. Bundan sonra isteyen medreseye, isteyen memuriyete (Divan k\u00e2tipli\u011fine), isteyen de kaabiliyetine uygun bir zenaata girerdi.<\/p>\n
Zamanla program\u0131nda ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmakla beraber S\u0131byan Mektepleri Cumhuriyet D\u00f6nemine kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
2. Medreseler:<\/p>\n
\u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda en yayg\u0131n ve en k\u00f6kl\u00fc e\u011fitim kurumu olan medreseler, Anadolu Sel\u00e7uklular’\u0131nda ve Osmanl\u0131’larda di\u011fer \u00fclkelerden ayr\u0131larak daha farkl\u0131 bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130lk \u0130sl\u00e2m toplumlar\u0131nda camilerin okul olarak kullan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. 10. y\u00fczy\u0131lda T\u00fcrkistan \u015fehrinde g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flayan medreseler \u00fcnl\u00fc Sel\u00e7uklu veziri Nizam\u2019\u00fclm\u00fclk taraf\u0131ndan sistemli ve kal\u0131c\u0131 hale getirilmi\u015ftir. Bir rivayete g\u00f6re Sultan Alparslan Ni\u015fabur Camii\u2019nin kap\u0131s\u0131nda peri\u015fan k\u0131l\u0131kl\u0131 bir grup gen\u00e7 g\u00f6r\u00fcnce, bunlar\u0131n kim olduklar\u0131n\u0131 ve ni\u00e7in b\u00f6yle bir durumda bulunduklar\u0131n\u0131 sormu\u015f; \u201cbunlar d\u00fcnya zevki ta\u015f\u0131mayan ilim talebeleridir\u201d cevab\u0131n\u0131 al\u0131nca \u00e7ok \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f. Bunun \u00fczerine Sultan Alparslan bunlara bir yurt in\u015fa edilmesini ve maa\u015f ba\u011flanmas\u0131n\u0131 emretmi\u015ftir. Bu \u015fekilde kurulmaya ba\u015flayan Sel\u00e7uklu medreseleri, e\u011fitim-\u00f6\u011fretim kadrosuna tahsil ve ge\u00e7im sa\u011flayan ilk te\u015fkilatl\u0131 medrese olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu rivayetin yan\u0131nda \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131ndaki \u015ei\u00ee, Raf\u0131z\u00ee ve Bat\u0131n\u00ee hareketlere kar\u015f\u0131 sistemli bir e\u011fitim-\u00f6\u011fretim yap\u0131lmas\u0131 Sel\u00e7uklu siyasetinin temelini te\u015fkil eder.<\/p>\n
Vak\u0131f kurulu\u015flar olarak sistemle\u015fen medreseler Osmanl\u0131larda da devletin g\u00fc\u00e7lenmesine paralel olarak b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve geli\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
Medreseler seviye itibar\u0131yla bug\u00fcn\u00fcn orta ve y\u00fcksek okullar\u0131na tekab\u00fcl etmektedirler. Vak\u0131f oldu\u011fu i\u00e7in \u00f6\u011frencilerin bar\u0131nmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda di\u011fer ihtiya\u00e7lar\u0131 da medreseden sa\u011flan\u0131yordu. Medreseler k\u00fclliyenin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 te\u015fkil etti\u011finden \u00f6\u011frenciler hamamda temizleniyorlar, imaret (a\u015fevi) den yemek yiyorlar, c\u00e2mii de ibadet ediyorlar ve medresede \u00f6\u011frenim faaliyetlerine devam ediyorlard\u0131. Bu y\u00f6nleriyle bug\u00fcn\u00fcn kamp\u00fcs ve \u00f6\u011frenci yurdu anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n temellerini kendi e\u011fitim tarihimizde bulabiliyoruz.<\/p>\n
Osmanl\u0131 medreseleri zamanla hiyerar\u015fik bir d\u00fczenlemeye tabi tutulmu\u015f, hocalar\u0131na verilen maa\u015flara ve ihtisas alanlar\u0131na g\u00f6re derecelendirilmi\u015ftir. Yevmiye 20 Ak\u00e7ayla ders veren m\u00fcderris en alt dereceden g\u00f6reve ba\u015flar. Terfi ederek 500 Ak\u00e7al\u0131k medreseye kadar y\u00fckselebilirdi. S\u00fcleymaniye medresesindeki: Dar\u00fcl-Hadis k\u00fcrs\u00fcs\u00fc Osmanl\u0131 medreselerinin en y\u00fcksek (11. derece) derecesini ifade ediyordu. 500 Ak\u00e7a yevmiye alan m\u00fcderrislere ya da mevleviyet denilen b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerin kad\u0131lar\u0131na “Molla” deniyordu ki bug\u00fcn ordinaryus kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
Kurulu\u015f d\u00f6neminde vezirlerin ilmiye (medrese)den geldiklerini biliyoruz. Fatih D\u00f6neminden itibaren b\u00fcrokratik kurumlar\u0131n geli\u015fmesiyle ilmiye ile siyaset birbirlerinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Osmanl\u0131 medreseleri m\u00fcezzin, imam-hatip ve vaiz gibi camii g\u00f6revlilerini, mahalle mekteplerinin hocalar\u0131n\u0131, medresenin kendi kadrosunu, yarg\u0131 kadrosunu yeti\u015ftirdi\u011fi gibi Div\u00e2n-\u0131 H\u00fcmayundaki Kazaskerler (Bug\u00fcnk\u00fc M. E\u011fitim ve Adalet Bakanlar\u0131) ve \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m gibi temsilcileri de haz\u0131rl\u0131yorlard\u0131. Bu y\u00f6nleriyle \u00e7ok fonksiyonlu idi. Ulem\u00e2 denilen medreseliler halk ve y\u00f6netim \u00fczerinde \u00f6nemli bir n\u00fcfuz, etki ve yere sahiptiler. Ayr\u0131ca toplumda entellekt\u00fcel-ayd\u0131n kadrosunun en \u00fcst tabakas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyorlard\u0131.<\/p>\n
Medreselerin program\u0131n\u0131 d\u00f6rt ana gruba ay\u0131rabiliriz:<\/p>\n
1. Din ve Hukuk (Kur’an, tefsir, hadis, f\u0131k\u0131h, kelam…)<\/p>\n
2. Dil ve Edebiyat (Arap, Fars dilleri, hitabet, \u015fiir, gramer…)<\/p>\n
3. Felsefe (Felsefe ve mant\u0131k)<\/p>\n
4. Temel Bilimler (T\u0131p, Matematik, Geometri, Astronomi, Co\u011frafya) idi.<\/p>\n
Bu derslerin verili\u015fi zamanla ihtisasla\u015fmay\u0131 meydana getiriyor. Medrese \u00f6\u011frencilerinin en alt kademesine suhte (softa) orta\u00f6\u011fretim talebesi deniyordu. Daha sonrakilere dani\u015fmend (lisans talebesi) denilirdi. Muid (Asistan) m\u00fcderris ile talebe aras\u0131ndaki ili\u015fkileri d\u00fczenler, hocan\u0131n derslerini m\u00fczakere yoluyla \u00f6zetler veya tekrarlard\u0131. Medrese e\u011fitimi uzun s\u00fcren me\u015fakkatli bir i\u015fti.<\/p>\n
Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 medrese kadrosu s\u00fcnn\u00ee \u0130sl\u00e2m itikad\u0131n\u0131 temsil ettikleri gibi \u0130sl\u00e2m’\u0131 rasyonel olarak ele ald\u0131klar\u0131ndan tasavvuf gelene\u011finden bazen ayr\u0131l\u0131yorlard\u0131. Bu sebepten zaman zaman medrese tarikat \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 da meydana geliyordu. Esasen medrese gelene\u011fi Tasavvufu \u0130sl\u00e2m’\u0131n Kur’an ve S\u00fcnnet \u00e7izgisi i\u00e7erisinde de\u011ferlendiriyor, bu \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda kalan hareketleri benimsemiyordu.<\/p>\n
Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 medreselerinin di\u011ferlerinden farkl\u0131 bir geli\u015fme g\u00f6sterdi\u011fini yukar\u0131da belirtmi\u015ftik. Bu geli\u015fme program ve ihtisasla\u015fma y\u00f6n\u00fcnden oldu\u011fu kadar fikir y\u00f6n\u00fcnden de ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Anadolu Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 medreseleri h\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ve bilimi birinci pl\u00e2na yerle\u015ftirmi\u015ftir. Zengin vak\u0131flar sayesinde maddi imkanlar\u0131 geni\u015f olunca ve devlet y\u00f6neticilerinin de ilgilenmesi dolay\u0131s\u0131yla \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok \u015f\u00f6hretli \u00e2limi Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 \u00fclkesine gelerek bilgilerini ve fikirlerini yayma imk\u00e2n\u0131 bulmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Kaynaklar:<\/p>\n
1. \u0130. Hakk\u0131 Uzun\u00e7ar\u015f\u0131l\u0131, Osmanl\u0131 Devletinin \u0130lmiye Te\u015fkilat\u0131, TTK. Ank.1983<\/p>\n
2. M. Zeki Pakal\u0131n, Osmanl\u0131 Tarih Deyim ve Terimleri S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc, C.2 M.E.B., \u0130stanbul 1988<\/p>\n
3. Osmanl\u0131 Ansiklopedisi, C.1, A\u011fa\u00e7 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul 1997<\/p>\n
Osmanl\u0131 Devleti’nde E\u011fitim Hizmetlerinin Finansman\u0131
\nModern devlet maliyesinin \u00fcstesinden gelmekte zorland\u0131\u011f\u0131 konular\u0131n ba\u015f\u0131nda e\u011fitim hizmetlerinin finansman\u0131 meselesi gelmektedir. Temel e\u011fitimden y\u00fcksek dereceli okullara kadar her seviyede e\u011fitim faaliyetlerinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi i\u00e7in gerekli finansman\u0131n sa\u011flanmas\u0131 devlet b\u00fct\u00e7elerine b\u00fcy\u00fck bir y\u00fck olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu nedenle, ek vergi ve fonlar\u0131n ihdas\u0131 ya da e\u011fitim hizmetlerini fiyatland\u0131rmak suretiyle maliyetinin en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131n bu hizmetten istifade edenler taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gibi yollara ba\u015fvurulmaktad\u0131r.
\nOsmanl\u0131 Devleti\u2019nde modernle\u015fme-bat\u0131l\u0131la\u015fma \u00f6ncesi klasik d\u00f6neminde e\u011fitim hizmetlerinin finansman\u0131 nas\u0131l oldu\u011fu \u00e7ok dikkat \u00e7ekmektedir.<\/p>\n
Klasik d\u00f6nem Osmanl\u0131 e\u011fitim sisteminde mesleki ve teknik e\u011fitimin usta-\u00e7\u0131rak ili\u015fkisi \u015feklinde lonca te\u015fkilat\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, asken e\u011fitimin ise ocak gelene\u011fi ve t\u0131mar sistemi
\ni\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Saray\u0131n bir alt birimi mahiyetinde olan ve \u00fcst d\u00fczey y\u00f6netici kadrolar\u0131n yeti\u015ftirildi\u011fi Enderun Mektebi’ni de istisna etti\u011fimiz takdirde kurumsalla\u015fm\u0131\u015f olarak tan\u0131mlanabilecek e\u011fitim faaliyetinin mektep ve medrese e\u011fitimi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Ayr\u0131ca birer yayg\u0131n e\u011fitim merkezi olarak tan\u0131mlayabilece\u011fimiz mescid, cami, tekke gibi m\u00fcesseseler de bu tebli\u011fin kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tutulacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu tebli\u011fde mektep ve medreseler eliyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen e\u011fitim faaliyetlerinin finansman\u0131 meselesi incelenecektir.<\/p>\n
Osmanl\u0131 Devleti’nin klasik d\u00f6neminde e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k hizmetleri ile din ve k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlerin finansman\u0131 i\u00e7in b\u00fct\u00e7eden do\u011frudan bir kaynak ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu durumda, devlet b\u00fct\u00e7esinden herhangi bir kaynak ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 halde zikredilen hizmetlerin finansman\u0131n\u0131n nas\u0131l sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 sorusu g\u00fcndeme gelmektedir.
\nOsmanl\u0131 cemiyetinde bu gibi hizmetlerin finansman\u0131n\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sekt\u00f6r olarak adland\u0131r\u0131lan, daha \u00e7ok ba\u011f\u0131ms\u0131z \u0130ktisadi birimler \u015feklinde te\u015fkilatlanm\u0131\u015f olan vak\u0131flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir<\/p>\n
Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar , vak\u0131f gelirlerinin Osmanl\u0131 mali sistemi i\u00e7indeki oran\u0131n\u0131n 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda yakla\u015f\u0131k %12’lik bir paya sahip oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu oran\u0131n 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda %20’lere kadar y\u00fckseldi\u011fi kaydedilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla vak\u0131flar\u0131n kar imkan\u0131 bulunmayan ya da kar marj\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 nedeniyle iktisadi a\u00e7\u0131dan yat\u0131r\u0131m\u0131n cazip olmad\u0131\u011f\u0131 e\u011fitim. sa\u011fl\u0131k, k\u00fclt\u00fcrel ve dini faaliyetlerin finansman\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. \u00d6zellikle b\u00fcy\u00fck vak\u0131flar b\u00fcnyesinde bu faaliyetlerin tamam\u0131na veya \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131na imkan sa\u011flayan m\u00fcesseselerin bulundu\u011fu ve b\u00fct\u00fcn faaliyetlerin ortak bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu tebli\u011fde, vak\u0131f m\u00fcessesesi ve di\u011fer faaliyet ve hizmetlerinden sarf-\u0131 nazarla sadece e\u011fitim faaliyetlerine y\u00f6nelik finansman deste\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan incelenecektir. Ancak, bu konunun daha iyi anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in vak\u0131f sisteminin \u0130\u015fleyi\u015fini k\u0131saca \u00f6zetlemek faydal\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
I. Vak\u0131f Sisteminin Mali Kaynaklar\u0131:<\/p>\n
\u00c7e\u015fitli hizmetlerin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinde finansman deste\u011f\u0130 sa\u011flayan vak\u0131flar\u0131n kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda iki ana kaynaktan beslendikleri g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlardan birincisi devlet kaynaklar\u0131ndan yap\u0131lan tahsislerdir ki bu \u015fekilde kurulan vak\u0131flar daha \u00e7ok ba\u015fta padi\u015fahlar ve Osmanl\u0131 hanedan\u0131 mensuplar\u0131 olmak \u00fczere devlet adamlar\u0131 taraf\u0131ndan kurulanlard\u0131r. \u0130rsadi vak\u0131f ya da tahsisat vak\u0131flar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan bu nevi vak\u0131flar\u0131n temel \u00f6zellikleri devletin birtak\u0131m mali imkanlar\u0131n\u0131n kurulan vakfa aktar\u0131lmas\u0131 ve elde edilen gelirlerin vakf\u0131n vakfiyede belirtilen faaliyetlerinin finansman\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu yolla vak\u0131f kurma faaliyetinin devlet adamlar\u0131 aras\u0131nda bir gelenek halinde devam ettirildi\u011fi ve \u00f6zellikle \u015fehirlerin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu dini, ilmi, s\u0131hhi ve k\u00fclt\u00fcrel hizmetler i\u00e7in altyap\u0131 sa\u011flanmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynayan k\u00fclliyelerin vak\u0131f \u015feklinde olu\u015fturuldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir .<\/p>\n
Vak\u0131f sisteminin \u0130kinci kayna\u011f\u0131n\u0131 Osmanl\u0131 hanedan\u0131 ve devlet ricali d\u0131\u015f\u0131nda kalan ahalinin ”sadaka-i cariye” anlay\u0131\u015f\u0131yla kurduklar\u0131 vak\u0131flar olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu nevi vak\u0131flar hacim itibariyle daha m\u00fctevaz\u0131 olmakla beraber say\u0131lar\u0131n\u0131n binlerle ifade edildi\u011fi 6 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda toplam olarak \u00f6nemli bir hacme ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir .Bu iki kaynaktan devaml\u0131 olarak beslenen ve as\u0131rlar boyunca k\u00fcm\u00fclatif olarak b\u00fcy\u00fcyen vak\u0131f sistemi belirtilen hizmetler i\u00e7in \u00f6nemli bir finansman kayna\u011f\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur.
\nBir vakf\u0131n kurulu\u015funda takip edilen yol ana hatlar\u0131yla \u015f\u00f6yledir. Vak\u0131f kurucusu (vak\u0131f) finansman\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 herhangi bir hizmet birimini ( cami, mektep, medrese, \u0130maret vb .) in\u015fa ettirir .Daha sonra bu m\u00fcessesenin cari giderlerini asgari d\u00fczeyde kar\u015f\u0131layacak miktarda gelir temin edecek kaynaklar tahsis eder. Bu kaynaklar genellikle arazi, ya da ev, d\u00fckkan, \u00c7ar\u015f\u0131, imalathane, han, hamam gibi gayri menkullerden veya nakit paradan olu\u015fmaktad\u0131r.
\nS\u00f6zkonusu vakf\u0131n idaresi i\u00e7in bir idareci (m\u00fctevelli) tayin edilir ve vakf\u0131n nizamnamesi (vakfiye) d\u00fczenlenir. Vakfiyede vakf\u0131n kurulu\u015f amac\u0131, mal varl\u0131\u011f\u0131, gelirlerinin miktar\u0131, kimler taraf\u0131ndan nas\u0131l idare edilece\u011fi, istihdam edilecek personelin say\u0131s\u0131, vak\u0131flar\u0131 ve \u00fccretleri, di\u011fer i\u015fletme masraflar\u0131 gibi konular ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde kaydedilir .Vakfiyenin tescili ile birlikte h\u00fckmi \u015fahsiyet haline gelen vak\u0131f, idari ve iktisadi a\u00e7\u0131dan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kurum olarak kurulu\u015f amac\u0131na uygun bir \u015fekilde faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr .<\/p>\n
Vakfiyede belirtilen \u015fartlara ve mer’i hukuki normlara uygun bir \u015fekilde idare edildi\u011fi s\u00fcrece normal \u015fartlar alt\u0131nda vakf\u0131n idare ve i\u015fleyi\u015fine d\u0131\u015far\u0131dan m\u00fcdahale edilmesi s\u00f6zkonusu de\u011fildir. Sadece kad\u0131lar\u0131n ya da vakfiyede belirtilmi\u015f olan g\u00f6revlilerin vak\u0131f \u00fczerinde nezaret yetkisi vard\u0131r ki, bu da vakf\u0131n kurulu\u015f amac\u0131na uygun olarak i\u015fletilmesini temine ve kaynaklar\u0131n\u0131n istismar edilmeden yerinde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya y\u00f6nelik bir yetkidir. Bu \u015fekilde idari a\u00e7\u0131dan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir yap\u0131ya sahip olan vak\u0131flar vakfiyelerinde belirlenmi\u015f olan kurulu\u015f ama\u00e7lar\u0131na g\u00f6re kendi b\u00fcnyelerindeki e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, k\u00fclt\u00fcr ve din faaliyetlerinin icras\u0131na altyap\u0131 olu\u015fturan hizmet birimlerinin ihtiya\u00e7 duyaca\u011f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc finansman ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131nda hemen hemen yegane m\u00fcracaat merciidir.<\/p>\n
Ana hatlar\u0131yla vak\u0131f kurumunun i\u015fleyi\u015fini \u00f6zetledikten sonra tebli\u011fimizin konusu olan e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n yani mektep ve medreselerin kurulu\u015fundan itibaren nas\u0131l finanse edildi\u011fi konusunu izleyebiliriz. Ancak, \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck vak\u0131flarda e\u011fitim m\u00fcesseseleri ile ilgili kay\u0131tlar\u0131n ilgili vakf\u0131n b\u00fcnyesinde yer alan di\u011fer hizmet birimlerine ait kay\u0131tlarla birlikte tutuldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bunlar\u0131 tamamen birbirinden ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckmemektedir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6ncelikli hedef e\u011fitim m\u00fcesseselerinin finansman\u0131 konusunu i\u015flemek olmakla birlikte kaynaklar\u0131n durumuna ba\u011fl\u0131 olarak zaman zaman bunun d\u0131\u015f\u0131na da \u00e7\u0131kar\u0131lacakt\u0131r. Konu, kurulu\u015f giderleri ve i\u015fletme giderleri ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda ele al\u0131nacakt\u0131r.
\nII. Kurulu\u015f Giderleri:<\/p>\n
Kurulu\u015f giderleri arsa temini, binalar\u0131n in\u015fas\u0131 ve tefri\u015fi ile ilgili yap\u0131lan harcamalardan olu\u015fmaktad\u0131r. Bu gibi harcamalar do\u011frudan vakf\u0131n kurucusu taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. \u00d6mer L\u00fctfi Barkan’\u0131n S\u00fcleymaniye K\u00fclliyesi’nin in\u015faat\u0131na ait muhasebe kay\u0131tlar\u0131na dayanarak verdi\u011fi bilgilere g\u00f6re, in\u015faat masraf1ar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc padi\u015fah\u0131n hususi hazinesinden \u00e7\u0131kar\u0131lan para ile \u00f6denmi\u015ftir. Bu durum vakfiyelerde ”etyab-\u0131 eksab\u0131ndan, ”ahlas-\u0131 emvalinden” gibi tabirlerle ya da ”bina etti\u011fi”, ”in\u015fa etti\u011fi”, ”b\u00fcnyad eyledi\u011fi” gibi ifadelerle belirtilmektedir .<\/p>\n
Vak\u0131f kurucular\u0131n\u0131n \u00f6ncelikli olarak vakf\u0131n yapaca\u011f\u0131 faaliyetler i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulacak binalar\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdiklerini s\u00f6yleyebiliriz. Bu a\u00e7\u0131dan genellikle camii, imaret ve sair birimleri ihtiva eden k\u00fclliyelerin bir par\u00e7as\u0131 olarak, bazen de m\u00fcstakil olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen e\u011fitim kurumlar\u0131, yani mektep ve medreseler, temin edilen arsalar \u00fczerinde, bina ve m\u00fc\u015ftemilat\u0131n\u0131n in\u015faat\u0131 tamamlanarak kurulan vakf\u0131n m\u00fctevellisine teslim edilmektedir. Medrese binalar\u0131 daha \u00e7ok talebelerin bar\u0131nma ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenmekte, cami ya da mescitler de dershane olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r .Bu a\u00e7\u0131dan cami ve mescitlerin de e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak kabul edilmesi gerekir .Medreselerin b\u00fcnyesinde veya cami i\u00e7lerinde vakf\u0131n kurucusu taraf\u0131ndan ya da sonradan yap\u0131lan ba\u011f\u0131\u015flarla olu\u015fturulan ve ihtiya\u00e7 duyulacak eserlerin yer ald\u0131\u011f\u0131 k\u00fct\u00fcphaneler de bulunmaktad\u0131r. Sonralar\u0131 bu k\u00fct\u00fcphanelerin ilgi ve ihtiyaca ba\u011fl\u0131 olarak m\u00fcstakil binalara kavu\u015ftuklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Zikredilen b\u00fct\u00fcn bu tesislerin kurulu\u015f masraflar\u0131n\u0131n \u00f6ncelikli olarak vakf\u0131n kurucusu taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ancak, vakf\u0131n kurucusunun servetinin ya da \u00f6mr\u00fcn\u00fcn yeterli olmamas\u0131 veya ba\u015fka sebeplerden dolay\u0131 gerekli olan mali imkanlar\u0131n sa\u011flanamamas\u0131 durumunda ortaya \u00e7\u0131kan a\u00e7\u0131\u011f\u0131n, genellikle vak\u0131f\u0131n da yak\u0131n\u0131 olan ba\u015fka \u015fah\u0131slar taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bir \u00f6rnek olarak, \u00dcsk\u00fcdar’da bir cami ile birlikte kervansaray, mektep ve imaret yapt\u0131rm\u0131\u015f olan Kanuni’nin zevcelerinden G\u00fclfem Hatun’un sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda tamamlayamad\u0131\u011f\u0131 vak\u0131flar\u0131n\u0131 daha sonra bizzat Kanuni’nin ikmal ettirdi\u011fi kaydedilmektedir.
\nIII. \u0130\u015fletme Giderleri:<\/p>\n
Binalar\u0131 ve m\u00fc\u015ftemilat\u0131n\u0131n in\u015faat\u0131 tamamlanan e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n kurulu\u015f ama\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik olarak yapacaklar\u0131 faaliyetler birtak\u0131m harcamalar\u0131 gerektirmektedir ki bunlar i\u015fletme giderleri olarak m\u00fctalaa edilebilir. Bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda \u00f6\u011fretim elemanlar\u0131 ile istihdam edilen di\u011fer personelin \u00fccretleri yan\u0131nda \u00f6\u011frencilerin ia\u015fe ve ibate ihtiya\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik harcamalar, binalar\u0131n tamir ve bak\u0131m masraflar\u0131 ile yap\u0131lan faaliyetin mahiyet ve hacmine g\u00f6re ortaya \u00e7\u0131kan di\u011fer giderler say\u0131labilir.<\/p>\n
\u0130lgili m\u00fcesseselerin faaliyetlerine ba\u011fl\u0131 olarak yap\u0131lan her t\u00fcrl\u00fc harcama vakf\u0131n kurucusunun \u00f6nceden belirledi\u011fi ve vakfiyede ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde kaydedilen prensipler \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilir. B\u00fct\u00fcn bu giderler vak\u0131f taraf\u0131ndan vakfedilmi\u015f olan gelir kaynaklar\u0131ndan elde edilen gelirler vas\u0131tas\u0131yla kar\u015f\u0131lan\u0131r. Burada \u015fu hususu da belirtmekte fayda vard\u0131r. Vak\u0131f taraf\u0131ndan vakf\u0131n kullan\u0131m\u0131na tahsis edilmi\u015f olan gelirler genellikle vakf\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak d\u00fczeydedir. Hatta \u00e7o\u011fu vakf\u0131n, giderlerini kar\u015f\u0131lad\u0131ktan sonra da ortaya \u00e7\u0131kabilecek ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumlar veya ba\u015flang\u0131\u00e7ta hesaba kat\u0131lmayan ilave harcamalar i\u00e7in bir ihtiyat fonu olu\u015fturacak d\u00fczeyde gelir fazlas\u0131 vard\u0131r ki buna zevaid denilmektedir. \u015eimdi, i\u015fletme giderlerini ana ba\u015fl\u0131klar halinde inceleyelim:<\/p>\n
III. \u0130\u015fletme Giderleri:<\/p>\n
Binalar\u0131 ve m\u00fc\u015ftemilat\u0131n\u0131n in\u015faat\u0131 tamamlanan e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n kurulu\u015f ama\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik olarak yapacaklar\u0131 faaliyetler birtak\u0131m harcamalar\u0131 gerektirmektedir ki bunlar i\u015fletme giderleri olarak m\u00fctalaa edilebilir. Bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda \u00f6\u011fretim elemanlar\u0131 ile istihdam edilen di\u011fer personelin \u00fccretleri yan\u0131nda \u00f6\u011frencilerin ia\u015fe ve ibate ihtiya\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik harcamalar, binalar\u0131n tamir ve bak\u0131m masraflar\u0131 ile yap\u0131lan faaliyetin mahiyet ve hacmine g\u00f6re ortaya \u00e7\u0131kan di\u011fer giderler say\u0131labilir.<\/p>\n
\u0130lgili m\u00fcesseselerin faaliyetlerine ba\u011fl\u0131 olarak yap\u0131lan her t\u00fcrl\u00fc harcama vakf\u0131n kurucusunun \u00f6nceden belirledi\u011fi ve vakfiyede ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde kaydedilen prensipler \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilir. B\u00fct\u00fcn bu giderler vak\u0131f taraf\u0131ndan vakfedilmi\u015f olan gelir kaynaklar\u0131ndan elde edilen gelirler vas\u0131tas\u0131yla kar\u015f\u0131lan\u0131r. Burada \u015fu hususu da belirtmekte fayda vard\u0131r. Vak\u0131f taraf\u0131ndan vakf\u0131n kullan\u0131m\u0131na tahsis edilmi\u015f olan gelirler genellikle vakf\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak d\u00fczeydedir. Hatta \u00e7o\u011fu vakf\u0131n, giderlerini kar\u015f\u0131lad\u0131ktan sonra da ortaya \u00e7\u0131kabilecek ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumlar veya ba\u015flang\u0131\u00e7ta hesaba kat\u0131lmayan ilave harcamalar i\u00e7in bir ihtiyat fonu olu\u015fturacak d\u00fczeyde gelir fazlas\u0131 vard\u0131r ki buna zevaid denilmektedir. \u015eimdi, i\u015fletme giderlerini ana ba\u015fl\u0131klar halinde inceleyelim:<\/p>\n
A. Personel giderleri ve \u00fccret politikas\u0131:<\/p>\n
Vak\u0131flar\u0131n ba\u015fta vakf\u0131n y\u00f6neticisi konumunda olan m\u00fctevelli olmak \u00fczere b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ve faaliyet alanlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak say\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015fen idari personel ve hizmetliyi istihdam etti\u011fi bilinmektedir. Fatih, S\u00fcleymaniye gibi b\u00fcy\u00fck vak\u0131flarda istihdam edilen personel say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a y\u00fcksek rakamlara ula\u015fmaktad\u0131r. S\u00fcleymaniye vakfiyesinde kaydedilen g\u00f6revlilerin say\u0131s\u0131 759’dur.<\/p>\n
Medreselerde istihdam edilen personelin ba\u015f\u0131nda m\u00fcderris, muallim, muid ve halife gibi isimlerle an\u0131lan \u00f6\u011fretim kadrosu gelmektedir. M\u00fcderrislerin \u00fccretleri di\u011fer personel \u00fccretleri ile mukayese edildi\u011finde olduk\u00e7a y\u00fcksektir. Osmanl\u0131 medreselerinin kendi aras\u0131nda bir derecelendirmeye tabi tutuldu\u011fu ve bir m\u00fcderrisin \u00fccretinin bulundu\u011fu medreseye g\u00f6re belirlenmi\u015f g\u00fcnl\u00fck bir miktar\u0131n\u0131n oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Medreseyi bitirdikten sonra m\u00fcderrisli\u011fe ba\u015flayan bir ki\u015fi, alt d\u00fczeydeki medreselerden itibaren terakki edecek s\u0131ras\u0131yla yirmili, otuzlu, k\u0131rkl\u0131, ellili, altm\u0131\u015fl\u0131 ve altm\u0131\u015f \u00fcst\u00fc medreselerde ders verirdi. Derecenin y\u00fckselmesi ayn\u0131 zamanda \u00fccretin de artmas\u0131 demektir. Dolay\u0131s\u0131yla, gelinen her merhalede g\u00fcnl\u00fck \u00fccretin de artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu durum, m\u00fcderris \u00fccretlerinin piyasa \u015fartlar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak birikime ve tecr\u00fcbeye endeksli oldu\u011funu, kaliteye g\u00f6re artan bir \u00fccret sisteminin benimsendi\u011fini g\u00f6stermektedir. Konuyla ilgili bir \u00f6rnekte, Vakf-\u0131 S\u00fcleyman A\u011fa b. Abd\u00fclmuin’in \u015fart-\u0131 Vak\u0131f k\u0131sm\u0131nda ”muallim h\u00fcsn-i ta’lim, h\u0131fzetmeye kadir olursa ciheti yevmi be\u015f ak\u00e7e ola ve illa yevmi \u00fc\u00e7’ ak\u00e7e ola ve halife dahi h\u00fcsn-i hat yazma\u011fa kadir olursa vazifesi \u00fc\u00e7 ak\u00e7e ve illa yevmi iki ak\u00e7e ola” denilmektedir. S\u00fcleymaniye vakfiyesinde m\u00fcderrislerin g\u00fcnl\u00fck \u00fccretleri, medreselerde g\u00f6revli olanlar i\u00e7in 60 ak\u00e7e, dar\u00fc’l-hadis’de g\u00f6revli m\u00fcderris ve muhaddisler i\u00e7in 50 ak\u00e7e, t\u0131p medresesinde g\u00f6revli m\u00fcderrisler i\u00e7in 20 ak\u00e7e olarak tesbit edilmi\u015f, mektepte g\u00f6revli muallimin \u00fccreti ise 8 ak\u00e7e olarak belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n
M\u00fcderrisler d\u0131\u015f\u0131nda kalan muid ve halifeler ise yard\u0131mc\u0131 \u00f6\u011fretim kadrosu olarak vazife yapan ki\u015filerdir .Asistan olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fimiz muid ve halifelerin \u00fccretleri m\u00fcderrislere oranla olduk\u00e7a m\u00fctevaz\u0131 d\u00fczeyde olmakla birlikte piyasa \u015fartlar\u0131nda makul denilebilecek d\u00fczeylerdedir. S\u00fcleymaniye Medreseleri’nde g\u00f6revli muidlerin her biri i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck 5 ak\u00e7e, mektepte g\u00f6revli halife i\u00e7in ise 3 ak\u00e7e \u00fccret tayin edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Bunlar\u0131n yan\u0131nda k\u00fct\u00fcphanesi bulunan medreselerde ihtiyaca g\u00f6re k\u00fct\u00fcphaneci (haf\u0131z-\u0131 k\u00fct\u00fcb) bulunabildi\u011fi gibi, katib, bevvab (kap\u0131c\u0131), hadim (hizmetli), ferra\u015f (temizlik\u00e7i), kennas-\u0131 hela (tuvalet temizlik\u00e7isi), siraci (kandilci), noktac\u0131 (devam\u0131 kontrol eden g\u00f6revli) gibi g\u00f6revliler de bulunmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n \u00fccretleri de yine yapacaklar\u0131 i\u015fin durumuna ve vakf\u0131n mali imkanlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiklik arz etmekle birlikte piyasa \u015fartlar\u0131na uygun seviyededir. S\u00fcleymaniye vakfiyesinde medreselerde g\u00f6revli bevvab, ferra\u015f, kennas-\u0131 hela, siraci gibi g\u00f6revliler i\u00e7in 2’\u015fer ak\u00e7e, noktac\u0131 i\u00e7in 3 ak\u00e7e gibi \u00fccretler tayin edilmi\u015ftir.<\/p>\n
M\u00fcderris ve di\u011fer g\u00f6revlilerin vas\u0131flar\u0131 ve yapacaklar\u0131 i\u015flerin yan\u0131nda kendilerine verilecek olan \u00fccretler de vakf\u0131n kurulu\u015fu esnas\u0131nda vakfiyede belirtilmekte ve belirlenen miktarlara titizlikle uyuldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Konuyla ilgili bir \u00f6rnekte, Mahmud Pa\u015fa Medresesi’ne, m\u00fcderrisin \u00fccreti vakfiyede 50 ak\u00e7e olarak belirlendi\u011fi halde, 952\/1545-1546 y\u0131l\u0131nda vak\u0131f\u0131n \u015fart\u0131na ayk\u0131r\u0131 olarak Rumeli Kazaskeri \u00e7ivizade taraf\u0131ndan 40 ak\u00e7e \u00fccretle tayin edilen Hasan Bey’in \u00fccreti, yap\u0131lan tefti\u015f sonucunda konunun padi\u015faha arz edilmesi \u00fczerine yine 50 ak\u00e7eye \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
E\u011fitim kadrosunun gelirlerinin \u00fccretleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ve ilave birtak\u0131m gelirlere de sahip olduklar\u0131 s\u00f6ylenebilir. \u00d6zellikle vak\u0131flarda yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fclen g\u00fcnl\u00fck, haftal\u0131k gibi periyotlarla ve belli bir \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vakf\u0131n kurucusunun ruhu i\u00e7in Kur’ an-\u0131 Kerim’den bir c\u00fcz veya belli surelerin okutulmas\u0131 gibi hususlar bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ek bir gelir teminine y\u00f6nelik d\u00fczenlemeler olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ahmed A\u011fa b. Mahmud taraf\u0131ndan H. 955\/M 1548’de Bindirekli kasabas\u0131nda kurulan muallimhanenin muallimi i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck 3 ak\u00e7e, halifesi i\u00e7in 1 ak\u00e7e \u00fccret tayin edilmi\u015f, ayr\u0131ca her ikisine de g\u00fcnde birer c\u00fcz okumak \u015fart\u0131yla birer ak\u00e7e ek gelir temin edilmi\u015ftir .Ayn\u0131 vak\u0131f\u0131n G\u00f6koba’da kurdu\u011fu muallimhanenin muallimi i\u00e7in 10 ak\u00e7e, halifesi i\u00e7in 1 ak\u00e7e g\u00fcnl\u00fck \u00fccret tayin etti\u011fi, ilave olarak ta yine her ikisine g\u00fcnde birer c\u00fcz okumalar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda birer ak\u00e7e \u00fccret tayin edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Kendilerine verilen \u00fccretin yan\u0131nda, Vak\u0131flar\u0131n kendi personeli i\u00e7in sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 me\u015fruta binalar\u0131nda medrese g\u00f6revlilerinin de \u00fccretsiz olarak ikamet edebildikleri g\u00f6r\u00fclmektedir, Dolay\u0131s\u0131yla bar\u0131nma ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n da vak\u0131flar eliyle kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ayr\u0131ca, g\u00f6revli personele ve medrese \u00f6\u011frencilerine vakf\u0131n imaretinden verilen yemekler de \u00fccretsizdir.<\/p>\n
B. \u00d6\u011frenciler \u0130\u00e7in Yap\u0131lan Harcamalar:<\/p>\n
Osmanl\u0131 e\u011fitim sisteminde \u00f6\u011frencilere y\u00f6nelik her t\u00fcr hizmetin \u00fccretsiz oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. E\u011fitim \u00f6\u011fretimin yan\u0131nda \u00f6\u011frencilerin ia\u015fe ve ibate ihtiya\u00e7lar\u0131 da paras\u0131z olarak kar\u015f\u0131lan\u0131rd\u0131. \u00d6\u011frenciler medrese h\u00fccrelerinde \u00fccretsiz olarak bar\u0131nd\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 gibi yemek ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 da ayn\u0131 vakf\u0131n b\u00fcnyesindeki veya civardaki bir ba\u015fka vakfa ba\u011fl\u0131 olan imaretten temin ederlerdi. \u0130maretin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 hizmetten \u00f6\u011frencilerin yan\u0131nda di\u011fer personelin istifade imkan\u0131 da mevcuttur.<\/p>\n
E\u011fitimin ve sa\u011flanan hizmetlerin tamam\u0131n\u0131n paras\u0131z olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, \u00f6zellikle y\u00fcksek dereceli medreselerde talebe-i uluma g\u00fcnl\u00fck ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in belli bir \u00fccretin tayin edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu uygulaman\u0131n hangi seviyeden itibaren ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 konusunda kesin bir \u015fey s\u00f6yleyebilecek durumda de\u011filiz.<\/p>\n
Mahalle mekteplerinde b\u00f6yle bir uygulama oldu\u011funa dair herhangi bir \u00f6rne\u011fe rastlanmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, y\u00fcksek dereceli medreseler ile dar\u00fclkurra, dar\u00fclhadis, dar\u00fc’t-t\u0131p gibi ihtisas medreselerinde talebelerin g\u00fcnl\u00fck belirli bir \u00fccrete sahip olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu gibi m\u00fcesseselerin vakfiyelerinde talebelerin de di\u011fer personelle birlikte zikredildikleri ve alacaklar\u0131 \u00fccretlerin kaydedildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. S\u00fcleymaniye medreselerindeki talebelerin her biri i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck 2 ak\u00e7e \u00fccret tayin edilmi\u015ftir. Buna ilaveten talebelerin c\u00fcz k\u0131raati ya da kitap istinsah\u0131 gibi faaliyetlerden de ek gelir temin ettikleri anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
C. Binalar\u0131n Bak\u0131m ve Tamir Masraflar\u0131:<\/p>\n
E\u011fitim hizmetlerinde kullan\u0131lan mektep, medrese ve me\u015fruta binalar\u0131 gibi binalar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc bak\u0131m ve tamir masraf\u0131n\u0131n yine ilgili vak\u0131f taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. B\u00fcy\u00fck vak\u0131flarda bu i\u015f i\u00e7in vazifelendirilen temizlik\u00e7ilerin yan\u0131nda benna (in\u015faat ustas\u0131, kalfa), meremmet\u00e7i (tamirci), kur\u015funcu, su yolcu gibi \u015fah\u0131slar da bulunabilmektedir.<\/p>\n
Vakf\u0131n kurulu\u015fu esnas\u0131nda bu nevi ihtiya\u00e7lar i\u00e7in gerekli tahsisat yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, vakf\u0131n gelir fazlas\u0131 olan zevayidin de yine b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 tamirler i\u00e7in bir ihtiyat ak\u00e7esi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclmektedir. Herhangi bir \u015fekilde vak\u0131f binalarda vakf\u0131n faaliyetlerini aksatacak derecede bir hasar meydana gelirse vakf\u0131n kaynaklar\u0131 \u00f6ncelikli olarak bunun giderilmesi y\u00f6n\u00fcnde kullan\u0131lmakta, \u00f6zellikle vakf\u0131n zevayidinden yap\u0131lan \u00f6demeler,vak\u0131f normal i\u015fleyi\u015fine ula\u015f\u0131ncaya kadar ask\u0131ya al\u0131nmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca vak\u0131f binalar\u0131n tamirinde her t\u00fcrl\u00fc teberrudan da istifade edilmektedir .Bunun yan\u0131nda, ihtiya\u00e7 halinde di\u011fer vak\u0131flar\u0131n zevayidine de m\u00fcracaat edilebilmektedir.<\/p>\n
Vakf\u0131n mal\u0131 durumunun bozulmas\u0131 ve binalar\u0131n\u0131n tamiri imkans\u0131z derecede harap olmas\u0131 durumunda, \u015fayet ihtiya\u00e7 varsa, vakf\u0131n yeniden i\u015fler hale getirilebilmesi i\u00e7in yeni bir hay\u0131r sahibinin devreye girebildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir Bu \u015fekilde vak\u0131f binalar yeniden in\u015fa edilmekte ve vakfa, i\u015fleyi\u015fini normal olarak s\u00fcrd\u00fcrebilmesine yetecek derecede ilave gelir kaynaklar\u0131 temin edilmektedir Baz\u0131 durumlarda ise ilave yapmak yerine yeni bir vak\u0131f te\u015fekk\u00fcl ettirilmesi yoluna gidildi\u011fi de g\u00f6r\u00fclebilmektedir .<\/p>\n
Zikredilen harcamalar d\u0131\u015f\u0131nda, vak\u0131f amac\u0131na y\u00f6nelik olarak yap\u0131lan faaliyetlerin gerektirdi\u011fi her t\u00fcrl\u00fc masraf yine vakfiyede belirlenen esaslar \u00e7er\u00e7evesinde vakf\u0131n kaynaklar\u0131ndan kar\u015f\u0131lan\u0131rd\u0131. Bunlar i\u00e7inde ayd\u0131nlatma giderleri, \u00e7e\u015fitli merasimlerin icras\u0131 i\u00e7in gerekli harcamalar vb. say\u0131labilir Bu gibi faaliyetlerden vakfiyede \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeyenler i\u00e7in ilave vak\u0131flar\u0131n da olu\u015fturuldu\u011fu g\u00f6r\u00fclebilmektedir .<\/p>\n
Sonu\u00e7:<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, e\u011fitim hizmetlerinin vak\u0131f sistemiyle finansman\u0131 metodu, e\u011fitim faaliyetlerini devlete y\u00fck olmaktan kurtard\u0131\u011f\u0131 gibi, siyas\u0131 olaylardan ve iktisad\u0131 krizlerden do\u011frudan etkilenmesini \u00f6nlemekte; uzun vadeli krizlerin etkisini de en aza indirmektedir. Ancak sisteminin her zaman istikrarl\u0131 olarak i\u015fledi\u011fi de s\u00f6ylenemez. Paran\u0131n rayicindeki de\u011fi\u015fmelerin h\u0131zlanmas\u0131n\u0131n vak\u0131flar\u0131n mali durumlar\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkilemesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Vakfiyelerde belirtilen miktarlar\u0131n sabit olmas\u0131 nedeniyle uzun vadede vakf\u0131n gelirleri ile personel \u00fccretlerinde reel olarak gerileme olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ancak, zaman i\u00e7erisinde bu nevi kay\u0131plar\u0131 telafi edici mekanizmalar da icad edilmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00d6zellikle vak\u0131f idaresinde merkezile\u015fme e\u011filimiyle birlikte ve artan suistimaller nedeniyle vak\u0131flar\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve e\u011fitim m\u00fcesseselerinin de bu geli\u015fmelerden etkilendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak, yine de vak\u0131f sisteminin ve vak\u0131flar eliyle finanse edilen e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n modern e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n olu\u015fturuldu\u011fu d\u00f6nemde de \u00f6nemini kaybetmedi\u011fi, hatta yeni kurulan e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n da vak\u0131f destekli olarak te\u015fekk\u00fcl ettirildi\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de, gerek \u00fclkemizde, gerekse bat\u0131 \u00fclkelerinde, \u00f6zellikle de Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde \u00fcniversiteler i\u00e7inde vak\u0131f destekli olarak faaliyet g\u00f6sterenlerin say\u0131s\u0131 az\u0131msanmayacak derecededir, Bu durum, e\u011fitim hizmetlerinin vak\u0131flar yoluyla finanse edilmesinin sadece tarihi bir hadise olarak de\u011fil, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de uygulanabilir bir model olarak ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Osmanl\u0131 tecr\u00fcbesi yeteri derecede tahlil edildi\u011finde, bu konuda say\u0131s\u0131z \u00f6rnek ve alternatif modeller sa\u011flayacak zenginliktedir.
\nBuna g\u00f6re ger\u00e7ek liberal ekonomik e\u011fitim yap\u0131s\u0131 14.-19. Y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda daha a\u00e7\u0131k ve yayg\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131larak 20. Y\u00fczy\u0131l modern ekonomik yap\u0131lara da \u00f6rnek olmu\u015ftur.<\/p>\n
Mehmet Birekul<\/p>\n
**************************************************************************************************************************************************************************************************************************************<\/p>\n
E\u011e\u0130T\u0130M Y\u00d6NET\u0130M\u0130N\u0130N KURAMSAL TEMELLER\u0130<\/p>\n
OKULLARDA STRATEJ\u0130K PLAN<\/p>\n
MEHMET B\u0130REKUL
\n2013<\/p>\n
\u0130\u00c7\u0130NDEK\u0130LER
\n1. G\u0130R\u0130\u015e\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u20263
\n2. DURUM ANAL\u0130Z\u0130\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u20267
\n3. GZFT ANAL\u0130Z\u0130\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.8
\n3.1. GZFT (SWOT) Analizi Nedir?…………………………………………………………………………………….8
\n3.2. Neden GZFT Analizi?………………………………………………………………………………………………….8
\n3.3. Ne Zaman Kullan\u0131lmal\u0131?………………………………………………………………………………………………8
\n3.4. Y\u00f6ntem\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.9
\n3.5. Sonu\u00e7\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u20269
\n4.PAYDA\u015e ANAL\u0130Z\u0130\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…9
\n4.1. Payda\u015f Analizi Nedir?……………………………………………………………………………………………………9
\n4.2. Payda\u015f Analizi \u0130\u00e7in 4 Ad\u0131m\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…9
\n5. PLAN ve PROGRAMLAR\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.10
\n5.1. Nereye Ula\u015fmak \u0130stiyoruz?………………………………………………………………………………………….10
\n5.2. Ama\u00e7lar\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…11
\n5.3. Hedefler\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…11
\n5.4. Nas\u0131l Ula\u015fabiliriz?……………………………………………………………………………………………………….11
\n5.5. Ba\u015far\u0131m\u0131z\u0131 Nas\u0131l Takip Ederiz ve De\u011ferlendiririz\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..11
\n6. STRATEJ\u0130K PLANLAMA S\u00dcREC\u0130\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u202611
\n6.1. Okulu Kim Y\u00f6netecek?………………………………………………………………………………………………..12
\n6.2. Planl\u0131 Y\u00f6netim\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u202612
\n6.3. Okulda Stratejik Planlaman\u0131n Haz\u0131rl\u0131k A\u015famas\u0131\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…12
\n7. PAYDA\u015e \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…13
\n7.1. Okulun Payda\u015flar\u0131 Kimlerdir?…………………………………………………………………………………….13
\n7.2. Payda\u015flar\u0131n G\u00f6r\u00fc\u015flerinin Al\u0131nmas\u0131\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..13
\n8. PAYDA\u015e \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…14
\n8.1. Veliler\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026…14
\n8.2. Personel\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u202614
\n8.3. Fiziki Durum\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u202614
\n8.4. Disiplin\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.15
\n8.5. B\u00fct\u00e7e\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.15
\n8.6. Akademik Ba\u015far\u0131\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.16
\n9. OKULDA STRATEJ\u0130K PLANLAMANIN \u00d6N\u00dcNDEK\u0130 ENGELLER\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u202617
\n10. DE\u011eERLEND\u0130RME SONU\u00c7\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.17<\/p>\n
1.G\u0130R\u0130\u015e
\nOkullarda uygulanan stratejik planlarda T\u00fcrkiye \u015fartlar\u0131nda ve Konya b\u00f6lgesi ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bir\u00e7ok farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6zlemlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunlardan bir\u00e7o\u011fu beklide en \u00f6nemlisi sosyo-ekonomik yap\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerde Konya ili dahil olmak \u00fczere \u00e7ok ani ve keskin de\u011fi\u015fim g\u00f6sterebilmesidir.
\n\u00d6rne\u011fin Konya da merkez il\u00e7ede l\u00fcks bir okul \u00e7evresinde ya\u015fayan insanlar\u0131n bir\u00e7o\u011funun d\u00fc\u015f\u00fck ve orta gelire sahip olabilmeleri veya kenar mahallede olan bir okulun etraf\u0131nda gelir seviyesi y\u00fcksek ancak sosyal ve k\u00fclt\u00fcr seviyesi beklenildi\u011finin daha alt\u0131nda g\u00f6r\u00fclen okul velilerine de s\u0131k\u00e7a rastlamak m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir.
\nBuna ilaveten ayn\u0131 \u00f6zel veya devlet okulunda \u00f6\u011frencisi bulunan velilerin gelir seviyeleri, sosyal ve k\u00fclt\u00fcr seviyeleri, e\u011fitim d\u00fczeyleri, e\u011fitime bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131, okul k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc alg\u0131lama seviyeleri, sosyal adalet duygular\u0131, e\u011fitimde e\u015fitlik ilkelerine bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131, e\u011fitim geli\u015fiminde fark\u0131ndal\u0131k gibi bir\u00e7ok ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda de\u011ferlendirilebilecek kriterlerle stratejik planlar ve al\u0131nacak tedbirler a\u00e7\u0131s\u0131ndan strateji ortaya koyma ve geli\u015fim k\u00fclt\u00fcr\u00fc planlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterebilmektedir.
\nBu itibarla g\u00f6zlemlerim ve incelemelerim sonucu stratejik planlamalarda ayn\u0131 b\u00f6lgede bulunan okullar aras\u0131nda \u00e7ok farkl\u0131l\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim.
\n\u0130ctimai, siyasi, ekonomik ve teknolojik alanlarda meydana gelen de\u011fi\u015fmeler t\u00fcm kurumlar\u0131 oldu\u011fu gibi e\u011fitim kurumlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6zelliklede okullar\u0131m\u0131z\u0131 da \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc olarak etkilemektedir. Bu anlamda, okullar\u0131m\u0131zda yeni stratejiler, yakla\u015f\u0131mlar ve uygulamalar\u0131n ya\u015fama ge\u00e7irilmesi, bir ihtiya\u00e7 ve zorunluluk olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u00f6\u011frenci ve velilerinin ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131, istekli olduklar\u0131 beklentilerini her a\u00e7\u0131dan giderebilme, toplumda demokrasi ve okul k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc tesis edebilme ad\u0131na hem akademik hem de sosyo-ekonomik olarak insanlar\u0131 tatmin ve mutlu etme ad\u0131na haz\u0131rlanan planlard\u0131r.
\nE\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n \u00fclkenin \u015fehrin ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 o okulda okutan velilerin beklenti ve isteklerini yerine getirebilme i\u015flevleri, iyi bir stratejik planlamaya ve bu plan\u0131n etkin bir \u015fekilde uygulanmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu manada de\u011fi\u015fim, t\u00fcm kurumlarda oldu\u011fu gibi okullarda da; ama\u00e7, yap\u0131 ve davran\u0131\u015f gibi \u00f6zelliklerin uzun vade de etkisiz h\u00e2le gelmesine ve \u00e7evreyle entegre olmas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.
\nBu nedenle, okullar\u0131n geli\u015fmeleri, \u00e7evreye uyum sa\u011flamalar\u0131 ve \u00e7evreyi de\u011fi\u015fime haz\u0131rlayabilmeleri; yenilik yapmalar\u0131n\u0131, a\u00e7\u0131k ve d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck stratejiler geli\u015ftirmelerini zorunlu h\u00e2le getirmektedir. Bu stratejilerin uzun vadeli olmas\u0131 toplumda genel itibarla kabul g\u00f6rme oran\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.
\nD\u00fcnyadaki geli\u015fmeler T\u00fcrk kamu y\u00f6netiminde kapsaml\u0131 bir yeniden yap\u0131lanma ihtiyac\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, toplumun taleplerine kar\u015f\u0131 duyarl\u0131, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa \u00f6nem veren, hedef ve \u00f6nceliklerini netle\u015ftirmi\u015f, hesap veren, \u015feffaf ve etkin bir kamu yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n gere\u011fi olarak \u201cStratejik Y\u00f6netim\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsenmi\u015ftir.
\nSon y\u0131llardaki h\u0131zl\u0131 ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc teknolojik ve sosyal de\u011fi\u015fim ve bunun getirdi\u011fi sosyal, ekonomik ve ahlaki \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fclere kar\u015f\u0131 sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretme s\u00fcrecinde stratejik planlaman\u0131n ad\u0131 son d\u00f6nemde s\u0131kl\u0131kla duyulmaya ba\u015fland\u0131.
\nSonu\u00e7 itibariyle i\u015fletme biliminin \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda incelenen ve bir stratejik y\u00f6netim arac\u0131 olan bu yakla\u015f\u0131m\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de kamu kurulu\u015flar\u0131nda oldu\u011fu gibi okullarda da uygulanmas\u0131 i\u00e7in yasal zemin olu\u015fturulmu\u015f bulunmaktad\u0131r.
\n\u2022 Stratejik Planlama
\nStratejik planlama, 2010 y\u0131l\u0131ndan bu yana baz\u0131 kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131nda pilot olarak uygulanmaya ba\u015flanm\u0131\u015f, 2015 y\u0131l\u0131na kadar t\u00fcm kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131nda zorunlu uygulamaya ge\u00e7ilmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.
\nHaz\u0131rlanacak stratejik plan; bir yandan kurum k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve kurum kimli\u011fi olu\u015fumuna, geli\u015fimine ve g\u00fc\u00e7lendirilmesine destek olurken, di\u011fer yandan da hem kamu mali y\u00f6netimine etkinlik kazand\u0131racak hem de okullar\u0131n sosyal \u00e7evresi yani bir bak\u0131mdan a\u00e7\u0131k sisteme \u00f6rg\u00fct yap\u0131s\u0131na girdi say\u0131lan \u00f6\u011frenci ve velileriyle veya \u00e7evredeki ilgililerle s\u0131cak temas halinde kalacakt\u0131r.
\nOkullar\u0131m\u0131z\u0131n stratejik planlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda faydalanmalar\u0131 amac\u0131yla haz\u0131rlanan
\n\u201cOkullar \u0130\u00e7in Stratejik Planlama \u201d \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r.
\nBirinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde konunun \u00f6nemi, yasal \u00e7er\u00e7evesi ve stratejik planlama s\u00fcreci.
\n\u0130kinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde MEB stratejik plan haz\u0131rlama y\u00f6ntemi ve stratejik planlama kavram\u0131.
\nOkullar\u0131n haz\u0131rlayacaklar\u0131 stratejik planlar\u0131n i\u00e7erisinde yer alacak kavramlar
\n\u00f6rnekleriyle ele al\u0131n\u0131r. \u201cNeredeyiz?\u201d sorusuna cevap aramak \u00fczere kurum i\u00e7i ve d\u0131\u015f\u0131
\netkenlerin incelenmesine y\u00f6nelik durum analizinin genel \u00e7er\u00e7evesi verilir.
\n– \u015eu anda neredeyiz ?
\n\u2022 Kurum i\u00e7i de\u011ferlendirme: Kurumun pozisyonu, performans\u0131, potansiyeli ve sorunlar\u0131
\n\u2022 Kurum d\u0131\u015f\u0131 de\u011ferlendirme: Kurumun i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7evrenin anahtar parametreleri ve g\u00fc\u00e7lerin tan\u0131mlanmas\u0131
\n\u2022 Payda\u015f tan\u0131m\u0131: Kurum hizmetlerinden do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak etkilenenlerin saptanmas\u0131 gibi.
\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde ise \u201cNereye gitmek istiyoruz?\u201d sorusu \u00e7er\u00e7evesinde okul i\u00e7in misyon, vizyon, de\u011ferlerler, tema, ama\u00e7, hedef ve stratejilerin belirlenmesi konusunda temel kavram ve yakla\u015f\u0131mlardan olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Nerede olmay\u0131 istiyoruz ?
\n– Misyon: Kurumun geni\u015f kapsaml\u0131 amac\u0131n\u0131n k\u0131sa bir bi\u00e7imde ifadesi
\n– Vizyon: Gelecekte arzulanan pozisyonun kavramsal bir bi\u00e7imde ifadesi
\n– \u0130lkeler: Kurumun misyonunu ta\u015f\u0131yacak temel de\u011ferlerin belirlenmesi
\n– Ama\u00e7lar: D\u00f6rt ya da daha fazla y\u0131l sonunda ula\u015f\u0131lmas\u0131 arzulanan d\u00fczeyi ifade eder.
\n– Hedefler: Ama\u00e7lara ula\u015fabilmek i\u00e7in somut olarak belirlenmi\u015f ve \u00f6l\u00e7\u00fclebilir hedefler
\ngibi temel kavramlar dikkate al\u0131narak kurum k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 tespit edilmektedir.
\n\u201cGitmek istedi\u011fimiz yere nas\u0131l ve nelerle ula\u015fabiliriz?\u201d sorusunun kapsam\u0131 uygulama stratejisi geli\u015ftirme konusudur. Belirlenen hedefler do\u011frultusunda temel faaliyet ve projelerin \u015fekillendirilmesi ve stratejik plan\u0131n b\u00fct\u00e7e ve sosyal \u00e7evre ile ili\u015fkisi ele al\u0131narak de\u011ferlendirilmektedir. Hedefe ula\u015fmak i\u00e7in kat edilen yolda plan, proje en ba\u015fta gelen ve \u00f6nemli bir unsurdur.
\n\u2022 Geli\u015fmemizi nas\u0131l \u00f6l\u00e7ebiliriz ?
\nBa\u015far\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctleri: S\u00fcrekli iyile\u015ftirmeye ve hesap verebilirlili\u011fe y\u00f6nelik olarak performans \u00f6l\u00e7\u00fctlerinin saptanmas\u0131. Okullar\u0131m\u0131zda bu durum genellikle akademik a\u00e7\u0131dan ele al\u0131narak de\u011ferlendirilmektedir. \u00d6\u011frencilerin bir \u00fcst e\u011fitim \u00f6\u011fretime haz\u0131rlanmalar\u0131 ve bu haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n kuruma getirisi ve g\u00f6t\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn hesaplanmas\u0131, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonucunda elde edilen ba\u015far\u0131 analizleri meb ve \u00f6sys s\u0131nav sonu\u00e7lar\u0131nda yerle\u015ftirme oranlar\u0131na dikkat edilmektedir.
\n\u2022 Olmak istedi\u011fimiz yere nas\u0131l ula\u015fabiliriz ?
\nAksiyon planlar\u0131: Stratejik plan\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ve kaynak da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na rehberlik edebilmesi i\u00e7in strateji ve ad\u0131mlar\u0131n belirlendi\u011fi aksiyon planlar\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6\u011frencilerin akademik olarak bir \u00fcst e\u011fitim-\u00f6\u011fretim seviyesine haz\u0131rlanmas\u0131, sosyalitelerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, toplumla bar\u0131\u015f\u0131k hale gelmesi hedeflenmektedir.
\n\u2022 Geli\u015fmemize y\u00f6nelik yol haritam\u0131z\u0131 nas\u0131l belirleyebiliriz ?
\nKurumun ilerlemesinin g\u00f6zlenmesi, ama\u00e7 ve hedeflere ula\u015fman\u0131n denetlenmesi ve periyodik olarak \u201c\u015fimdi neredeyiz\u201d sorusuna verilen yan\u0131t\u0131n de\u011ferlendirilerek stratejik planlama \u00e7evriminin ba\u015ftan ele al\u0131nmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemsenmesi gerekmektedir.
\nBelirtilmesi gereken \u00f6nemli bir nokta, yukar\u0131da an\u0131lan s\u00fcre\u00e7lerin stratejik plan\u0131n ad\u0131m ad\u0131m izlenecek a\u015famalar\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n stratejik plan\u0131n do\u011frusal bir i\u015fleyi\u015f s\u00fcreci i\u00e7ermedi\u011fidir. Bazen herhangi bir ad\u0131mdan elde edilebilecek sonu\u00e7lar planc\u0131lar\u0131 bir \u00f6nceki a\u015famaya geri d\u00f6nd\u00fcrebilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc varsay\u0131mlar ya da ko\u015fullar de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Siyasi, ekonomik veya sosyal \u00e7evrenin karar mekanizmalar\u0131nda de\u011fi\u015fim, i\u015fi engelleyebilmekte ve bir ad\u0131m geriye \u00e7ekebilmektedir.
\nMEB Stratejik Plan Haz\u0131rl\u0131k Program\u0131\u2019nda: \u201cStratejik plan haz\u0131rlama d\u00fc\u015f\u00fcncesinin t\u00fcm e\u011fitim alan\u0131na yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in okul ve il\u00e7eler baz\u0131nda da haz\u0131rlanmas\u0131 tavsiye edilmektedir.\u201d
\nStratejik Planlama Yap\u0131l\u0131rken \u015eu Sorulara Yan\u0131t Aranmaktad\u0131r;
\n\uf097 Nerdeyiz?
\n\uf097 Nereye Ula\u015fmak \u0130stiyoruz?
\n\uf097 Nas\u0131l Ula\u015f\u0131r\u0131z?
\n\uf097 Ba\u015far\u0131m\u0131z\u0131 Nas\u0131l Takip Ederiz ve De\u011ferlendiririz?
\nOkullar\u0131m\u0131zda okulun durumuyla ilgili sorular\u0131n cevab\u0131 i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki analizler yap\u0131larak sorular yan\u0131t bulmaktad\u0131r.
\nNeredeyiz? Sorusu okulun \u015fu anki mevcut durumunu \u00f6\u011frenmek ister. Buna g\u00f6re;
\n2.DURUM ANAL\u0130Z\u0130
\nDurum analizi kapsam\u0131nda kullan\u0131lacak temel y\u00f6ntem GZFT (G\u00fc\u00e7l\u00fc Y\u00f6nler, Zay\u0131f Y\u00f6nler, F\u0131rsatlar ve Tehditler) Analizidir. Genel anlamda GZFT, kurulu\u015fun \u00e7evresi ile etkile\u015fim i\u00e7inde sistematik olarak incelendi\u011fi bir y\u00f6ntemdir. Bu kapsamda kurulu\u015fun i\u00e7sel olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f y\u00f6nleri ile d\u0131\u015fsal etkenlerden kaynaklanan f\u0131rsatlar ve tehditler belirlenir. Bu yakla\u015f\u0131m, planlama yap\u0131l\u0131rken kurulu\u015fun g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f y\u00f6nleri ile, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu f\u0131rsat ve tehditleri analiz etmeyi ve gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck stratejiler geli\u015ftirmeyi ifade eder. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda mevcut durumda somut verilerle hareket edilmekte, lakin daha sonraki \u00f6ng\u00f6r\u00fcler i\u00e7in varsay\u0131mlardan hareketle analizler de\u011ferlendirilmektedir. Okulun b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle; okulun bulundu\u011fu \u00e7evre, velilerin sosyo-ekonomik durumlar\u0131, \u00f6\u011frenci ba\u015far\u0131lar\u0131 vb. incelenmesiyle okulun di\u011fer okullardan fark\u0131, bu farka g\u00f6re ayn\u0131 t\u00fcrde di\u011fer okullardan \u00fcst\u00fcn oldu\u011fu veya eksik oldu\u011fu noktalar tespit edilmektedir.
\nOkulun kontrol edebildi\u011fi etkenler ile kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda olan ve belirsizlik olu\u015fturan etkenlerin analizi, planlama s\u00fcrecinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Durum analizi, ayr\u0131ca, plandan etkilenen taraflar\u0131n analizi ve kritik sorunlar\u0131n belirlenmesi gibi konular\u0131 kapsar. Durum analizi stratejik planlama s\u00fcrecinin di\u011fer a\u015famalar\u0131na temel te\u015fkil eder.
\nStratejik planlama s\u00fcrecinin ilk ad\u0131m\u0131 olan durum analizi, kurulu\u015fun \u201cneredeyiz?\u201d sorusuna cevap verir. Kurulu\u015fun gelece\u011fe y\u00f6nelik ama\u00e7, hedef ve stratejiler geli\u015ftirebilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle, mevcut durumda hangi kaynaklara sahip oldu\u011funu ya da hangi y\u00f6nlerinin eksik oldu\u011funu, kurulu\u015fun kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki olumlu ya da olumsuz geli\u015fmeleri de\u011ferlendirmesi gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla bu analiz, kurulu\u015fun kendisini ve \u00e7evresini daha iyi tan\u0131mas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olarak stratejik plan\u0131n sonraki a\u015famalar\u0131ndan daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 sonu\u00e7lar elde edilmesini sa\u011flayacakt\u0131r.
\nDurum analizinde kurulu\u015fun yasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc faaliyetler ve sundu\u011fu hizmetler ortaya konulur. Kurulu\u015fun, kalk\u0131nma planlar\u0131, sekt\u00f6rel ve b\u00f6lgesel plan ve programlar ile kurulu\u015f kanunundan kaynaklanan yetki, g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131 ifade edilir. Kurulu\u015f taraf\u0131ndan sunulan hizmetlerin genel hedef ve politikalara uygunlu\u011fu, hizmet sunum s\u00fcre\u00e7leri ve hizmet kalitesi, bu alanda benimsenen genel stratejiler, kurulu\u015fun hangi kurum ve kurulu\u015flarla koordinasyon i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekti\u011fi gibi hususlar de\u011ferlendirilir.
\nOkulun faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi e\u011fitim alan\u0131nda \u00fclkemizde ve d\u00fcnyadaki genel e\u011filimler tart\u0131\u015f\u0131lmakta ve durum analizi kapsam\u0131nda genel olarak a\u015fa\u011f\u0131daki de\u011ferlendirmeler yap\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n
* Tarihi geli\u015fim
\n* Kurulu\u015fun yasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri ve mevzuat analizi
\n* Kurulu\u015fun faaliyet alanlar\u0131 ile \u00fcr\u00fcn ve hizmetlerinin belirlenmesi
\n* Payda\u015f analizi (kurulu\u015fun hedef kitlesi ve kurulu\u015f faaliyetlerinden olumlu\/olumsuz y\u00f6nde etkilenenlerin, ilgili taraflar\u0131n analizi)
\n* Kurulu\u015f i\u00e7i analiz (kurulu\u015fun yap\u0131s\u0131n\u0131n, insan kaynaklar\u0131n\u0131n, mali kaynaklar\u0131n\u0131n, kurumsal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn, teknolojik d\u00fczeyinin vb. analizi)
\n* \u00c7evre analizi (kurulu\u015fun faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi ortam\u0131n ve d\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n analizi).<\/p>\n
3.GZFT ANAL\u0130Z\u0130
\n3.1.GZFT (SWOT) Analizi Nedir?
\nGZFT analizi incelenen kurulu\u015fun, tekni\u011fin, s\u00fcrecin veya durumun g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f y\u00f6nlerini ve d\u0131\u015f \u00e7evreden kaynaklanan f\u0131rsat ve tehditleri belirlemekte kullan\u0131lan bir tekniktir.<\/p>\n
3.2.Neden GZFT Analizi?<\/p>\n
Ama\u00e7; i\u00e7 ve d\u0131\u015f etkenleri dikkate alarak, var olan g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nler ve f\u0131rsatlardan en \u00fcst d\u00fczeyde yararlanacak, tehditlerin ve zay\u0131f yanlar\u0131n etkisini en aza indirecek plan ve stratejiler geli\u015ftirmektir.
\nGZFT analizi, g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fumuz ve b\u00fcy\u00fck f\u0131rsatlar\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131 alanlara odaklanmam\u0131z\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
3.3.Ne Zaman Kullan\u0131lmal\u0131?
\nStratejik bir plan geli\u015ftirilmesi a\u015famas\u0131nda,
\nSorun tan\u0131mlama ve \u00e7\u00f6z\u00fcm olu\u015fturulmas\u0131 a\u015famalar\u0131nda ve
\nNicel verilerin yetersiz, bilgilerin ki\u015filerin belleklerinde oldu\u011fu durumlar\u0131n analizinde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
3.4.Y\u00f6ntem
\nFarkl\u0131 birim ve alanlardan ki\u015filerin bir araya gelmesi,
\n\u00c7apraz fonksiyonel tak\u0131m yakla\u015f\u0131m\u0131 ve kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 katk\u0131s\u0131,
\n\u00c7evresel de\u011fi\u015fimlere kar\u015f\u0131l\u0131k sistem yeteneklerinin haritas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve
\nDeneyimlere ve farkl\u0131 g\u00f6zlemlere dayal\u0131 \u00f6znel bilgilerin anlaml\u0131 bir halde d\u00fczenlenmesi \u015feklindedir.<\/p>\n
3.5.Sonu\u00e7
\nG\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nler ile f\u0131rsatlar\u0131n uyumla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131
\nG\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerin f\u0131rsatlardan yararlanacak \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131
\nZay\u0131fl\u0131klar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek stratejiler geli\u015ftirilmesi
\nTehditlerin g\u00fc\u00e7l\u00fc yanlar ile b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilebilecek f\u0131rsatlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi<\/p>\n
4.PAYDA\u015e ANAL\u0130Z\u0130
\n4.1.Payda\u015f Analizi Nedir?
\nMevcut sorundan veya olas\u0131 projeden etkilenebilecek
\n1.T\u00fcm payda\u015f gruplar\u0131n\u0131n;
\n2.Bu gruplar\u0131n sorun\/proje ile ili\u015fkilerinin;
\n3.G\u00fc\u00e7lerinin ve etkilerinin;
\n4.Kat\u0131l\u0131m stratejilerinin belirlenmesidir.<\/p>\n
4.2.Payda\u015f Analizi i\u00e7in 4 Ad\u0131m:<\/p>\n
1.Payda\u015flar\u0131n belirlenmesi
\n1. Ad\u0131m: Payda\u015flar\u0131n Belirlenmesi
\n\u2022 Sorundan kimler olumsuz etkileniyor?
\n\u2022 Kimler \u00e7\u0131kar sa\u011fl\u0131yor?
\n\u2022 Projeye destek verenler ve kar\u015f\u0131\u00e7\u0131kanlar belirlendi mi?
\n\u2022 Savunmas\u0131z ve hassas gruplarsaptand\u0131 m\u0131?
\n\u2022 Kimler direk hangileri dolayl\u0131 olarak etkileniyor?
\n\u2022 T\u00fcm payda\u015flar\u0131n \u00f6zellikleri nas\u0131l? …v.s.<\/p>\n
2.Payda\u015flar\u0131n ilgilerinin ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n tespit edilmesi
\n2. Ad\u0131m: Payda\u015flar\u0131n \u0130lgilerinin ve \u00c7\u0131karlar\u0131n\u0131n Tespit Edilmesi
\n\u2022 Payda\u015flar\u0131n her birinin projeden beklentileri nelerdir?
\n\u2022 Payda\u015flar\u0131n projeden sa\u011flayabilecekleri muhtemel yararlar nelerdir?
\n\u2022 Hangi payda\u015flar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131, projenin hedefleri ile \u00e7eli\u015fmektedir?
\n\u2022 Payda\u015flar\u0131n her biri projeye ne gibi mali katk\u0131 sa\u011flayabilecek durumdalar? Bunu sa\u011flamaya istekliler mi? …v.s.<\/p>\n
3.Payda\u015flar\u0131n g\u00fc\u00e7lerinin ve etkilerinin saptanmas\u0131
\n3. Ad\u0131m: Payda\u015flar\u0131n G\u00fc\u00e7lerinin ve Etkilerinin Saptanmas\u0131
\n\u2022 Muhtelif payda\u015flar\u0131n birbirleri aras\u0131ndaki ili\u015fkiler nelerdir? Kimin kimin \u00fcst\u00fcnde g\u00fcc\u00fc vard\u0131r?
\n\u2022 Kim kime ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r?
\n\u2022 Hangi payda\u015flar \u00f6rg\u00fctlenmi\u015ftir? Bu \u00f6rg\u00fctlenme nas\u0131l etkilenebilir veya bu \u00f6rg\u00fctlenmenin \u00fczerine nas\u0131l in\u015fa edilebilir?
\n\u2022 Kaynaklar\u0131 kim kontrol etmektedir? Bilgi kimin kontrol\u00fcndedir?
\n\u2022 Yasal sorumluluk kimdedir?…v.s.<\/p>\n
4.Payda\u015fkat\u0131l\u0131m\u0131 stratejisinin olu\u015fturulmas\u0131
\n4. Ad\u0131m: Payda\u015flara Kar\u015f\u0131 Olas\u0131 Eylemler (Kat\u0131l\u0131m Stratejisinin Olu\u015fturulmas\u0131)
\n\u2022 Payda\u015flar\u0131n, ilgilerini, \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, etkilerini ve g\u00fc\u00e7lerini dikkate almal\u0131d\u0131r.
\n\u2022 Hangi d\u00fczeyde ne zaman s\u00fcrece kat\u0131lmalar\u0131 gerekti\u011fini belirlemelidir.
\n\u2022 Gerekti\u011fi takdirde proje faaliyeti olabilir<\/p>\n
5.PLAN ve PROGRAMLAR
\n5.1. Nereye Ula\u015fmak \u0130stiyoruz?
\n\uf097 Misyon: Okulun varolu\u015f gerek\u00e7esi.
\n\uf097 Vizyon: Arzu edilen gelecek<\/p>\n
5.2. Ama\u00e7lar:
\n\uf097 Okul misyonunu yerine getirmek i\u00e7in neler yapmal\u0131d\u0131r?
\n\uf097 Okul orta vadede neleri ba\u015farmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r?
\n5.3.Hedefler:
\n\uf097 A\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131labilir,
\n\uf097 \u00d6l\u00e7\u00fclebilir,
\n\uf097 \u0130ddial\u0131 ama imkans\u0131z de\u011fil,
\n\uf097 Sonuca odakl\u0131,
\n\uf097 Zaman \u00e7er\u00e7evesi belli olmal\u0131d\u0131r.
\n5.4.Nas\u0131l Ula\u015fabiliriz?
\nStratejiler: Kullanaca\u011f\u0131m\u0131z y\u00f6ntemler
\nFaaliyet ve Projeler: \u0130\u015f planlar\u0131, maliyetlendirme, b\u00fct\u00e7eleme<\/p>\n
5.5.Ba\u015far\u0131m\u0131z\u0131 Nas\u0131l takip Ederiz Ve De\u011ferlendiririz?
\n\uf097 \u0130zleme: Raporlama, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma
\n\uf097 Performans \u00d6l\u00e7me ve de\u011ferlendirme: Geri besleme, performans g\u00f6stergeleri, sonu\u00e7lar\u0131n de\u011ferlendirilmesi<\/p>\n
6.STRATEJ\u0130K PLANLAMA S\u00dcREC\u0130
\n\uf097 Durum analizi
\n\uf097 Misyon-Vizyon
\n\uf097 Ama\u00e7lar – Hedefler
\n\uf097 Stratejiler, Faaliyet ve Projeler
\n\uf097 \u0130zleme, De\u011ferlendirme, Geri Bildirim<\/p>\n
6.1.Okulu Kim Y\u00f6netecek?
\n1964 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan Liseler Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019 nin 5. Maddesi: \u201cOkulu m\u00fcd\u00fcr y\u00f6netir.\u201d
\n2003 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan \u0130lk\u00f6\u011fretim Kurumlar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 60. maddesi:
\n\u201cOkullar, demokratik e\u011fitim-\u00f6\u011fretim ortam\u0131nda di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlarla birlikte m\u00fcd\u00fcr taraf\u0131ndan y\u00f6netilir.\u201d<\/p>\n
6.2.Planl\u0131 Y\u00f6netim
\nOkulun planl\u0131 bir \u015feklide y\u00f6netilmesi gereklidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Planlama;
\n\uf097 Politika geli\u015ftirmeye,
\n\uf097 Belirlenen politikalar\u0131n somut i\u015f programlar\u0131na ve b\u00fct\u00e7elere dayand\u0131rmaya,
\n\uf097 Uygulamalar\u0131 etkili bir \u015fekilde izleme ve de\u011ferlendirmeye olanak sa\u011flayacakt\u0131r.
\n\uf097
\n6.3.Okulda Stratejik Planlaman\u0131n Haz\u0131rl\u0131k A\u015famas\u0131nda;
\n\uf097 Plan\u0131n Sahiplenilmesi,
\n\uf097 Planlama S\u00fcrecinin Organizasyonu,
\n(Stratejik Planlama Ekibi: Y\u00f6netici, \u00d6\u011fretmen, Personel, Veli, \u00d6\u011frenci,)
\n\uf097 \u0130htiya\u00e7lar\u0131n Tespiti,
\n\uf097 Zaman Plan\u0131,
\n\uf097 Haz\u0131rl\u0131k Program\u0131,<\/p>\n
7.PAYDA\u015e \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130
\n7.1.Okulun Payda\u015flar\u0131 Kimlerdir?
\nOkulun \u00fcr\u00fcn ve hizmetleri ile ilgisi olan, okuldan do\u011frudan veya dolayl\u0131, olumlu yada olumsuz y\u00f6nde etkilenen veya okulu etkileyen ki\u015fi, grup veya kurumlard\u0131r.
\nOkulun Payda\u015flar\u0131
\n\uf097 \u0130dareciler
\n\uf097 \u00d6\u011fretmenler
\n\uf097 \u00d6\u011frenciler
\n\uf097 Memur ve Hizmetliler
\n\uf097 Veliler
\n\uf097 Kantin, servis, yemekhane vb i\u015fleticileri
\n\uf097 Semt karakolu
\n\uf097 Muhtarl\u0131k
\n\uf097 Sendikalar
\n\uf097 \u00dcst okullar (liseler, \u00fcniversiteler)
\n\uf097 Bakanl\u0131k il\u00e7e, il te\u015fkilatlar\u0131
\n7.2.Payda\u015flar\u0131n G\u00f6r\u00fc\u015flerinin Al\u0131nmas\u0131:
\n\uf097 M\u00fclakat (\u0130l\u00e7e M.E.M\u00fcd\u00fcr\u00fc)
\n\uf097 Anket uygulamas\u0131 (\u00d6\u011frenciler)
\n\uf097 At\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 (\u00d6\u011fretmenler)
\n\uf097 Toplant\u0131 (Veliler)<\/p>\n
Okul Payda\u015flar\u0131yla ilgili ama\u00e7 ve hedeflerin belirlenmesi ve bu hedefler do\u011frultusunda yap\u0131lacak faaliyetlerin, projelerin haz\u0131rlanmas\u0131
\n8.PAYDA\u015e \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130
\n\uf097 Sekt\u00f6rle i\u015fbirli\u011fini geli\u015ftirerek istihdam\u0131 art\u0131rmak.
\n8.1.Veliler
\n\uf097 AMA\u00c7:
\n\uf097 Velilerin e\u011fitim-\u00f6\u011fretim faaliyetlerine kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak
\n\uf097 HEDEF1: Her \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda her s\u0131n\u0131f d\u00fczeyinde en az bir veli temsilcisi belirlemek.
\n\uf097 HEDEF2: Her s\u0131n\u0131f d\u00fczeyinde her d\u00f6nemde bir veli toplant\u0131s\u0131 yapmak.
\n\uf097 HEDEF3: Veli-\u00f6\u011fretmen g\u00f6r\u00fc\u015fme g\u00fcn ve saatlerini belli bir sisteme oturtmak.
\n\uf097 HEDEF4: Velilerin okul ya\u015fam\u0131 hakk\u0131nda bro\u015f\u00fcr, web sayfas\u0131, dergi, telefon mesaj\u0131 vb. arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bilgilenmelerini sa\u011flamak.
\n8.2.Personel
\nOkul personelinin \u00e7a\u011f\u0131n gerektirdi\u011fi teknolojiyi kullanabilme bilgi ve becerilerini geli\u015ftirmek
\nHEDEF:
\nE\u011fitim \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131 sonuna kadar bilgisayar kullanabilen personel say\u0131s\u0131n\u0131
\n% 100 e \u00e7\u0131karmak.
\n8.3.Fiziki Durum
\nOkulun fiziki durumunu, e\u011fitim-\u00f6\u011fretimin daha modern ve kaliteli yap\u0131labilmesine olanak sa\u011flayacak d\u00fczeye getirmek.
\nHEDEF1:
\n2015 y\u0131l\u0131na kadar TKY ni tamamlamak ve okuldaki laboratuar, et\u00fct odalar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma salonlar\u0131, spor tesisleri say\u0131s\u0131n\u0131 yeterli say\u0131ya \u00e7\u0131karmak.
\nHEDEF2:
\nOkul bah\u00e7esini \u00f6\u011frencilerin ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda d\u00fczenlemek.<\/p>\n
Okul Bah\u00e7esi ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar:
\n\uf097 Bank say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma
\n\uf097 Basket potas\u0131 kurulmas\u0131 ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fma
\n\uf097 \u00c7\u00f6p kovalar\u0131 konulmas\u0131 ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fma
\n\uf097 A\u011fa\u00e7land\u0131rma ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fma
\n\uf097 Bah\u00e7e duvarlar\u0131n\u0131n boyanmas\u0131 ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fma
\n\uf097 Kapal\u0131 spor salonu ve kapal\u0131 hal\u0131 saha yap\u0131m\u0131
\n\uf097 G\u00fcnl\u00fck bah\u00e7e temizli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar
\n8.4.Disiplin
\nAMA\u00c7:
\nOkulda e\u011fitim-\u00f6\u011fretim ortam\u0131n\u0131n etkili ve verimli olmas\u0131 i\u00e7in gereken disiplini sa\u011flamak
\nHEDEF1: Disiplin olaylar\u0131n\u0131 y\u0131l boyunca %0 a d\u00fc\u015f\u00fcrmek.
\nHEDEF2: \u015eiddet konusunda \u00f6\u011frenci ve velilerin fark\u0131ndal\u0131klar\u0131n\u0131 art\u0131rmak.
\nHEDEF3: Devams\u0131zl\u0131k oran\u0131n\u0131 y\u0131l boyunca % 2 nin alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrmek.
\nHEDEF4: Disiplin y\u00f6netmeli\u011fi hakk\u0131nda t\u00fcm \u00f6\u011frencileri e\u011fitim seminerinden ge\u00e7irmek.
\nDisiplin ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar
\n\uf097 Disiplin kurulu Disiplin y\u00f6netmeli\u011fini tan\u0131tan bir sunum haz\u0131rlayarak t\u00fcm s\u0131n\u0131flarda \u00e7al\u0131\u015fma yapmak.
\n\uf097 Rehberlik Servisi devams\u0131zl\u0131k sorunu olan \u00f6\u011frencilerin velileriyle ileti\u015fime ge\u00e7erek ev ziyaretleri ger\u00e7ekle\u015ftirecektir.
\n8.5.B\u00fct\u00e7e
\nAMA\u00c7:
\nOkulun maddi kaynaklar\u0131n\u0131n planl\u0131,etkin ve en verimli bir \u015fekilde kullanmak.
\n\uf097 HEDEF1: Her \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131nda okulun maddi gelirlerini en az % 10 art\u0131rmak, bu kazan\u00e7lar\u0131 yine \u00f6\u011frenciler i\u00e7in harcamak.
\nOkul B\u00fct\u00e7esinde Giderler
\n\uf097 Personel: kadrolu ve s\u00f6zle\u015fmeli olarak \u00e7al\u0131\u015fan personelin (\u00f6\u011fretmen,sekreter, temizlik, g\u00fcvenlik) \u00fccret, vergi, sigorta vb. giderleri
\n\uf097 Onar\u0131m: okul binas\u0131 ve tesisatlar\u0131yla ilgili her t\u00fcrl\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck onar\u0131m; makine, bilgisayar, projeksiyon, ak\u0131ll\u0131 tahta, yaz\u0131c\u0131 vb. bak\u0131m giderleri
\n\uf097 Sosyal-sportif faaliyetler: etkinlikler ile ilgili giderler
\n\uf097 Temizlik: temizlik malzemeleri al\u0131m\u0131
\n\uf097 Temel giderler: telefon, faks, internet, posta, mesaj,kira,yak\u0131t giderleri
\nK\u0131rtasiye: Her t\u00fcrl\u00fc k\u0131rtasiye ve sarf malzemesi giderleri
\n8.6.Akademik Ba\u015far\u0131
\nAMA\u00c7:
\nOkulumuz \u00f6\u011frencilerinin \u00d6SYS ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rmak
\nHEDEF1:
\nGe\u00e7en y\u0131l (2013) YGS ve LYS de % 69 olan yerle\u015fme oran\u0131 bu y\u0131l (2014) YGS ve LYS de % 85 e \u00e7\u0131kar\u0131lacakt\u0131r.
\nBa\u015far\u0131y\u0131 art\u0131r\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar:
\n\uf097 Bilin\u00e7li alan se\u00e7imi yap\u0131lmas\u0131 (Rehberlik Servisi)
\n\uf097 S\u0131nav kayg\u0131s\u0131n\u0131 giderici \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmas\u0131 (Rehberlik Servisi)
\n\uf097 Tercih hatalar\u0131n\u0131n en aza indirgeyecek \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmas\u0131 (Rehberlik Servisi ve S\u0131n\u0131f \u00d6\u011fretmenleri)
\n\uf097 Bire bir \u00e7al\u0131\u015fma sisteminin uygulanmas\u0131 (Z\u00fcmreler)<\/p>\n
9.OKULDA STRATEJ\u0130K PLANLAMANIN \u00d6N\u00dcNDEK\u0130 ENGELLER
\n\uf097 Y\u00f6neticilerin payda\u015flara hesap vermekten ka\u00e7\u0131nmalar\u0131
\n\uf097 De\u011fi\u015fime diren\u00e7 g\u00f6sterecek personel
\n\uf097 Maddi imkans\u0131zl\u0131klar<\/p>\n
10. DE\u011eERLEND\u0130RME SONU\u00c7
\nNeden stratejik planlama Yap\u0131lmal\u0131d\u0131r ?
\nHer \u015feyden \u00f6nce stratejik planlama ilerlemenin en kolay yolu olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir; ancak zamanla ilerlemeyi kolayla\u015ft\u0131ran bir role sahiptir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortak bir anlay\u0131\u015f\u0131 yans\u0131t\u0131r. Vizyonu i\u00e7eren hatta ger\u00e7ek\u00e7i olmakla beraber arzulan\u0131r ve ba\u015far\u0131labilir bir gelece\u011fi ortaya koyar.
\n– Artan \u00f6l\u00e7\u00fcde karma\u015f\u0131k ve dinamik hale gelen d\u00fcnyam\u0131zda de\u011fi\u015fim i\u00e7in bir yol haritas\u0131 \u00f6zelli\u011fine sahiptir.
\n– Sonu\u00e7lar\u0131n elde edilmesine y\u00f6nelik bir stratejinin olu\u015fturulmas\u0131 ve uygulanmas\u0131na y\u00f6nelik temel olu\u015fturur.
\n– Gerekli bir y\u00f6netsel ara\u00e7t\u0131r.
\n– Gelece\u011fe y\u00f6nelik olarak al\u0131nan g\u00fcnl\u00fck kararlar\u0131n etkilerine vurgu yapmas\u0131 itibariyle gelece\u011fi de kapsamaktad\u0131r.
\n– Planlama uzun vadeli bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131na kar\u015f\u0131n stratejik hedeflere ula\u015fmaya y\u00f6nelik periyodik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ve g\u00fcncellemeleri i\u00e7ermesi nedeniyle esnek ve uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 bir nitelik ta\u015f\u0131r.
\n– Payda\u015f deste\u011fi i\u00e7in gereklidir.
\n– \u0130leti\u015fimi te\u015fvik eder.
\n-\u201cPlanlamada ba\u015far\u0131s\u0131z olursan\u0131z ba\u015far\u0131s\u0131z olmay\u0131 planlam\u0131\u015fs\u0131n\u0131zd\u0131r.\u201d K\u0131s\u0131tl\u0131 kaynaklarla ba\u015far\u0131l\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015fan kurumlar yeni ve s\u00fcregelen sorumluluklar\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.
\nT\u00fcm y\u00f6netimsel iyile\u015ftirme \u00e7abalar\u0131 gibi stratejik planlama uzun vadede kendisini amorti eden bir yat\u0131r\u0131md\u0131r. Bununla birlikte sihirli bir de\u011fnek de\u011fildir. Sonu\u00e7 alabilmek i\u00e7in t\u00fcm y\u00f6netim ve kurum personeli planda yer alan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerle uyumlu olmal\u0131 ve hedeflere ula\u015fabilmek i\u00e7in plana \u00f6nem vermelidirler.<\/p>\n
Ba\u015far\u0131l\u0131 bir stratejik plan:
\n– Kurum y\u00f6neticisinin tam deste\u011fini almal\u0131d\u0131r.
\n– Her d\u00fczeydeki y\u00f6neticileri ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 kapsamal\u0131 ve plan, sadece yapanlara terk edilmemelidir.
\n– Esnek, kurumla uyumlu ve anla\u015f\u0131l\u0131r olmal\u0131d\u0131r.
\n– Sorumluluklar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131mlamal\u0131 ve sonu\u00e7lara y\u00f6nelik hesap verebilirlili\u011fi i\u00e7ermelidir.
\n– Kurumsal hedef ve ama\u00e7lara y\u00f6nelik anlay\u0131\u015flar \u00fcretmeli ve harekete ge\u00e7irmelidir.
\n– Uyguland\u0131\u011f\u0131 \u00e7evrenin fark\u0131nda olmal\u0131 ve politik olarak esnek olmal\u0131d\u0131r.
\n– Hedefler, ilkeler, kaynaklar ve getiriler hakk\u0131nda ger\u00e7ek\u00e7i olmal\u0131d\u0131r.
\n– Payda\u015flar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in bir strateji ya da y\u00f6nteme sahip olmal\u0131d\u0131r.
\n– Zamana uygun, g\u00fcncel ve s\u00fcreklili\u011fi olmal\u0131 dura\u011fan ve modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f olmamal\u0131d\u0131r. Plan ve planlama s\u00fcreci d\u00fczenli olarak de\u011fi\u015ftirilebilmeli ve incelenebilmelidir.
\nMuas\u0131r medeniyetler seviyesine ula\u015fmam\u0131z\u0131n temel ilkelerinden biri de okullar\u0131m\u0131zda hedefe ula\u015fmam\u0131z i\u00e7in yapmam\u0131z gereken \u00e7al\u0131\u015fmalar mutlaka bir plan dahilinde, d\u00fczenli ve istikrarl\u0131 bir \u015fekilde, yukar\u0131da bahsedilen y\u00f6ntem ve s\u00fcre\u00e7ler \u00e7er\u00e7evesinde olmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
\u2018\u2019Planlama yapmak, yap\u0131lan plandan daha \u00f6nemlidir.\u201d
\n(Dale McConkey)<\/p>\n
**************************************************************************************************************************************************************************************************************************************<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de E\u011fitime Kat\u0131l\u0131m \u00dczerinde Gelirin Etkisi
\nPamukkale \u00dcniversitesi E\u011fitim Fak\u00fcltesi Dergisi Y\u0131l 2007 (2) 22.Say\u0131 EKBER TOMUL
\n\u00d6ZET
\nE\u011fitimin sosyo-ekonomik a\u00e7\u0131dan insanlara pozitif katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ektir. E\u011fitimdeki e\u015fitsizlikleri azaltma ailesel fakt\u00f6rlerden kaynakland\u0131\u011f\u0131 gibi \u00fclkenin makro d\u00fczeyde sosyo-eknomik yap\u0131s\u0131ndan da kaynaklanmaktad\u0131r. Ailenin sosyo-ekonomik yap\u0131s\u0131yla aile fertlerinin e\u011fitime kat\u0131l\u0131mlar\u0131 aras\u0131nda bir ili\u015fkinin oldu\u011fu, ailenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lge, anne-baban\u0131n e\u011fitim d\u00fczeyi gelir seviyeleri, ailenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7ocu\u011fun ka\u00e7\u0131nc\u0131 \u00e7ocuk oldu\u011fu gibi etkenlerde e\u011fitime kat\u0131l\u0131mda \u00f6nem arz etmektedir.
\nAilenin \u00e7ocu\u011fu i\u00e7in yapaca\u011f\u0131 harcamalar; ki\u015fisel, k\u00fclt\u00fcrel, kurumsal sosyo ekonomik ve demografik de\u011fi\u015fkenlerle ili\u015fkilidir. Ailenin bu gibi de\u011fi\u015fkenliklerinin e\u011fitime kat\u0131l\u0131ma etkisi e\u011fitim kademelerine g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir.
\nT\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ocu\u011fun hane gelirine \u00e7al\u0131\u015farak yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131 pay\u0131 y\u00fckseldik\u00e7e okula gitme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 azalmaktad\u0131r.
\nBunun yan\u0131nda aile gelirinin e\u011fitime katk\u0131da dolayl\u0131 ili\u015fkisi de var. Anne baban\u0131n geliri, e\u011fitimi ve mesleki durumu da bu ili\u015fkiye etkendir.
\nSerbest piyasa ekonomisiyle birlikte T\u00fcrkiye\u2019de e\u011fitim de ticari bir hizmet alan\u0131 olarak kabul edilmektedir. Bunun sonucunda da aileler giderek \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitimine daha fazla maddi kaynak ay\u0131rmak zorunda kalmaktad\u0131rlar. Orta\u00f6\u011fretim ve y\u00fcksek\u00f6\u011fretim merkezi s\u0131navlar\u0131na haz\u0131rlanmak i\u00e7in \u00f6zel der ve \u00f6zel dershane sistemi olu\u015fmu\u015f, yayg\u0131na\u015fm\u0131\u015f ve formal e\u011fitim sisteminin rakibi haline gelmi\u015f. Ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de her aile \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitimine b\u00fct\u00e7elerinden \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde kaynak aktarmak zorundad\u0131r. \u00dcniversite \u00d6SYS s\u0131navlar\u0131na haz\u0131rl\u0131k i\u00e7in dar gelirli ailelerin 1 ayl\u0131k gelirin 6 kat\u0131 y\u00fcksek gelirli grubun aileleri de gelirlerinin 1 kat\u0131 kadar harcama yapmaktad\u0131rlar.
\nYine enteresan bir ara\u015ft\u0131rma sonucuna g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de e\u011fitim finansman\u0131 %65 i devlet taraf\u0131ndan %35 i halk taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Gerek kamu gerekse ailelerin yapt\u0131klar\u0131 e\u011fitim harcamalar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 y\u00fcksek \u00f6\u011fretim d\u00fczeyi i\u00e7in yap\u0131lmaktad\u0131r. 2002-2006 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmada T\u00fcrkiye\u2019de orta \u00f6\u011fretim ve y\u00fcksek \u00f6\u011fretimde okulla\u015fma oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu ve cinsiyetler aras\u0131 e\u015fitsizli\u011fin \u00f6nemli bir sorun oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. 2006 y\u0131llar\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n k\u0131rsal kesimde ve \u00fclkenin do\u011fusunda d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu bunun sebebinin ise yoksulluk ve yetersiz kamu e\u011fitim yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. 2003 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re (18-23 ya\u015f) gruplar\u0131nda T\u00fcrkiye genelinde ailenin gelir d\u00fczeyi artt\u0131k\u00e7a erkek ve kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime katk\u0131 oran\u0131n artt\u0131\u011f\u0131, 18-23 ya\u015f aras\u0131 erkek ve kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime kat\u0131l\u0131m\u0131nda b\u00f6lgesel ve gelir d\u00fczeylerine g\u00f6re e\u015fitsizliklerin oldu\u011fu, hem b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerde hem de b\u00fct\u00fcn gelir gruplar\u0131nda erkeklerin e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oranlar\u0131n\u0131n kad\u0131nlardan daha y\u00fcksek oldu\u011fu, T\u00fcrkiye\u2019nin bat\u0131 b\u00f6lgelerinde erkek ve kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oranlar\u0131n\u0131n do\u011fu b\u00f6lgelerine g\u00f6re daha y\u00fcksek oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Aile gelir durumu ayn\u0131 olan erkek ve kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime kat\u0131l\u0131m d\u00fczeyleri aras\u0131nda \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. En d\u00fc\u015f\u00fck gelir grubunda bu fark fazlad\u0131r. Gelir d\u00fczeyi artt\u0131k\u00e7a fark azal\u0131r. En alt gelir grubunda ki 18-23 ya\u015f aras\u0131ndaki erkeklerin e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oran\u0131 %9 iken en \u00fcst gelir grubuna sahip erkeklerin e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oranlar\u0131 %41 dir. Yine en alt grubunda ki 18-23 ya\u015f aras\u0131ndaki kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oran\u0131 %4 iken en \u00fcst gelir grubuna sahip kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oranlar\u0131 %33 seviyesindedir.<\/p>\n
B\u00f6lgelere g\u00f6re incelemelerde 18-23 ya\u015f erkek ve kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime katk\u0131 oran\u0131 en y\u00fcksek Marmara B\u00f6lgesinde, en d\u00fc\u015f\u00fck G\u00fcney Do\u011fu Anadolu B\u00f6lgesinde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Marmara B\u00f6lgesinde erkeklerin e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oranlar\u0131 %30, kad\u0131nlar\u0131n %20 G\u00fcney Do\u011fu Anadolu B\u00f6lgesinde erkeklerin %14 kad\u0131nlar\u0131n kat\u0131l\u0131m oran\u0131 %5 tir. T\u00fcrkiye\u2019de e\u011fitime kat\u0131l\u0131m \u00fczerinde gelir art\u0131\u015f\u0131n\u0131n etkisi en fazla \u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesinde en d\u00fc\u015f\u00fck Akdeniz B\u00f6lgesindedir.<\/p>\n
Cinsiyete g\u00f6re analiz sonu\u00e7lar\u0131nda ise erkeklere g\u00f6re kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime kat\u0131l\u0131m \u00fczerinde daha fazla etkili oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. B\u00f6lgesel d\u00fczeyde gelir art\u0131\u015f\u0131n\u0131n e\u011fitime kat\u0131l\u0131m \u00fczerindeki etkisi incelendi\u011finde G\u00fcney Do\u011fu Anadolu ve Akdeniz b\u00f6lgelerinde kad\u0131nlara g\u00f6re erkeklerin e\u011fitime kat\u0131l\u0131m \u00fczerinde etkisi daha fazlad\u0131r. Di\u011fer b\u00f6lgelerde ise gelir art\u0131\u015f\u0131 erkeklere g\u00f6re kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitimine kat\u0131l\u0131m\u0131nda daha etkilidir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerde erkek ve kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime kat\u0131l\u0131m\u0131nda orta \u00fcst ve \u00fczeri gelirin \u00f6nemli etkisi vard\u0131r. Gelir d\u00fczeyindeki art\u0131\u015f\u0131n e\u011fitime kat\u0131l\u0131m \u00fczerindeki etkisi b\u00f6lgelere ve cinsiyete g\u00f6re farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermektedir. Genel bir de\u011ferlendirmede alt gelir grubuna g\u00f6re orta ve \u00fcst d\u00fczeydeki gelirin e\u011fitime kat\u0131l\u0131m \u00fczerinde etkili oldu\u011fu, orta alt d\u00fczeyin etkisinin anlaml\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
T\u00fcrkiye genelinde \u00fcst gelir kurulundaki bir kad\u0131n\u0131n e\u011fitime kat\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 erkeklerden yakla\u015f\u0131k iki kat fazlad\u0131r. B\u00f6lgeler kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nde \u00fcst gelir grubundaki kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitime kat\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 29 kat, G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nde 4 katt\u0131r.<\/p>\n
Gelir art\u0131\u015f\u0131n\u0131n erkeklerin e\u011fitime kat\u0131l\u0131m \u00fczerinde en fazla Karadeniz b\u00f6lgesinde 9 kat, en az Marmara b\u00f6lgesinde 2 kat etkili oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nde \u00fcst gelir durumunda bir erke\u011fin e\u011fitime kat\u0131lma oran\u0131 7 kat, kad\u0131n\u0131n ise 4 katt\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nde \u00fcst d\u00fczey gelire sahip bir kad\u0131n e\u011fitime kat\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 26 kat iken, erke\u011fin kat\u0131lma oran\u0131 9 katt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6zetle;
\nT\u00fcrkiye\u2019nin bat\u0131 b\u00f6lgelerinde en alt gelir grubunda yer alan 18-23 ya\u015f aras\u0131 n\u00fcfusun oran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck, do\u011fu b\u00f6lgelerinde y\u00fcksektir. Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nde 18-23 ya\u015f aras\u0131 n\u00fcfusun oran\u0131 en yoksul gelir grubundad\u0131r ve e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oran\u0131 en d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Bu ya\u015f grubunun e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oran\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin bat\u0131 b\u00f6lgesinde y\u00fcksektir. Do\u011fu b\u00f6lgesine gidildik\u00e7e kat\u0131l\u0131m d\u00fc\u015fer. Ayn\u0131 gelir durumunda bu ya\u015f grubunda n\u00fcfusun e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oran\u0131 bat\u0131 b\u00f6lgelerinde y\u00fcksek do\u011fu b\u00f6lgelerinde d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Yine erkek ve kad\u0131n n\u00fcfusun e\u011fitime kat\u0131l\u0131m oranlar\u0131 aras\u0131ndaki fark bat\u0131 b\u00f6lgelerde d\u00fc\u015f\u00fck do\u011fu b\u00f6lgelerde y\u00fcksektir.<\/p>\n
Gelir art\u0131\u015f\u0131 \u0130\u00e7 Anadolu ve Ege b\u00f6lgelerinde 18-23 ya\u015f grubunun e\u011fitime kat\u0131l\u0131m \u00fczerinde en fazla etkiyi g\u00f6sterir. Bu oran G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nde daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgelerinde genel olarak n\u00fcfusun e\u011fitim d\u00fczeyi d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmada bu b\u00f6lgelerde sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131n\u0131n kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitimini olumsuz etkiledi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Gelirin bu b\u00f6lgelerde e\u011fitim alma \u00fczerinde etkisi di\u011fer b\u00f6lgelere g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de b\u00f6lge, cinsiyet ve yerle\u015fim yerlerine g\u00f6re e\u011fitim yetersizlik ve e\u015fitsizliklerinin minimize edilmesi i\u00e7in ciddi ve istikrarl\u0131 tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 bu gen\u00e7 n\u00fcfusun ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitim \u00fczerinde etkili olan aile fakt\u00f6rlerinin de yeterince \u00f6nemsenerek e\u011fitim politikalar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
2013
\nMEHMET B\u0130REKUL<\/p>\n
**************************************************************************************************************************************************************************************************************************************<\/p>\n ","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00dcRK E\u011e\u0130T\u0130M S\u0130STEM\u0130 ve Y\u00d6NET\u0130M\u0130 K\u0130TAP \u00d6ZET\u0130 MEHMET B\u0130REKUL 2013 Alfa yay\u0131nlar\u0131 1881 E\u011fitim Bilimleri 54 E\u011e\u0130T\u0130M ve OKUL Y\u00d6NET\u0130M\u0130 Okul Y\u00f6neticileri ve \u00d6\u011fretimle \u0130lgilenen T\u00fcm E\u011fitimciler \u0130\u00e7in PROF.DR.\u0130RFAN ERDO\u011eAN Ebat: 13,5 X 19,5 1-6 Bas\u0131m:2000-2006 (Sistem Yay\u0131nc\u0131l\u0131k) 7.Bas\u0131m \u015eubat 2008 (Alfa) 8.Bas\u0131m:Ekim 2010 ISBN:978-975-297-979-6 Sertifika No:10905 \u0130\u00c7\u0130NDEK\u0130LER Sayfa \u00d6NS\u00d6Z\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..\u2026…….3 1.B\u00d6L\u00dcM\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026\u2026.\u2026\u2026\u2026\u2026.4 G\u0130R\u0130\u015e 2.B\u00d6L\u00dcM\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.\u2026.\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026.5 Y\u00d6NET\u0130M 3.…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/669"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=669"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/669\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}