{"id":370,"date":"2015-05-16T21:58:31","date_gmt":"2015-05-16T18:58:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.mbirekul.com\/?p=370"},"modified":"2015-05-16T21:58:31","modified_gmt":"2015-05-16T18:58:31","slug":"osmanlida-egitim-sistemi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mbirekul.com\/?p=370","title":{"rendered":"OSMANLI E\u011e\u0130T\u0130M S\u0130STEM\u0130 -2-"},"content":{"rendered":"

B- S\u0130V\u0130L \u00d6\u011eRET\u0130M KURUMLARI<\/strong><\/p>\n

1. S\u0131byan Mektepleri:<\/strong><\/p>\n

5-10 ya\u015flar\u0131ndaki \u00e7ocuklara okuma-yazma, baz\u0131 din\u00ee bilgiler ve basit hesap i\u015flemlerinin verildi\u011fi ilkokullard\u0131r. Hemen her mahallede bulundu\u011fu i\u00e7in “Mahalle Mektepleri” veya ta\u015f bina olarak in\u015fa edildi\u011fi i\u00e7in “Ta\u015fmektep” de denilen bu okullar \u00f6rg\u00fcn e\u011fitimin ilk basama\u011f\u0131n\u0131 olu\u015ftururlard\u0131. Okuma-yazman\u0131n yan\u0131nda ahl\u00e2k\u00ee terbiye verilmesi de ama\u00e7lan\u0131yordu. \u00c7ocu\u011fu \u015ferden sak\u0131nd\u0131rmak ve hayra sevketmek Osmanl\u0131 cemiyetinin e\u011fitim felsefesiydi.<\/p>\n

S\u0131byan mekteplerinde bug\u00fcnk\u00fc gibi s\u0131n\u0131f, ders saati ve teneff\u00fcs ayarlamas\u0131 yoktu. Sabahtan ikindiye kadar ders veriliyor, yaln\u0131z \u00f6\u011fle paydosu yap\u0131labiliyordu.<\/p>\n

Okula ba\u015flama t\u00f6renle yap\u0131l\u0131rd\u0131. \u00d6\u011fretim hatim indirmekle tamamlan\u0131rd\u0131. Bundan sonra isteyen medreseye, isteyen memuriyete (Divan k\u00e2tipli\u011fine), isteyen de kaabiliyetine uygun bir zenaata girerdi.<\/p>\n

Zamanla program\u0131nda ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131lmakla beraber S\u0131byan Mektepleri Cumhuriyet D\u00f6nemine kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

2. Medreseler:
\n<\/strong>
\n\u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda en yayg\u0131n ve en k\u00f6kl\u00fc e\u011fitim kurumu olan medreseler, Anadolu Sel\u00e7uklular’\u0131nda ve Osmanl\u0131’larda di\u011fer \u00fclkelerden ayr\u0131larak daha farkl\u0131 bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n

\u0130lk \u0130sl\u00e2m toplumlar\u0131nda camilerin okul olarak kullan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. 10. y\u00fczy\u0131lda T\u00fcrkistan \u015fehrinde g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flayan medreseler \u00fcnl\u00fc Sel\u00e7uklu veziri Nizam\u2019\u00fclm\u00fclk taraf\u0131ndan sistemli ve kal\u0131c\u0131 hale getirilmi\u015ftir. Bir rivayete g\u00f6re Sultan Alparslan Ni\u015fabur Camii\u2019nin kap\u0131s\u0131nda peri\u015fan k\u0131l\u0131kl\u0131 bir grup gen\u00e7 g\u00f6r\u00fcnce, bunlar\u0131n kim olduklar\u0131n\u0131 ve ni\u00e7in b\u00f6yle bir durumda bulunduklar\u0131n\u0131 sormu\u015f; \u201cbunlar d\u00fcnya zevki ta\u015f\u0131mayan ilim talebeleridir\u201d cevab\u0131n\u0131 al\u0131nca \u00e7ok \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f. Bunun \u00fczerine Sultan Alparslan bunlara bir yurt in\u015fa edilmesini ve maa\u015f ba\u011flanmas\u0131n\u0131 emretmi\u015ftir. Bu \u015fekilde kurulmaya ba\u015flayan Sel\u00e7uklu medreseleri, e\u011fitim-\u00f6\u011fretim kadrosuna tahsil ve ge\u00e7im sa\u011flayan ilk te\u015fkilatl\u0131 medrese olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu rivayetin yan\u0131nda \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131ndaki \u015ei\u00ee, Raf\u0131z\u00ee ve Bat\u0131n\u00ee hareketlere kar\u015f\u0131 sistemli bir e\u011fitim-\u00f6\u011fretim yap\u0131lmas\u0131 Sel\u00e7uklu siyasetinin temelini te\u015fkil eder.<\/p>\n

Vak\u0131f kurulu\u015flar olarak sistemle\u015fen medreseler Osmanl\u0131larda da devletin g\u00fc\u00e7lenmesine paralel olarak b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve geli\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

Medreseler seviye itibar\u0131yla bug\u00fcn\u00fcn orta ve y\u00fcksek okullar\u0131na tekab\u00fcl etmektedirler. Vak\u0131f oldu\u011fu i\u00e7in \u00f6\u011frencilerin bar\u0131nmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda di\u011fer ihtiya\u00e7lar\u0131 da medreseden sa\u011flan\u0131yordu. Medreseler k\u00fclliyenin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 te\u015fkil etti\u011finden \u00f6\u011frenciler hamamda temizleniyorlar, imaret (a\u015fevi) den yemek yiyorlar, c\u00e2mii de ibadet ediyorlar ve medresede \u00f6\u011frenim faaliyetlerine devam ediyorlard\u0131. Bu y\u00f6nleriyle bug\u00fcn\u00fcn kamp\u00fcs ve \u00f6\u011frenci yurdu anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n temellerini kendi e\u011fitim tarihimizde bulabiliyoruz.<\/p>\n

Osmanl\u0131 medreseleri zamanla hiyerar\u015fik bir d\u00fczenlemeye tabi tutulmu\u015f, hocalar\u0131na verilen maa\u015flara ve ihtisas alanlar\u0131na g\u00f6re derecelendirilmi\u015ftir. Yevmiye 20 Ak\u00e7ayla ders veren m\u00fcderris en alt dereceden g\u00f6reve ba\u015flar. Terfi ederek 500 Ak\u00e7al\u0131k medreseye kadar y\u00fckselebilirdi. S\u00fcleymaniye medresesindeki: Dar\u00fcl-Hadis k\u00fcrs\u00fcs\u00fc Osmanl\u0131 medreselerinin en y\u00fcksek (11. derece) derecesini ifade ediyordu. 500 Ak\u00e7a yevmiye alan m\u00fcderrislere ya da mevleviyet denilen b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerin kad\u0131lar\u0131na “Molla” deniyordu ki bug\u00fcn ordinaryus kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

Kurulu\u015f d\u00f6neminde vezirlerin ilmiye (medrese)den geldiklerini biliyoruz. Fatih D\u00f6neminden itibaren b\u00fcrokratik kurumlar\u0131n geli\u015fmesiyle ilmiye ile siyaset birbirlerinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Osmanl\u0131 medreseleri m\u00fcezzin, imam-hatip ve vaiz gibi camii g\u00f6revlilerini, mahalle mekteplerinin hocalar\u0131n\u0131, medresenin kendi kadrosunu, yarg\u0131 kadrosunu yeti\u015ftirdi\u011fi gibi Div\u00e2n-\u0131 H\u00fcmayundaki Kazaskerler (Bug\u00fcnk\u00fc M. E\u011fitim ve Adalet Bakanlar\u0131) ve \u015eeyh\u00fclisl\u00e2m gibi temsilcileri de haz\u0131rl\u0131yorlard\u0131. Bu y\u00f6nleriyle \u00e7ok fonksiyonlu idi. Ulem\u00e2 denilen medreseliler halk ve y\u00f6netim \u00fczerinde \u00f6nemli bir n\u00fcfuz, etki ve yere sahiptiler. Ayr\u0131ca toplumda entellekt\u00fcel-ayd\u0131n kadrosunun en \u00fcst tabakas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyorlard\u0131.<\/p>\n

Medreselerin program\u0131n\u0131 d\u00f6rt ana gruba ay\u0131rabiliriz:<\/p>\n

1. Din ve Hukuk (Kur’an, tefsir, hadis, f\u0131k\u0131h, kelam…)<\/p>\n

2. Dil ve Edebiyat (Arap, Fars dilleri, hitabet, \u015fiir, gramer…)<\/p>\n

3. Felsefe (Felsefe ve mant\u0131k)<\/p>\n

4. Temel Bilimler (T\u0131p, Matematik, Geometri, Astronomi, Co\u011frafya) idi.<\/p>\n

Bu derslerin verili\u015fi zamanla ihtisasla\u015fmay\u0131 meydana getiriyor. Medrese \u00f6\u011frencilerinin en alt kademesine suhte (softa) orta\u00f6\u011fretim talebesi deniyordu. Daha sonrakilere dani\u015fmend (lisans talebesi) denilirdi. Muid (Asistan) m\u00fcderris ile talebe aras\u0131ndaki ili\u015fkileri d\u00fczenler, hocan\u0131n derslerini m\u00fczakere yoluyla \u00f6zetler veya tekrarlard\u0131. Medrese e\u011fitimi uzun s\u00fcren me\u015fakkatli bir i\u015fti.<\/p>\n

Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 medrese kadrosu s\u00fcnn\u00ee \u0130sl\u00e2m itikad\u0131n\u0131 temsil ettikleri gibi \u0130sl\u00e2m’\u0131 rasyonel olarak ele ald\u0131klar\u0131ndan tasavvuf gelene\u011finden bazen ayr\u0131l\u0131yorlard\u0131. Bu sebepten zaman zaman medrese tarikat \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 da meydana geliyordu. Esasen medrese gelene\u011fi Tasavvufu \u0130sl\u00e2m’\u0131n Kur’an ve S\u00fcnnet \u00e7izgisi i\u00e7erisinde de\u011ferlendiriyor, bu \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda kalan hareketleri benimsemiyordu.<\/p>\n

Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 medreselerinin di\u011ferlerinden farkl\u0131 bir geli\u015fme g\u00f6sterdi\u011fini yukar\u0131da belirtmi\u015ftik. Bu geli\u015fme program ve ihtisasla\u015fma y\u00f6n\u00fcnden oldu\u011fu kadar fikir y\u00f6n\u00fcnden de ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Anadolu Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 medreseleri h\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ve bilimi birinci pl\u00e2na yerle\u015ftirmi\u015ftir.<\/strong> Zengin vak\u0131flar sayesinde maddi imkanlar\u0131 geni\u015f olunca ve devlet y\u00f6neticilerinin de ilgilenmesi dolay\u0131s\u0131yla \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok \u015f\u00f6hretli \u00e2limi Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 \u00fclkesine gelerek bilgilerini ve fikirlerini yayma imk\u00e2n\u0131 bulmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Kaynaklar:<\/p>\n

1. \u0130. Hakk\u0131 Uzun\u00e7ar\u015f\u0131l\u0131, Osmanl\u0131 Devletinin \u0130lmiye Te\u015fkilat\u0131, TTK. Ank.1983<\/p>\n

2. M. Zeki Pakal\u0131n, Osmanl\u0131 Tarih Deyim ve Terimleri S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc, C.2 M.E.B., \u0130stanbul 1988<\/p>\n

3. Osmanl\u0131 Ansiklopedisi, C.1, A\u011fa\u00e7 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul 1997<\/p>\n

 <\/p>\n

Mehmet Birekul, 2015<\/strong><\/p>\n ","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

B- S\u0130V\u0130L \u00d6\u011eRET\u0130M KURUMLARI 1. S\u0131byan Mektepleri: 5-10 ya\u015flar\u0131ndaki \u00e7ocuklara okuma-yazma, baz\u0131 din\u00ee bilgiler ve basit hesap i\u015flemlerinin verildi\u011fi ilkokullard\u0131r. Hemen her mahallede bulundu\u011fu i\u00e7in “Mahalle Mektepleri” veya ta\u015f bina olarak in\u015fa edildi\u011fi i\u00e7in “Ta\u015fmektep” de denilen bu okullar \u00f6rg\u00fcn e\u011fitimin ilk basama\u011f\u0131n\u0131 olu\u015ftururlard\u0131. Okuma-yazman\u0131n yan\u0131nda ahl\u00e2k\u00ee terbiye verilmesi de ama\u00e7lan\u0131yordu. \u00c7ocu\u011fu \u015ferden sak\u0131nd\u0131rmak ve…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/370"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=370"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/370\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=370"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=370"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mbirekul.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=370"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}